૩. પુગ્ગલવગ્ગો

૧. સમિદ્ધસુત્તં

૨૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા ચ સમિદ્ધો [સવિટ્ઠો (સી. સ્યા. કં. પી.)] આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો [મહાકોટ્ઠિતો (સી. સ્યા. કં. પી.)] યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા સારિપુત્તેન સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં સમિદ્ધં આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘તયોમે, આવુસો સમિદ્ધ, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો [દિટ્ઠપ્પત્તો (ક.)], સદ્ધાવિમુત્તો. ઇમે ખો, આવુસો, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, આવુસો, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં કતમો તે પુગ્ગલો ખમતિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિ?

‘‘તયોમે, આવુસો સારિપુત્ત, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો, સદ્ધાવિમુત્તો. ઇમે ખો, આવુસો, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, આવુસો, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં ય્વાયં [યોયં (ક.)] પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો, અયં મે પુગ્ગલો ખમતિ ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમસ્સ, આવુસો, પુગ્ગલસ્સ સદ્ધિન્દ્રિયં અધિમત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તં મહાકોટ્ઠિકં એતદવોચ – ‘‘તયોમે, આવુસો કોટ્ઠિક, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો, સદ્ધાવિમુત્તો. ઇમે ખો, આવુસો, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, આવુસો, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં કતમો તે પુગ્ગલો ખમતિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિ?

‘‘તયોમે, આવુસો સારિપુત્ત, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો, સદ્ધાવિમુત્તો. ઇમે ખો, આવુસો, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, આવુસો, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં ય્વાયં પુગ્ગલો કાયસક્ખી, અયં મે પુગ્ગલો ખમતિ ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમસ્સ, આવુસો, પુગ્ગલસ્સ સમાધિન્દ્રિયં અધિમત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ – ‘‘તયોમે, આવુસો સારિપુત્ત, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો, સદ્ધાવિમુત્તો. ઇમે ખો, આવુસો, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, આવુસો, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં કતમો તે પુગ્ગલો ખમતિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’તિ?

‘‘તયોમે, આવુસો કોટ્ઠિક, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? કાયસક્ખી, દિટ્ઠિપ્પત્તો, સદ્ધાવિમુત્તો. ઇમે ખો, આવુસો, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં, આવુસો, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં ય્વાયં પુગ્ગલો દિટ્ઠિપ્પત્તો, અયં મે પુગ્ગલો ખમતિ ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમસ્સ, આવુસો, પુગ્ગલસ્સ પઞ્ઞિન્દ્રિયં અધિમત્ત’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો આયસ્મન્તઞ્ચ સમિદ્ધં આયસ્મન્તઞ્ચ મહાકોટ્ઠિકં એતદવોચ – ‘‘બ્યાકતં ખો, આવુસો, અમ્હેહિ સબ્બેહેવ યથાસકં પટિભાનં. આયામાવુસો, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિસ્સામ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસ્સામ. યથા નો ભગવા બ્યાકરિસ્સતિ તથા નં ધારેસ્સામા’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા ચ સમિદ્ધો આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. અથ ખો આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ સમિદ્ધો આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યાવતકો અહોસિ આયસ્મતા ચ સમિદ્ધેન આયસ્મતા ચ મહાકોટ્ઠિકેન સદ્ધિં કથાસલ્લાપો તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ.

‘‘ન ખ્વેત્થ, સારિપુત્ત, સુકરં એકંસેન બ્યાકાતું – ‘અયં ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’તિ. ઠાનઞ્હેતં, સારિપુત્ત, વિજ્જતિ ય્વાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો સ્વાસ્સ [સ્વાયં (સ્યા. કં. પી.), સોયં (ક.)] અરહત્તાય પટિપન્નો, ય્વાયં પુગ્ગલો કાયસક્ખી સ્વાસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા, યો ચાયં પુગ્ગલો દિટ્ઠિપ્પત્તો સોપસ્સ [સોયં (ક.)] સકદાગામી વા અનાગામી વા.

‘‘ન ખ્વેત્થ, સારિપુત્ત, સુકરં એકંસેન બ્યાકાતું – ‘અયં ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’તિ. ઠાનઞ્હેતં, સારિપુત્ત, વિજ્જતિ ય્વાયં પુગ્ગલો કાયસક્ખી સ્વાસ્સ અરહત્તાય પટિપન્નો, ય્વાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો સ્વાસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા, યો ચાયં પુગ્ગલો દિટ્ઠિપ્પત્તો સોપસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા.

‘‘ન ખ્વેત્થ, સારિપુત્ત, સુકરં એકંસેન બ્યાકાતું – ‘અયં ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’તિ. ઠાનઞ્હેતં, સારિપુત્ત, વિજ્જતિ ય્વાયં પુગ્ગલો દિટ્ઠિપ્પત્તો સ્વાસ્સ અરહત્તાય પટિપન્નો, ય્વાયં પુગ્ગલો સદ્ધાવિમુત્તો સ્વાસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા, યો ચાયં પુગ્ગલો કાયસક્ખી સોપસ્સ સકદાગામી વા અનાગામી વા.

‘‘ન ખ્વેત્થ, સારિપુત્ત, સુકરં એકંસેન બ્યાકાતું – ‘અયં ઇમેસં તિણ્ણં પુગ્ગલાનં અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ. પઠમં.

૨. ગિલાનસુત્તં

૨૨. [પુ. પ. ૯૪] ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ગિલાના સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ગિલાનો લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, લભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં અલભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં નેવ વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ગિલાનો લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, લભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ અલભન્તો વા સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, લભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં અલભન્તો વા પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ગિલાનો લભન્તોવ સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ નો અલભન્તો, લભન્તોવ સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ નો અલભન્તો, લભન્તોવ પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં નો અલભન્તો વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં ગિલાનો લભન્તોવ સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ નો અલભન્તો, લભન્તોવ સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ નો અલભન્તો, લભન્તોવ પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં નો અલભન્તો વુટ્ઠાતિ તમ્હા આબાધા, ઇમં ખો, ભિક્ખવે, ગિલાનં પટિચ્ચ ગિલાનભત્તં અનુઞ્ઞાતં ગિલાનભેસજ્જં અનુઞ્ઞાતં ગિલાનુપટ્ઠાકો અનુઞ્ઞાતો. ઇમઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ગિલાનં પટિચ્ચ અઞ્ઞેપિ ગિલાના ઉપટ્ઠાતબ્બા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ગિલાના સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તયોમે ગિલાનૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય અલભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય, લભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવનાય અલભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવનાય નેવ ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં.

‘‘ઇધ, પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય અલભન્તો વા તથાગતં દસ્સનાય, લભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવનાય અલભન્તો વા તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવનાય ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો લભન્તોવ તથાગતં દસ્સનાય નો અલભન્તો, લભન્તોવ તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવનાય નો અલભન્તો ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો લભન્તોવ તથાગતં દસ્સનાય નો અલભન્તો, લભન્તોવ તથાગતપ્પવેદિતં ધમ્મવિનયં સવનાય નો અલભન્તો ઓક્કમતિ નિયામં કુસલેસુ ધમ્મેસુ સમ્મત્તં, ઇમં ખો ભિક્ખવે, પુગ્ગલં પટિચ્ચ ધમ્મદેસના અનુઞ્ઞાતા. ઇમઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, પુગ્ગલં પટિચ્ચ અઞ્ઞેસમ્પિ ધમ્મો દેસેતબ્બો. ‘‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ગિલાનૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. સઙ્ખારસુત્તં

૨૩. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સબ્યાબજ્ઝં [સબ્યાપજ્ઝં (સબ્બત્થ) એવમુપરિપિ] કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો સબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા સબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં સબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપન્નં સમાનં સબ્યાબજ્ઝા ફસ્સા ફુસન્તિ. સો સબ્યાબજ્ઝેહિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો સબ્યાબજ્ઝં વેદનં વેદયતિ એકન્તદુક્ખં, સેય્યથાપિ સત્તા નેરયિકા.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, અબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, અબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, અબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, અબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા અબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં અબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપન્નં સમાનં અબ્યાબજ્ઝા ફસ્સા ફુસન્તિ. સો અબ્યાબજ્ઝેહિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો અબ્યાબજ્ઝં વેદનં વેદયતિ એકન્તસુખં, સેય્યથાપિ દેવા સુભકિણ્હા.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ લોકં ઉપપન્નં સમાનં સબ્યાબજ્ઝાપિ અબ્યાબજ્ઝાપિ ફસ્સા ફુસન્તિ. સો સબ્યાબજ્ઝેહિપિ અબ્યાબજ્ઝેહિપિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વેદનં વેદયતિ વોકિણ્ણસુખદુક્ખં, સેય્યથાપિ મનુસ્સા એકચ્ચે ચ દેવા એકચ્ચે ચ વિનિપાતિકા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. બહુકારસુત્તં

૨૪. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા પુગ્ગલસ્સ બહુકારા. કતમે તયો? યં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલં આગમ્મ પુગ્ગલો બુદ્ધં સરણં ગતો હોતિ, ધમ્મં સરણં ગતો હોતિ, સઙ્ઘં સરણં ગતો હોતિ; અયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઇમસ્સ પુગ્ગલસ્સ બહુકારો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યં પુગ્ગલં આગમ્મ પુગ્ગલો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; અયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઇમસ્સ પુગ્ગલસ્સ બહુકારો.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યં પુગ્ગલં આગમ્મ પુગ્ગલો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; અયં, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઇમસ્સ પુગ્ગલસ્સ બહુકારો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા પુગ્ગલસ્સ બહુકારા.

‘‘ઇમેહિ ચ પન, ભિક્ખવે, તીહિ પુગ્ગલેહિ ઇમસ્સ પુગ્ગલસ્સ નત્થઞ્ઞો પુગ્ગલો બહુકારોતિ વદામિ. ઇમેસં પન, ભિક્ખવે, તિણ્ણં પુગ્ગલાનં ઇમિના પુગ્ગલેન ન સુપ્પતિકારં વદામિ, યદિદં અભિવાદનપચ્ચુટ્ઠાનઅઞ્જલિકમ્મસામીચિકમ્મચીવરપિણ્ડપાતસેનાસન-ગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનુપ્પદાનેના’’તિ. ચતુત્થં.

૫. વજિરૂપમસુત્તં

૨૫. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? અરુકૂપમચિત્તો પુગ્ગલો, વિજ્જૂપમચિત્તો પુગ્ગલો, વજિરૂપમચિત્તો પુગ્ગલો. કતમો ચ, ભિક્ખવે, અરુકૂપમચિત્તો પુગ્ગલો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દુટ્ઠારુકો [દુટ્ઠારુકા (સી.)] કટ્ઠેન વા કઠલાય [કથલાય (સ્યા. કં. ક.), કઠલેન-કથલેન (અટ્ઠકથા)] વા ઘટ્ટિતો [ઘટ્ટિતા (સી.)] ભિય્યોસોમત્તાય આસવં દેતિ [અસ્સવનોતિ (સી.)]; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અરુકૂપમચિત્તો પુગ્ગલો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, વિજ્જૂપમચિત્તો પુગ્ગલો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સેય્યથાપિ ભિક્ખવે, ચક્ખુમા પુરિસો રત્તન્ધકારતિમિસાયં વિજ્જન્તરિકાય રૂપાનિ પસ્સેય્ય; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, વિજ્જૂપમચિત્તો પુગ્ગલો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, વજિરૂપમચિત્તો પુગ્ગલો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, વજિરસ્સ નત્થિ કિઞ્ચિ અભેજ્જં મણિ વા પાસાણો વા; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આસવાનં ખયા…પે… ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, વજિરૂપમચિત્તો પુગ્ગલો. ‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’’ન્તિ [પુ. પ. ૧૦૨]. પઞ્ચમં.

૬. સેવિતબ્બસુત્તં

૨૬. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? અત્થિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. અત્થિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. અત્થિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો હીનો હોતિ સીલેન સમાધિના પઞ્ઞાય. એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો અઞ્ઞત્ર અનુદ્દયા અઞ્ઞત્ર અનુકમ્પા.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સદિસો હોતિ સીલેન સમાધિના પઞ્ઞાય. એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? સીલસામઞ્ઞગતાનં સતં સીલકથા ચ નો ભવિસ્સતિ, સા ચ નો પવત્તિની [પવત્તની (સી. સ્યા. કં. પી.) પુ. પ. ૧૨૨ પસ્સિતબ્બં] ભવિસ્સતિ, સા ચ નો ફાસુ ભવિસ્સતિ. સમાધિસામઞ્ઞગતાનં સતં સમાધિકથા ચ નો ભવિસ્સતિ, સા ચ નો પવત્તિની ભવિસ્સતિ, સા ચ નો ફાસુ ભવિસ્સતિ. પઞ્ઞાસામઞ્ઞગતાનં સતં પઞ્ઞાકથા ચ નો ભવિસ્સતિ, સા ચ નો પવત્તિની ભવિસ્સતિ, સા ચ નો ફાસુ ભવિસ્સતીતિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અધિકો હોતિ સીલેન સમાધિના પઞ્ઞાય. એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? ઇતિ અપરિપૂરં વા સીલક્ખન્ધં પરિપૂરેસ્સામિ, પરિપૂરં વા સીલક્ખન્ધં તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામિ; અપરિપૂરં વા સમાધિક્ખન્ધં પરિપૂરેસ્સામિ, પરિપૂરં વા સમાધિક્ખન્ધં તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામિ; અપરિપૂરં વા પઞ્ઞાક્ખન્ધં પરિપૂરેસ્સામિ, પરિપૂરં વા પઞ્ઞાક્ખન્ધં તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામીતિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો સક્કત્વા ગરું કત્વા સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ.

‘‘નિહીયતિ પુરિસો નિહીનસેવી,

ન ચ હાયેથ કદાચિ તુલ્યસેવી;

સેટ્ઠમુપનમં ઉદેતિ ખિપ્પં,

તસ્મા અત્તનો ઉત્તરિં ભજેથા’’તિ. છટ્ઠં;

૭. જિગુચ્છિતબ્બસુત્તં

૨૭. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? અત્થિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. અત્થિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. અત્થિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો અસુચિ સઙ્કસ્સરસમાચારો પટિચ્છન્નકમ્મન્તો, અસ્સમણો સમણપટિઞ્ઞો, અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારિપટિઞ્ઞો, અન્તોપૂતિ અવસ્સુતો કસમ્બુજાતો. એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? કિઞ્ચાપિ, ભિક્ખવે, એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, અથ ખો નં પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ – ‘પાપમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો પાપસહાયો પાપસમ્પવઙ્કો’તિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અહિ ગૂથગતો કિઞ્ચાપિ ન દંસતિ [ડંસતિ (સી. સ્યા.), ડસ્સતિ (પી.)], અથ ખો નં મક્ખેતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, કિઞ્ચાપિ એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, અથ ખો નં પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ – ‘પાપમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો પાપસહાયો પાપસમ્પવઙ્કો’તિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો જિગુચ્છિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દુટ્ઠારુકો કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઘટ્ટિતો ભિય્યોસોમત્તાય આસવં દેતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે…પે… સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, તિન્દુકાલાતં કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઘટ્ટિતં ભિય્યોસોમત્તાય ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ; એવમેવં ખો ભિક્ખવે…પે… સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ગૂથકૂપો કટ્ઠેન વા કઠલાય વા ઘટ્ટિતો ભિય્યોસોમત્તાય દુગ્ગન્ધો હોતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો, અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિત્થીયતિ, કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? અક્કોસેય્યપિ મં પરિભાસેય્યપિ મં અનત્થમ્પિ મં કરેય્યાતિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો અજ્ઝુપેક્ખિતબ્બો ન સેવિતબ્બો ન ભજિતબ્બો ન પયિરુપાસિતબ્બો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો. એવરૂપો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. તં કિસ્સ હેતુ? કિઞ્ચાપિ, ભિક્ખવે, એવરૂપસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, અથ ખો નં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ – ‘કલ્યાણમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો કલ્યાણસહાયો કલ્યાણસમ્પવઙ્કો’તિ. તસ્મા એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો ભજિતબ્બો પયિરુપાસિતબ્બો. ‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’’ન્તિ.

‘‘નિહીયતિ પુરિસો નિહીનસેવી,

ન ચ હાયેથ કદાચિ તુલ્યસેવી;

સેટ્ઠમુપનમં ઉદેતિ ખિપ્પં,

તસ્મા અત્તનો ઉત્તરિં ભજેથા’’તિ. સત્તમં;

૮. ગૂથભાણીસુત્તં

૨૮. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? ગૂથભાણી, પુપ્ફભાણી, મધુભાણી. કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગૂથભાણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સભગ્ગતો વા પરિસગ્ગતો વા [સભાગતો વા પરિસાગતો વા (સ્યા. કં.)] ઞાતિમજ્ઝગતો વા પૂગમજ્ઝગતો વા રાજકુલમજ્ઝગતો વા અભિનીતો સક્ખિપુટ્ઠો – ‘એહમ્ભો પુરિસ, યં જાનાસિ તં વદેહી’તિ. સો અજાનં વા આહ ‘જાનામી’તિ, જાનં વા આહ ‘ન જાનામી’તિ, અપસ્સં વા આહ ‘પસ્સામી’તિ, પસ્સં વા આહ ‘ન પસ્સામી’તિ [મ. નિ. ૧.૪૪૦; પુ. પ. ૯૧]; ઇતિ અત્તહેતુ વા પરહેતુ વા આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતુ વા સમ્પજાનમુસા ભાસિતા હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગૂથભાણી.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પુપ્ફભાણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સભગ્ગતો વા પરિસગ્ગતો વા ઞાતિમજ્ઝગતો વા પૂગમજ્ઝગતો વા રાજકુલમજ્ઝગતો વા અભિનીતો સક્ખિપુટ્ઠો – ‘એહમ્ભો પુરિસ, યં પજાનાસિ તં વદેહી’તિ, સો અજાનં વા આહ ‘ન જાનામી’તિ, જાનં વા આહ ‘જાનામી’તિ, અપસ્સં વા આહ ‘ન પસ્સામી’તિ, પસ્સં વા આહ ‘પસ્સામી’તિ; ઇતિ અત્તહેતુ વા પરહેતુ વા આમિસકિઞ્ચિક્ખહેતુ વા ન સમ્પજાનમુસા ભાસિતા હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પુપ્ફભાણી.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો મધુભાણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ફરુસં વાચં પહાય ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ; યા સા વાચા નેલા કણ્ણસુખા પેમનીયા હદયઙ્ગમા પોરી બહુજનકન્તા બહુજનમનાપા તથારૂપિં વાચં ભાસિતા હોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો મધુભાણી. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. અન્ધસુત્તં

૨૯. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? અન્ધો, એકચક્ખુ, દ્વિચક્ખુ. કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અન્ધો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય [ફાતિકરેય્ય (સી.)]; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અન્ધો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો એકચક્ખુ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપં પનસ્સ [તથારૂપમ્પિસ્સ (સ્યા. કં. પી. ક.)] ચક્ખુ ન હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો એકચક્ખુ.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દ્વિચક્ખુ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ તથારૂપં ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના અનધિગતં વા ભોગં અધિગચ્છેય્ય, અધિગતં વા ભોગં ફાતિં કરેય્ય; તથારૂપમ્પિસ્સ ચક્ખુ હોતિ યથારૂપેન ચક્ખુના કુસલાકુસલે ધમ્મે જાનેય્ય; સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે જાનેય્ય, હીનપ્પણીતે ધમ્મે જાનેય્ય, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે જાનેય્ય. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દ્વિચક્ખુ. ‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’’ન્તિ.

‘‘ન ચેવ ભોગા તથારૂપા, ન ચ પુઞ્ઞાનિ કુબ્બતિ;

ઉભયત્થ કલિગ્ગાહો, અન્ધસ્સ હતચક્ખુનો.

‘‘અથાપરાયં અક્ખાતો, એકચક્ખુ ચ પુગ્ગલો;

ધમ્માધમ્મેન સઠોસો [સંસટ્ઠો (સી. સ્યા. કં. પી.), સઠોતિ (ક.)], ભોગાનિ પરિયેસતિ.

‘‘થેય્યેન કૂટકમ્મેન, મુસાવાદેન ચૂભયં;

કુસલો હોતિ સઙ્ઘાતું [સંહાતું (સ્યા.)], કામભોગી ચ માનવો;

ઇતો સો નિરયં ગન્ત્વા, એકચક્ખુ વિહઞ્ઞતિ.

‘‘દ્વિચક્ખુ પન અક્ખાતો, સેટ્ઠો પુરિસપુગ્ગલો;

ધમ્મલદ્ધેહિ ભોગેહિ, ઉટ્ઠાનાધિગતં ધનં.

‘‘દદાતિ સેટ્ઠસઙ્કપ્પો, અબ્યગ્ગમાનસો નરો;

ઉપેતિ ભદ્દકં ઠાનં, યત્થ ગન્ત્વા ન સોચતિ.

‘‘અન્ધઞ્ચ એકચક્ખુઞ્ચ, આરકા પરિવજ્જયે;

દ્વિચક્ખું પન સેવેથ, સેટ્ઠં પુરિસપુગ્ગલ’’ન્તિ. નવમં;

૧૦. અવકુજ્જસુત્તં

૩૦. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે [પુ. પ. ૧૦૭-૧૦૮], પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે તયો? અવકુજ્જપઞ્ઞો પુગ્ગલો, ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો પુગ્ગલો, પુથુપઞ્ઞો પુગ્ગલો. કતમો ચ, ભિક્ખવે, અવકુજ્જપઞ્ઞો પુગ્ગલો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવનાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ; વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કુમ્ભો નિક્કુજ્જો [નિક્કુજ્જો (સી. પી.)] તત્ર ઉદકં આસિત્તં વિવટ્ટતિ, નો સણ્ઠાતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવનાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ; વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવાદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અવકુજ્જપઞ્ઞો પુગ્ગલો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો પુગ્ગલો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવનાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ; વુટ્ઠિતો ચ ખો તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવાદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસસ્સ ઉચ્છઙ્ગે નાનાખજ્જકાનિ આકિણ્ણાનિ – તિલા તણ્ડુલા મોદકા બદરા. સો તમ્હા આસના વુટ્ઠહન્તો સતિસમ્મોસા પકિરેય્ય. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવનાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ; વુટ્ઠિતો ચ ખો તમ્હા આસના તસ્સા કથાય નેવ આદિં મનસિ કરોતિ, ન મજ્ઝં મનસિ કરોતિ, ન પરિયોસાનં મનસિ કરોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો પુગ્ગલો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પુથુપઞ્ઞો પુગ્ગલો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવનાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ; વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કુમ્ભો ઉક્કુજ્જો તત્ર ઉદકં આસિત્તં સણ્ઠાતિ નો વિવટ્ટતિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો આરામં ગન્તા હોતિ અભિક્ખણં ભિક્ખૂનં સન્તિકે ધમ્મસ્સવનાય. તસ્સ ભિક્ખૂ ધમ્મં દેસેન્તિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેન્તિ. સો તસ્મિં આસને નિસિન્નો તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ; વુટ્ઠિતોપિ તમ્હા આસના તસ્સા કથાય આદિમ્પિ મનસિ કરોતિ, મજ્ઝમ્પિ મનસિ કરોતિ, પરિયોસાનમ્પિ મનસિ કરોતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુથુપઞ્ઞો પુગ્ગલો. ‘ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’’ન્તિ.

‘‘અવકુજ્જપઞ્ઞો પુરિસો, દુમ્મેધો અવિચક્ખણો;

અભિક્ખણમ્પિ ચે હોતિ, ગન્તા ભિક્ખૂન સન્તિકે.

‘‘આદિં કથાય મજ્ઝઞ્ચ, પરિયોસાનઞ્ચ તાદિસો;

ઉગ્ગહેતું ન સક્કોતિ, પઞ્ઞા હિસ્સ ન વિજ્જતિ.

‘‘ઉચ્છઙ્ગપઞ્ઞો પુરિસો, સેય્યો એતેન વુચ્ચતિ;

અભિક્ખણમ્પિ ચે હોતિ, ગન્તા ભિક્ખૂન સન્તિકે.

‘‘આદિં કથાય મજ્ઝઞ્ચ, પરિયોસાનઞ્ચ તાદિસો;

નિસિન્નો આસને તસ્મિં, ઉગ્ગહેત્વાન બ્યઞ્જનં;

વુટ્ઠિતો નપ્પજાનાતિ, ગહિતં હિસ્સ [ગહિતમ્પિસ્સ (ક.)] મુસ્સતિ.

‘‘પુથુપઞ્ઞો ચ પુરિસો, સેય્યો એતેહિ [એતેન (ક.)] વુચ્ચતિ;

અભિક્ખણમ્પિ ચે હોતિ, ગન્તા ભિક્ખૂન સન્તિકે.

‘‘આદિં કથાય મજ્ઝઞ્ચ, પરિયોસાનઞ્ચ તાદિસો;

નિસિન્નો આસને તસ્મિં, ઉગ્ગહેત્વાન બ્યઞ્જનં.

‘‘ધારેતિ સેટ્ઠસઙ્કપ્પો, અબ્યગ્ગમાનસો નરો;

ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો, દુક્ખસ્સન્તકરો સિયા’’તિ. દસમં;

પુગ્ગલવગ્ગો તતિયો.