૬. કોકનુદસુત્તં

૯૬. ‘‘એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો રાજગહે વિહરતિ તપોદારામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય યેન તપોદા તેનુપસઙ્કમિ ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિતું. તપોદાય [તપોદે (ક.)] ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિત્વા પચ્ચુત્તરિત્વા એકચીવરો અટ્ઠાસિ ગત્તાનિ પુબ્બાપયમાનો. કોકનુદોપિ ખો પરિબ્બાજકો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય યેન તપોદા તેનુપસઙ્કમિ ગત્તાનિ પરિસિઞ્ચિતું.

અદ્દસા ખો કોકનુદો પરિબ્બાજકો આયસ્મન્તં આનન્દં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ – ‘‘ક્વેત્થ [કો તેત્થ (સી.), ક્વત્થ (પી. ક.)], આવુસો’’તિ? ‘‘અહમાવુસો, ભિક્ખૂ’’તિ.

‘‘કતમેસં, આવુસો, ભિક્ખૂન’’ન્તિ? ‘‘સમણાનં, આવુસો, સક્યપુત્તિયાન’’ન્તિ.

‘‘પુચ્છેય્યામ મયં આયસ્મન્તં કિઞ્ચિદેવ દેસં, સચે આયસ્મા ઓકાસં કરોતિ પઞ્હસ્સ વેય્યાકરણાયા’’તિ. ‘‘પુચ્છાવુસો, સુત્વા વેદિસ્સામા’’તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો, ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ [એવંદિટ્ઠિકો (સ્યા.)] ભવ’’ન્તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિ – ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં પન, ભો, ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવ’’ન્તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિ – ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો, અન્તવા લોકો…પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવ’’ન્તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિ – ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’’’ન્તિ.

‘‘તેન હિ ભવં ન જાનાતિ, ન પસ્સતી’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, ન જાનામિ ન પસ્સામિ. જાનામહં, આવુસો, પસ્સામી’’તિ.

‘‘‘કિં નુ ખો, ભો, સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવ’ન્તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો – ‘ન ખો અહં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિ – સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘‘કિં પન, ભો, અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવ’ન્તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો – ‘ન ખો અહં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિ – અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘કિં નુ ખો, ભો, અન્તવા લોકો…પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિ ભવન્તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો – ‘ન ખો અહં, આવુસો, એવંદિટ્ઠિ – નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ વદેસિ.

‘‘‘તેન હિ ભવં ન જાનાતિ ન પસ્સતી’તિ, ઇતિ પુટ્ઠો સમાનો – ‘ન ખો અહં, આવુસો, ન જાનામિ ન પસ્સામિ. જાનામહં, આવુસો, પસ્સામી’તિ વદેસિ. યથા કથં પનાવુસો, ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ?

‘‘‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ ખો, આવુસો, દિટ્ઠિગતમેતં. ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ ખો, આવુસો, દિટ્ઠિગતમેતં. અન્તવા લોકો…પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞ’ન્તિ ખો, આવુસો, દિટ્ઠિગતમેતં.

‘‘યાવતા, આવુસો, દિટ્ઠિ [દિટ્ઠિગતા (સબ્બત્થ)] યાવતા દિટ્ઠિટ્ઠાનં દિટ્ઠિઅધિટ્ઠાનં દિટ્ઠિપરિયુટ્ઠાનં દિટ્ઠિસમુટ્ઠાનં દિટ્ઠિસમુગ્ઘાતો [યાવતા દિટ્ઠિટ્ઠાન અધિટ્ઠાન પરિયુટ્ઠાન સમુટ્ઠાન સમુગ્ઘાતો (સી. પી.)], તમહં જાનામિ તમહં પસ્સામિ. તમહં જાનન્તો તમહં પસ્સન્તો ક્યાહં વક્ખામિ – ‘ન જાનામિ ન પસ્સામી’તિ? જાનામહં, આવુસો, પસ્સામી’’તિ.

‘‘કો નામો આયસ્મા, કથઞ્ચ પનાયસ્મન્તં સબ્રહ્મચારી જાનન્તી’’તિ? ‘‘‘આનન્દો’તિ ખો મે, આવુસો, નામં. ‘આનન્દો’તિ ચ પન મં સબ્રહ્મચારી જાનન્તી’’તિ. ‘‘મહાચરિયેન વત કિર, ભો, સદ્ધિં મન્તયમાના ન જાનિમ્હ – ‘આયસ્મા આનન્દો’તિ. સચે હિ મયં જાનેય્યામ – ‘અયં આયસ્મા આનન્દો’તિ, એત્તકમ્પિ નો નપ્પટિભાયેય્ય [નપ્પટિભાસેય્યામ (ક.) નપ્પટિભાસેય્ય (બહૂસુ) મ. નિ. ૩.૨૧૬ પસ્સિતબ્બં]. ખમતુ ચ મે આયસ્મા આનન્દો’’તિ. છટ્ઠં.