૫. ચૂળવગ્ગો

૧. સમ્મુખીભાવસુત્તં

૪૧. ‘‘તિણ્ણં, ભિક્ખવે, સમ્મુખીભાવા સદ્ધો કુલપુત્તો બહું પુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેસં તિણ્ણં? સદ્ધાય, ભિક્ખવે, સમ્મુખીભાવા સદ્ધો કુલપુત્તો બહું પુઞ્ઞં પસવતિ. દેય્યધમ્મસ્સ, ભિક્ખવે, સમ્મુખીભાવા સદ્ધો કુલપુત્તો બહું પુઞ્ઞં પસવતિ. દક્ખિણેય્યાનં, ભિક્ખવે, સમ્મુખીભાવા સદ્ધો કુલપુત્તો બહું પુઞ્ઞં પસવતિ. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, તિણ્ણં સમ્મુખીભાવા સદ્ધો કુલપુત્તો બહું પુઞ્ઞં પસવતી’’તિ. પઠમં.

૨. તિઠાનસુત્તં

૪૨. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ સદ્ધો પસન્નો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? સીલવન્તાનં દસ્સનકામો હોતિ, સદ્ધમ્મં સોતુકામો હોતિ, વિગતમલમચ્છેરેન ચેતસા અગારં અજ્ઝાવસતિ મુત્તચાગો પયતપાણિ વોસ્સગ્ગરતો યાચયોગો દાનસંવિભાગરતો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ઠાનેહિ સદ્ધો પસન્નો વેદિતબ્બો’’.

‘‘દસ્સનકામો સીલવતં, સદ્ધમ્મં સોતુમિચ્છતિ;

વિનયે મચ્છેરમલં, સ વે સદ્ધોતિ વુચ્ચતી’’તિ. દુતિયં;

૩. અત્થવસસુત્તં

૪૩. ‘‘તયો, ભિક્ખવે, અત્થવસે સમ્પસ્સમાનેન અલમેવ પરેસં ધમ્મં દેસેતું. કતમે તયો? યો ધમ્મં દેસેતિ સો અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ. યો ધમ્મં સુણાતિ સો અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ. યો ચેવ ધમ્મં દેસેતિ યો ચ ધમ્મં સુણાતિ ઉભો અત્થપ્પટિસંવેદિનો ચ હોન્તિ ધમ્મપ્પટિસંવેદિનો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો અત્થવસે સમ્પસ્સમાનેન અલમેવ પરેસં ધમ્મં દેસેતુ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. કથાપવત્તિસુત્તં

૪૪. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ કથા પવત્તિની હોતિ. કતમેહિ તીહિ? યો ધમ્મં દેસેતિ સો અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ. યો ધમ્મં સુણાતિ સો અત્થપ્પટિસંવેદી ચ હોતિ ધમ્મપ્પટિસંવેદી ચ. યો ચેવ ધમ્મં દેસેતિ યો ચ ધમ્મં સુણાતિ ઉભો અત્થપ્પટિસંવેદિનો ચ હોન્તિ ધમ્મપ્પટિસંવેદિનો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ઠાનેહિ કથા પવત્તિની હોતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પણ્ડિતસુત્તં

૪૫. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, પણ્ડિતપઞ્ઞત્તાનિ સપ્પુરિસપઞ્ઞત્તાનિ. કતમાનિ તીણિ? દાનં, ભિક્ખવે, પણ્ડિતપઞ્ઞત્તં સપ્પુરિસપઞ્ઞત્તં. પબ્બજ્જા, ભિક્ખવે, પણ્ડિતપઞ્ઞત્તા સપ્પુરિસપઞ્ઞત્તા. માતાપિતૂનં, ભિક્ખવે, ઉપટ્ઠાનં પણ્ડિતપઞ્ઞત્તં સપ્પુરિસપઞ્ઞત્તં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ પણ્ડિતપઞ્ઞત્તાનિ સપ્પુરિસપઞ્ઞત્તાની’’તિ.

‘‘સબ્ભિ દાનં ઉપઞ્ઞત્તં, અહિંસા સંયમો દમો;

માતાપિતુ ઉપટ્ઠાનં, સન્તાનં બ્રહ્મચારિનં.

‘‘સતં એતાનિ ઠાનાનિ, યાનિ સેવેથ પણ્ડિતો;

અરિયો દસ્સનસમ્પન્નો, સ લોકં ભજતે સિવ’’ન્તિ. પઞ્ચમં;

૬. સીલવન્તસુત્તં

૪૬. ‘‘યં, ભિક્ખવે, સીલવન્તો પબ્બજિતા ગામં વા નિગમં વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. તત્થ મનુસ્સા તીહિ ઠાનેહિ બહું પુઞ્ઞં પસવન્તિ. કતમેહિ તીહિ? કાયેન, વાચાય, મનસા. યં, ભિક્ખવે, સીલવન્તો પબ્બજિતા ગામં વા નિગમં વા ઉપનિસ્સાય વિહરન્તિ. તત્થ મનુસ્સા ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ બહું પુઞ્ઞં પસવન્તી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. સઙ્ખતલક્ખણસુત્તં

૪૭. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, સઙ્ખતસ્સ સઙ્ખતલક્ખણાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, વયો પઞ્ઞાયતિ, ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ સઙ્ખતસ્સ સઙ્ખતલક્ખણાની’’તિ. સત્તમં.

૮. અસઙ્ખતલક્ખણસુત્તં

૪૮. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, અસઙ્ખતસ્સ અસઙ્ખતલક્ખણાનિ. કતમાનિ તીણિ? ન ઉપ્પાદો પઞ્ઞાયતિ, ન વયો પઞ્ઞાયતિ, ન ઠિતસ્સ અઞ્ઞથત્તં પઞ્ઞાયતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ અસઙ્ખતસ્સ અસઙ્ખતલક્ખણાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પબ્બતરાજસુત્તં

૪૯. ‘‘હિમવન્તં, ભિક્ખવે, પબ્બતરાજં નિસ્સાય મહાસાલા તીહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢન્તિ. કતમાહિ તીહિ? સાખાપત્તપલાસેન વડ્ઢન્તિ, તચપપટિકાય વડ્ઢન્તિ, ફેગ્ગુસારેન વડ્ઢન્તિ. હિમવન્તં, ભિક્ખવે, પબ્બતરાજં નિસ્સાય મહાસાલા ઇમાહિ તીહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, સદ્ધં કુલપતિં નિસ્સાય અન્તો જનો તીહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢતિ. કતમાહિ તીહિ? સદ્ધાય વડ્ઢતિ, સીલેન વડ્ઢતિ, પઞ્ઞાય વડ્ઢતિ. સદ્ધં, ભિક્ખવે, કુલપતિં નિસ્સાય અન્તો જનો ઇમાહિ તીહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢતી’’તિ.

‘‘યથાપિ પબ્બતો સેલો, અરઞ્ઞસ્મિં બ્રહાવને;

તં રુક્ખા ઉપનિસ્સાય, વડ્ઢન્તે તે વનપ્પતી.

‘‘તથેવ સીલસમ્પન્નં, સદ્ધં કુલપતિં ઇધ;

ઉપનિસ્સાય વડ્ઢન્તિ, પુત્તદારા ચ બન્ધવા;

અમચ્ચા ઞાતિસઙ્ઘા ચ, યે ચસ્સ અનુજીવિનો.

‘‘ત્યાસ્સ સીલવતો સીલં, ચાગં સુચરિતાનિ ચ;

પસ્સમાનાનુકુબ્બન્તિ, અત્તમત્થં [યે ભવન્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] વિચક્ખણા.

‘‘ઇધ ધમ્મં ચરિત્વાન, મગ્ગં સુગતિગામિનં;

નન્દિનો દેવલોકસ્મિં, મોદન્તિ કામકામિનો’’તિ. નવમં;

૧૦. આતપ્પકરણીયસુત્તં

૫૦. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ આતપ્પં કરણીયં. કતમેહિ તીહિ? અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય આતપ્પં કરણીયં, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય આતપ્પં કરણીયં, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસનાય આતપ્પં કરણીયં. ઇમેહિ તીહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ આતપ્પં કરણીયં.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનુપ્પન્નાનં પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં અનુપ્પાદાય આતપ્પં કરોતિ, અનુપ્પન્નાનં કુસલાનં ધમ્માનં ઉપ્પાદાય આતપ્પં કરોતિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસનાય આતપ્પં કરોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આતાપી નિપકો સતો સમ્મા દુક્ખસ્સ અન્તકિરિયાયા’’તિ. દસમં.

૧૧. મહાચોરસુત્તં

૫૧. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો મહાચોરો સન્ધિમ્પિ છિન્દતિ, નિલ્લોપમ્પિ હરતિ, એકાગારિકમ્પિ કરોતિ, પરિપન્થેપિ તિટ્ઠતિ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો વિસમનિસ્સિતો ચ હોતિ, ગહનનિસ્સિતો ચ હોતિ, બલવનિસ્સિતો ચ હોતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો વિસમનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો નદીવિદુગ્ગં વા નિસ્સિતો હોતિ પબ્બતવિસમં વા. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો વિસમનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો ગહનનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો તિણગહનં વા નિસ્સિતો હોતિ, રુક્ખગહનં વા રોધં [ગેધં (સી. પી.)] વા મહાવનસણ્ડં વા. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો ગહનનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો બલવનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો રાજાનં વા રાજમહામત્તાનં વા નિસ્સિતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સચે મં કોચિ કિઞ્ચિ વક્ખતિ, ઇમે મે રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણિસ્સન્તી’તિ. સચે નં કોચિ કિઞ્ચિ આહ, ત્યાસ્સ રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો બલવનિસ્સિતો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો મહાચોરો સન્ધિમ્પિ છિન્દતિ, નિલ્લોપમ્પિ હરતિ, એકાગારિકમ્પિ કરોતિ, પરિપન્થેપિ તિટ્ઠતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તીહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો પાપભિક્ખુ ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો ચ વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેહિ તીહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમનિસ્સિતો ચ હોતિ ગહનનિસ્સિતો ચ બલવનિસ્સિતો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમેન કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, વિસમેન વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, વિસમેન મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ ગહનનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ મિચ્છાદિટ્ઠિકો હોતિ, અન્તગ્ગાહિકાય દિટ્ઠિયા સમન્નાગતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ ગહનનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ બલવનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ રાજાનં વા રાજમહામત્તાનં વા નિસ્સિતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સચે મં કોચિ કિઞ્ચિ વક્ખતિ, ઇમે મે રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણિસ્સન્તી’તિ. સચે નં કોચિ કિઞ્ચિ આહ, ત્યાસ્સ રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ બલવનિસ્સિતો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પાપભિક્ખુ ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો ચ વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતી’’તિ. એકાદસમં.

ચૂળવગ્ગો પઞ્ચમો.