૫. ઉત્તિયસુત્તં

૯૫. અથ ખો ઉત્તિયો પરિબ્બાજકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો ઉત્તિયો પરિબ્બાજકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ? ‘‘અબ્યાકતં ખો એતં, ઉત્તિય, મયા – ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ? ‘‘એતમ્પિ ખો, ઉત્તિય, અબ્યાકતં મયા – ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, અન્તવા લોકો…પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા … ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’ન્તિ? ‘‘એતમ્પિ ખો, ઉત્તિય, અબ્યાકતં મયા – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો ‘અબ્યાકતં ખો એતં, ઉત્તિય, મયા – સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પન, ભો ગોતમ, અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો – ‘એતમ્પિ ખો, ઉત્તિય, અબ્યાકતં મયા અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, ભો ગોતમ, અન્તવા લોકો…પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો – ‘એતમ્પિ ખો, ઉત્તિય, અબ્યાકતં મયા – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ. અથ કિઞ્ચરહિ ભોતા ગોતમેન બ્યાકત’’ન્તિ?

‘‘અભિઞ્ઞાય ખો અહં, ઉત્તિય, સાવકાનં ધમ્મં દેસેમિ સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’’તિ.

‘‘યં પનેતં ભવં ગોતમો અભિઞ્ઞાય સાવકાનં ધમ્મં દેસેસિ સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય, સબ્બો વા [સબ્બો ચ (ક.)] તેન લોકો નીયતિ [નીયિસ્સતિ (સી.), નિય્યાસ્સતિ (સ્યા.), નિય્યંસ્સતિ (પી.)] ઉપડ્ઢો વા તિભાગો વા’’તિ [તિભાગો વાતિ પદેહિ (ક.)]? એવં વુત્તે ભગવા તુણ્હી અહોસિ.

અથ ખો આયસ્મતો આનન્દસ્સ એતદહોસિ – ‘‘મા હેવં ખો ઉત્તિયો પરિબ્બાજકો પાપકં દિટ્ઠિગતં પટિલભિ – ‘સબ્બસામુક્કંસિકં વત મે સમણો ગોતમો પઞ્હં પુટ્ઠો સંસાદેતિ, નો વિસ્સજ્જેતિ, ન નૂન વિસહતી’તિ. તદસ્સ ઉત્તિયસ્સ પરિબ્બાજકસ્સ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાયા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ઉત્તિયં પરિબ્બાજકં એતદવોચ – ‘‘તેનહાવુસો ઉત્તિય, ઉપમં તે કરિસ્સામિ. ઉપમાય મિધેકચ્ચે વિઞ્ઞૂ પુરિસા ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનન્તિ. સેય્યથાપિ, આવુસો ઉત્તિય, રઞ્ઞો પચ્ચન્તિમં નગરં દળ્હુદ્ધાપં [દળ્હુદ્દાપં (સી. પી.)] દળ્હપાકારતોરણં એકદ્વારં. તત્રસ્સ દોવારિકો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી અઞ્ઞાતાનં નિવારેતા ઞાતાનં પવેસેતા. સો તસ્સ નગરસ્સ સમન્તા અનુપરિયાયપથં અનુક્કમતિ. અનુપરિયાયપથં અનુક્કમમાનો ન પસ્સેય્ય પાકારસન્ધિં વા પાકારવિવરં વા, અન્તમસો બિળારનિક્ખમનમત્તમ્પિ. નો ચ ખ્વસ્સ એવં ઞાણં હોતિ – ‘એત્તકા પાણા ઇમં નગરં પવિસન્તિ વા નિક્ખમન્તિ વા’તિ. અથ ખ્વસ્સ એવમેત્થ હોતિ – ‘યે ખો કેચિ ઓળારિકા પાણા ઇમં નગરં પવિસન્તિ વા નિક્ખમન્તિ વા, સબ્બે તે ઇમિના દ્વારેન પવિસન્તિ વા નિક્ખમન્તિ વા’તિ.

‘‘એવમેવં ખો, આવુસો ઉત્તિય, ન તથાગતસ્સ એવં ઉસ્સુક્કં હોતિ – ‘સબ્બો વા તેન લોકો નીયતિ, ઉપડ્ઢો વા, તિભાગો વા’તિ. અથ ખો એવમેત્થ તથાગતસ્સ હોતિ – ‘યે ખો કેચિ લોકમ્હા નીયિંસુ વા નીયન્તિ વા નીયિસ્સન્તિ વા, સબ્બે તે પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે, ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તા, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે યથાભૂતં ભાવેત્વા. એવમેતે [એવમેતેન (ક.)] લોકમ્હા નીયિંસુ વા નીયન્તિ વા નીયિસ્સન્તિ વા’તિ. યદેવ ખો ત્વં [યદેવ ખ્વેત્થ (ક.)], આવુસો ઉત્તિય, ભગવન્તં પઞ્હં [ઇમં પઞ્હં (સ્યા. ક.)] અપુચ્છિ તદેવેતં પઞ્હં ભગવન્તં અઞ્ઞેન પરિયાયેન અપુચ્છિ. તસ્મા તે તં ભગવા ન બ્યાકાસી’’તિ. પઞ્ચમં.