૯. અન્ધસુત્તં

૨૯. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? અન્ધો, એકચક્ખુ, દ્વિચક્ખુ. કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અન્ધો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય [ફાતિકરેય્ય (સી.)]; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અન્ધો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો એકચક્ખુ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપં પનસ્સ [તથારૂપમ્પિસ્સ (સ્યા. કં. પી. ક.)] ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો એકચક્ખુ.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દ્વિચક્ખુ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય, અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય; સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દ્વિચક્ખુ. ‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’’ન્તિ.

‘‘ન ચેવ ભોગા તથારૂપા, ન ચ પુઞ્ઞાનિ કુબ્બતિ;

ઉભયત્થ કલિગ્ગાહો, અન્ધસ્સ હતચક્ખુનો.

‘‘અથાપરાયં અક્ખાતો, એકચક્ખુ ચ પુગ્ગલો;

ધમ્માધમ્મેન સઠોસો [સંસટ્ઠો (સી. સ્યા. કં. પી.), સઠોતિ (ક.)], ભોગાનિ પરિયેસતિ.

‘‘થેય્યેન કૂટકમ્મેન, મુસાવાદેન ચૂભયં;

કુસલો હોતિ સઙ્ઘાતું [સંહાતું (સ્યા.)], કામભોગી ચ માનવો;

ઇતો સો નિરયં ગન્ત્વા, એકચક્ખુ વિહઞ્ઞતિ.

‘‘દ્વિચક્ખુ પન અક્ખાતો, સેટ્ઠો પુરિસપુગ્ગલો;

ધમ્મલદ્ધેહિ ભોગેહિ, ઉટ્ઠાનાધિગતં ધનં.

‘‘દદાતિ સેટ્ઠસઙ્કપ્પો, અબ્યગ્ગમાનસો નરો;

ઉપેતિ ભદ્દકં ઠાનં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચતિ.

‘‘અન્ધઞ્ચ એકચક્ખુઞ્ચ, આરકા પરિવજ્જયે;

દ્વિચક્ખું પન સેવેથ, સેટ્ઠં પુરિસપુગ્ગલ’’ન્તિ. નવમં;