૨. દુતિયપણ્ણાસકં

(૬) ૧. સચિત્તવગ્ગો

૧. સચિત્તસુત્તં

૫૧. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પરચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ, અથ ‘સચિત્તપરિયાયકુસલો ભવિસ્સામી’તિ [ભવિસ્સામાતિ (સ્યા.)] – એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો આદાસે વા પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અચ્છે વા ઉદકપત્તે સકં મુખનિમિત્તં પચ્ચવેક્ખમાનો સચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તસ્સેવ રજસ્સ વા અઙ્ગણસ્સ વા પહાનાય વાયમતિ. નો ચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તેનેવત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો – ‘લાભા વત મે, પરિસુદ્ધં વત મે’તિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પચ્ચવેક્ખણા બહુકારા [ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો બહુકારો (ક.)] હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ – ‘અભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અનભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, બ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અબ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, વિગતથિનમિદ્ધો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, ઉદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અનુદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, વિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, તિણ્ણવિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અક્કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સારદ્ધકાયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસારદ્ધકાયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, કુસીતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, આરદ્ધવીરિયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસમાહિતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સમાહિતો નુ ખો બહુલં વિહરામી’તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અભિજ્ઝાલુ બહુલં વિહરામિ, બ્યાપન્નચિત્તો બહુલં વિહરામિ, થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો બહુલં વિહરામિ, ઉદ્ધતો બહુલં વિહરામિ, વિચિકિચ્છો બહુલં વિહરામિ, કોધનો બહુલં વિહરામિ, સંકિલિટ્ઠચિત્તો બહુલં વિહરામિ, સારદ્ધકાયો બહુલં વિહરામિ, કુસીતો બહુલં વિહરામિ, અસમાહિતો બહુલં વિહરામી’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા. તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય. એવમેવં ખો તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અનભિજ્ઝાલુ બહુલં વિહરામિ, અબ્યાપન્નચિત્તો બહુલં વિહરામિ, વિગતથિનમિદ્ધો બહુલં વિહરામિ, અનુદ્ધતો બહુલં વિહરામિ, તિણ્ણવિચિકિચ્છો બહુલં વિહરામિ, અક્કોધનો બહુલં વિહરામિ, અસંકિલિટ્ઠચિત્તો બહુલં વિહરામિ, અસારદ્ધકાયો બહુલં વિહરામિ, આરદ્ધવીરિયો બહુલં વિહરામિ, સમાહિતો બહુલં વિહરામી’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસુયેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો’’તિ. પઠમં.

૨. સારિપુત્તસુત્તં

૫૨. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘નો ચે, આવુસો, ભિક્ખુ પરચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ, અથ ‘સચિત્તપરિયાયકુસલો ભવિસ્સામી’તિ – એવઞ્હિ વો, આવુસો, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘કથઞ્ચાવુસો, ભિક્ખુ સચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ? સેય્યથાપિ, આવુસો, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો આદાસે વા પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અચ્છે વા ઉદપત્તે સકં મુખનિમિત્તં પચ્ચવેક્ખમાનો સચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તસ્સેવ રજસ્સ વા અઙ્ગણસ્સ વા પહાનાય વાયમતિ. નો ચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તેનેવત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો – ‘લાભા વત મે, પરિસુદ્ધં વત મે’તિ.

એવમેવં ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો પચ્ચવેક્ખણા બહુકારા હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ – ‘અભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અનભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, બ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અબ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, વિગતથિનમિદ્ધો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, ઉદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અનુદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, વિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, તિણ્ણવિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અક્કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સારદ્ધકાયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસારદ્ધકાયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, કુસીતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, આરદ્ધવીરિયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સમાહિતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસમાહિતો નુ ખો બહુલં વિહરામી’તિ.

‘‘સચે, આવુસો, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અભિજ્ઝાલુ બહુલં વિહરામિ…પે… અસમાહિતો બહુલં વિહરામી’તિ, તેનાવુસો, ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, આવુસો, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા. તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય. એવમેવં ખો, આવુસો, તેન ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પનાવુસો, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અનભિજ્ઝાલુ બહુલં વિહરામિ…પે… સમાહિતો બહુલં વિહરામી’તિ, તેનાવુસો, ભિક્ખુના તેસુયેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો’’તિ. દુતિયં.

૩. ઠિતિસુત્તં

૫૩. ‘‘ઠિતિમ્પાહં, ભિક્ખવે, ન વણ્ણયામિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, પગેવ પરિહાનિં. વુડ્ઢિઞ્ચ ખો અહં, ભિક્ખવે, વણ્ણયામિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિં નો હાનિં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, હાનિ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિ નો વુડ્ઢિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યત્તકો હોતિ સદ્ધાય સીલેન સુતેન ચાગેન પઞ્ઞાય પટિભાનેન, તસ્સ તે ધમ્મા નેવ તિટ્ઠન્તિ નો વડ્ઢન્તિ. હાનિમેતં, ભિક્ખવે, વદામિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિં નો વુડ્ઢિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, હાનિ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિ નો વુડ્ઢિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે ઠિતિ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો હાનિ નો વુડ્ઢિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યત્તકો હોતિ સદ્ધાય સીલેન સુતેન ચાગેન પઞ્ઞાય પટિભાનેન, તસ્સ તે ધમ્મા નેવ હાયન્તિ નો વડ્ઢન્તિ. ઠિતિમેતં, ભિક્ખવે, વદામિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો હાનિં નો વુડ્ઢિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ઠિતિ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો વુડ્ઢિ નો હાનિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, વુડ્ઢિ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિ નો હાનિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યત્તકો હોતિ સદ્ધાય સીલેન સુતેન ચાગેન પઞ્ઞાય પટિભાનેન, તસ્સ તે ધમ્મા નેવ તિટ્ઠન્તિ નો હાયન્તિ. વુડ્ઢિમેતં, ભિક્ખવે, વદામિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિં નો હાનિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, વુડ્ઢિ હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, નો ઠિતિ નો હાનિ.

‘‘નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પરચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ, અથ ‘સચિત્તપરિયાયકુસલો ભવિસ્સામી’તિ – એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો આદાસે વા પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અચ્છે વા ઉદપત્તે સકં મુખનિમિત્તં પચ્ચવેક્ખમાનો સચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તસ્સેવ રજસ્સ વા અઙ્ગણસ્સ વા પહાનાય વાયમતિ. નો ચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તેનેવત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો – ‘લાભા વત મે, પરિસુદ્ધં વત મે’તિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પચ્ચવેક્ખણા બહુકારા હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ – ‘અભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અનભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, બ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અબ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, વિગતથિનમિદ્ધો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, ઉદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અનુદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, વિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, તિણ્ણવિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અક્કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સારદ્ધકાયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસારદ્ધકાયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, કુસીતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, આરદ્ધવીરિયો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સમાહિતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, અસમાહિતો નુ ખો બહુલં વિહરામી’તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અભિજ્ઝાલુ બહુલં વિહરામિ, બ્યાપન્નચિત્તો બહુલં વિહરામિ, થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતો બહુલં વિહરામિ, ઉદ્ધતો બહુલં વિહરામિ, વિચિકિચ્છો બહુલં વિહરામિ, કોધનો બહુલં વિહરામિ, સંકિલિટ્ઠચિત્તો બહુલં વિહરામિ, સારદ્ધકાયો બહુલં વિહરામિ, કુસીતો બહુલં વિહરામિ, અસમાહિતો બહુલં વિહરામી’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા. તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તેન ભિક્ખુના તેસંયેવ પાપકાનં અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘અનભિજ્ઝાલુ બહુલં વિહરામિ, અબ્યાપન્નચિત્તો બહુલં વિહરામિ, વિગતથિનમિદ્ધો બહુલં વિહરામિ, અનુદ્ધતો બહુલં વિહરામિ, તિણ્ણવિચિકિચ્છો બહુલં વિહરામિ, અક્કોધનો બહુલં વિહરામિ, અસંકિલિટ્ઠચિત્તો બહુલં વિહરામિ, અસારદ્ધકાયો બહુલં વિહરામિ, આરદ્ધવીરિયો બહુલં વિહરામિ, સમાહિતો બહુલં વિહરામી’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસુયેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો’’તિ. તતિયં.

૪. સમથસુત્તં

૫૪. ‘‘નો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પરચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ, અથ ‘સચિત્તપરિયાયકુસલો ભવિસ્સામી’તિ – એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ? સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો આદાસે વા પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અચ્છે વા ઉદપત્તે સકં મુખનિમિત્તં પચ્ચવેક્ખમાનો સચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તસ્સેવ રજસ્સ વા અઙ્ગણસ્સ વા પહાનાય વાયમતિ. નો ચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તેનેવત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો – ‘લાભા વત મે, પરિસુદ્ધં વત મે’તિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પચ્ચવેક્ખણા બહુકારા હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ – ‘લાભી નુ ખોમ્હિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન નુ ખોમ્હિ લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, લાભી નુ ખોમ્હિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન નુ ખોમ્હિ લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાયા’તિ.

‘‘સચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘લાભીમ્હિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના અજ્ઝત્તં ચેતોસમથે પતિટ્ઠાય અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય યોગો કરણીયો. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘લાભીમ્હિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય પતિટ્ઠાય અજ્ઝત્તં ચેતોસમથે યોગો કરણીયો. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય લાભી ચ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ.

‘‘સચે, પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘ન લાભી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, ન લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસંયેવ કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા. તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, તેન ભિક્ખુના તેસંયેવ કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સો અપરેન સમયેન લાભી ચેવ હોતિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ લાભી ચ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય.

‘‘સચે પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એવં જાનાતિ – ‘લાભીમ્હિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, લાભી અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાયા’તિ, તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના તેસુયેવ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો.

‘‘ચીવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પિ. પિણ્ડપાતમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પિ. સેનાસનમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પિ. ગામનિગમમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પિ. જનપદપદેસમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પિ. પુગ્ગલમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પિ.

‘‘‘ચીવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્થ યં જઞ્ઞા ચીવરં – ‘ઇદં ખો મે ચીવરં સેવતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તી’તિ, એવરૂપં ચીવરં ન સેવિતબ્બં. તત્થ યં જઞ્ઞા ચીવરં – ‘ઇદં ખો મે ચીવરં સેવતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તી’તિ, એવરૂપં ચીવરં સેવિતબ્બં. ‘ચીવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘પિણ્ડપાતમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્થ યં જઞ્ઞા પિણ્ડપાતં – ‘ઇમં ખો મે પિણ્ડપાતં સેવતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તી’તિ, એવરૂપો પિણ્ડપાતો ન સેવિતબ્બો. તત્થ યં જઞ્ઞા પિણ્ડપાતં – ‘ઇમં ખો મે પિણ્ડપાતં સેવતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તી’તિ, એવરૂપો પિણ્ડપાતો સેવિતબ્બો. ‘પિણ્ડપાતમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘સેનાસનમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્થ યં જઞ્ઞા સેનાસનં – ‘ઇદં ખો મે સેનાસનં સેવતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તી’તિ, એવરૂપં સેનાસનં ન સેવિતબ્બં. તત્થ યં જઞ્ઞા સેનાસનં – ‘ઇદં ખો મે સેનાસનં સેવતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તી’તિ, એવરૂપં સેનાસનં સેવિતબ્બં. ‘સેનાસનમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘ગામનિગમમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્થ યં જઞ્ઞા ગામનિગમં – ‘ઇમં ખો મે ગામનિગમં સેવતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તી’તિ, એવરૂપો ગામનિગમો ન સેવિતબ્બો. તત્થ યં જઞ્ઞા ગામનિગમં – ‘ઇમં ખો મે ગામનિગમં સેવતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તી’તિ, એવરૂપો ગામનિગમો સેવિતબ્બો. ‘ગામનિગમમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘જનપદપદેસમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્થ યં જઞ્ઞા જનપદપદેસં – ‘ઇમં ખો મે જનપદપદેસં સેવતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તી’તિ, એવરૂપો જનપદપદેસો ન સેવિતબ્બો. તત્થ યં જઞ્ઞા જનપદપદેસં – ‘ઇમં ખો મે જનપદપદેસં સેવતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તી’તિ, એવરૂપો જનપદપદેસો સેવિતબ્બો. ‘જનપદપદેસમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્તં.

‘‘‘પુગ્ગલમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ ખો પનેતં વુત્તં. કિઞ્ચેતં પટિચ્ચ વુત્તં? તત્થ યં જઞ્ઞા પુગ્ગલં – ‘ઇમં ખો મે પુગ્ગલં સેવતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તી’તિ, એવરૂપો પુગ્ગલો ન સેવિતબ્બો. તત્થ યં જઞ્ઞા પુગ્ગલં – ‘ઇમં ખો મે પુગ્ગલં સેવતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તી’તિ, એવરૂપો પુગ્ગલો સેવિતબ્બો. ‘પુગ્ગલમ્પાહં, ભિક્ખવે, દુવિધેન વદામિ – સેવિતબ્બમ્પિ અસેવિતબ્બમ્પી’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્ત’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. પરિહાનસુત્તં

૫૫. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ [ભિક્ખવોતિ (સી. સ્યા.)]. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘‘પરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો, પરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો’તિ, આવુસો, વુચ્ચતિ. ‘અપરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો, અપરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો’તિ, આવુસો, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, પરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો વુત્તો ભગવતા, કિત્તાવતા ચ પન અપરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો વુત્તો ભગવતા’’તિ? ‘‘દૂરતોપિ ખો મયં, આવુસો, આગચ્છામ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સન્તિકે એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થમઞ્ઞાતું. સાધુ વતાયસ્મન્તંયેવ સારિપુત્તં પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ.

‘‘તેનહાવુસો, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, પરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો વુત્તો ભગવતા? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ અસ્સુતઞ્ચેવ ધમ્મં ન સુણાતિ, સુતા ચસ્સ ધમ્મા સમ્મોસં ગચ્છન્તિ, યે ચસ્સ ધમ્મા પુબ્બે ચેતસો અસમ્ફુટ્ઠપુબ્બા તે ચસ્સ ન સમુદાચરન્તિ, અવિઞ્ઞાતઞ્ચેવ ન વિજાનાતિ. એત્તાવતા ખો, આવુસો, પરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો વુત્તો ભગવતા.

‘‘કિત્તાવતા ચ પનાવુસો, અપરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો વુત્તો ભગવતા? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ અસ્સુતઞ્ચેવ ધમ્મં સુણાતિ, સુતા ચસ્સ ધમ્મા ન સમ્મોસં ગચ્છન્તિ, યે ચસ્સ ધમ્મા પુબ્બે ચેતસો અસમ્ફુટ્ઠપુબ્બા તે ચસ્સ સમુદાચરન્તિ, અવિઞ્ઞાતઞ્ચેવ વિજાનાતિ. એત્તાવતા ખો, આવુસો, અપરિહાનધમ્મો પુગ્ગલો વુત્તો ભગવતા.

‘‘નો ચે, આવુસો, ભિક્ખુ પરચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ, અથ ‘સચિત્તપરિયાયકુસલો ભવિસ્સામી’તિ – એવઞ્હિ વો, આવુસો, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘કથઞ્ચાવુસો, ભિક્ખુ સચિત્તપરિયાયકુસલો હોતિ? સેય્યથાપિ, આવુસો, ઇત્થી વા પુરિસો વા દહરો યુવા મણ્ડનકજાતિકો આદાસે વા પરિસુદ્ધે પરિયોદાતે અચ્છે વા ઉદપત્તે સકં મુખનિમિત્તં પચ્ચવેક્ખમાનો સચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તસ્સેવ રજસ્સ વા અઙ્ગણસ્સ વા પહાનાય વાયમતિ. નો ચે તત્થ પસ્સતિ રજં વા અઙ્ગણં વા, તેનેવત્તમનો હોતિ પરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો – ‘લાભા વત મે, પરિસુદ્ધં વત મે’તિ. એવમેવ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો પચ્ચવેક્ખણા બહુકારા હોતિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ – ‘અનભિજ્ઝાલુ નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, અબ્યાપન્નચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, વિગતથિનમિદ્ધો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, અનુદ્ધતો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, તિણ્ણવિચિકિચ્છો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, અક્કોધનો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, અસંકિલિટ્ઠચિત્તો નુ ખો બહુલં વિહરામિ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, લાભી નુ ખોમ્હિ અજ્ઝત્તં ધમ્મપામોજ્જસ્સ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, લાભી નુ ખોમ્હિ અજ્ઝત્તં ચેતોસમથસ્સ, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો, લાભી નુ ખોમ્હિ અધિપઞ્ઞાધમ્મવિપસ્સનાય, સંવિજ્જતિ નુ ખો મે એસો ધમ્મો ઉદાહુ નો’તિ.

‘‘સચે પન, આવુસો, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો સબ્બેપિમે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ, તેનાવુસો, ભિક્ખુના સબ્બેસંયેવ ઇમેસં કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, આવુસો, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા. તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય. એવમેવં ખો, આવુસો, તેન ભિક્ખુના સબ્બેસંયેવ કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પનાવુસો, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો એકચ્ચે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, એકચ્ચે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ, તેનાવુસો, ભિક્ખુના યે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ તેસુ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય, યે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ તેસં કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં. સેય્યથાપિ, આવુસો, આદિત્તચેલો વા આદિત્તસીસો વા. તસ્સેવ ચેલસ્સ વા સીસસ્સ વા નિબ્બાપનાય અધિમત્તં છન્દઞ્ચ વાયામઞ્ચ ઉસ્સાહઞ્ચ ઉસ્સોળ્હિઞ્ચ અપ્પટિવાનિઞ્ચ સતિઞ્ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરેય્ય. એવમેવં ખો, આવુસો, તેન ભિક્ખુના યે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ તેસુ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય, યે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ ન સમનુપસ્સતિ તેસં કુસલાનં ધમ્માનં પટિલાભાય અધિમત્તો છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ કરણીયં.

‘‘સચે પનાવુસો, ભિક્ખુ પચ્ચવેક્ખમાનો સબ્બેપિમે કુસલે ધમ્મે અત્તનિ સમનુપસ્સતિ, તેનાવુસો, ભિક્ખુના સબ્બેસ્વેવ ઇમેસુ કુસલેસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય ઉત્તરિ આસવાનં ખયાય યોગો કરણીયો’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. પઠમસઞ્ઞાસુત્તં

૫૬. ‘‘દસયિમા, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. કતમા દસ? અસુભસઞ્ઞા, મરણસઞ્ઞા, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનિચ્ચે દુક્ખસઞ્ઞા, દુક્ખે અનત્તસઞ્ઞા, પહાનસઞ્ઞા, વિરાગસઞ્ઞા, નિરોધસઞ્ઞા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, દસ સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયસઞ્ઞાસુત્તં

૫૭. ‘‘દસયિમા, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. કતમા દસ? અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનત્તસઞ્ઞા, મરણસઞ્ઞા, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા, અટ્ઠિકસઞ્ઞા, પુળવકસઞ્ઞા [પુલવકસઞ્ઞા (સી. પી.), પુળુવકસઞ્ઞા (ક.), અ. નિ. ૧.૪૬૩-૪૭૨], વિનીલકસઞ્ઞા, વિચ્છિદ્દકસઞ્ઞા, ઉદ્ધુમાતકસઞ્ઞા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, દસ સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. સત્તમં.

૮. મૂલકસુત્તં

૫૮. [અ. નિ. ૮.૮૩] ‘‘સચે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કિંમૂલકા, આવુસો, સબ્બે ધમ્મા, કિંસમ્ભવા સબ્બે ધમ્મા, કિંસમુદયા સબ્બે ધમ્મા, કિંસમોસરણા સબ્બે ધમ્મા, કિંપમુખા સબ્બે ધમ્મા, કિંઅધિપતેય્યા સબ્બે ધમ્મા, કિંઉત્તરા સબ્બે ધમ્મા, કિંસારા સબ્બે ધમ્મા, કિંઓગધા સબ્બે ધમ્મા, કિંપરિયોસાના સબ્બે ધમ્મા’તિ, એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં કિન્તિ બ્યાકરેય્યાથા’’તિ? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ.

‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘સચે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કિંમૂલકા, આવુસો, સબ્બે ધમ્મા, કિંસમ્ભવા સબ્બે ધમ્મા, કિંસમુદયા સબ્બે ધમ્મા, કિંસમોસરણા સબ્બે ધમ્મા કિંપમુખા સબ્બે ધમ્મા, કિં અધિપતેય્યા સબ્બે ધમ્મા, કિંઉત્તરા સબ્બે ધમ્મા, કિંસારા સબ્બે ધમ્મા, કિંઓગધા સબ્બે ધમ્મા, કિંપરિયોસાના સબ્બે ધમ્મા’તિ, એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ – ‘છન્દમૂલકા, આવુસો, સબ્બે ધમ્મા, મનસિકારસમ્ભવા સબ્બે ધમ્મા, ફસ્સસમુદયા સબ્બે ધમ્મા, વેદનાસમોસરણા સબ્બે ધમ્મા, સમાધિપ્પમુખા સબ્બે ધમ્મા, સતાધિપતેય્યા સબ્બે ધમ્મા, પઞ્ઞુત્તરા સબ્બે ધમ્મા, વિમુત્તિસારા સબ્બે ધમ્મા, અમતોગધા સબ્બે ધમ્મા, નિબ્બાનપરિયોસાના સબ્બે ધમ્મા’તિ. એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પબ્બજ્જાસુત્તં

૫૯. ‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘યથાપબ્બજ્જાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, ન ચુપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા ચિત્તં પરિયાદાય ઠસ્સન્તિ; અનિચ્ચસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, અનત્તસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, અસુભસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, આદીનવસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, લોકસ્સ સમઞ્ચ વિસમઞ્ચ ઞત્વા તંસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, લોકસ્સ ભવઞ્ચ [સમ્ભવઞ્ચ (સી. સ્યા.)] વિભવઞ્ચ ઞત્વા તંસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, લોકસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ ઞત્વા તંસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, પહાનસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, વિરાગસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતિ, નિરોધસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ નો ચિત્તં ભવિસ્સતી’તિ – એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બં.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો યથાપબ્બજ્જાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ ન ચુપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠન્તિ, અનિચ્ચસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, અનત્તસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, અસુભસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, આદીનવસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, લોકસ્સ સમઞ્ચ વિસમઞ્ચ ઞત્વા તંસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, લોકસ્સ ભવઞ્ચ વિભવઞ્ચ ઞત્વા તંસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, લોકસ્સ સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ ઞત્વા તંસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, પહાનસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, વિરાગસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, નિરોધસઞ્ઞાપરિચિતઞ્ચ ચિત્તં હોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. નવમં.

૧૦. ગિરિમાનન્દસુત્તં

૬૦. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ગિરિમાનન્દો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘આયસ્મા, ભન્તે, ગિરિમાનન્દો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સાધુ, ભન્તે, ભગવા યેનાયસ્મા ગિરિમાનન્દો તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. ‘‘સચે ખો ત્વં, આનન્દ, ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો દસ સઞ્ઞા ભાસેય્યાસિ, ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો દસ સઞ્ઞા સુત્વા સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘કતમા દસ? અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનત્તસઞ્ઞા, અસુભસઞ્ઞા, આદીનવસઞ્ઞા, પહાનસઞ્ઞા, વિરાગસઞ્ઞા, નિરોધસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા [અનભિરતિસઞ્ઞા (ક.)], સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્છાસઞ્ઞા, આનાપાનસ્સતિ.

‘‘કતમા ચાનન્દ, અનિચ્ચસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘રૂપં અનિચ્ચં, વેદના અનિચ્ચા, સઞ્ઞા અનિચ્ચા, સઙ્ખારા અનિચ્ચા, વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચ’ન્તિ. ઇતિ ઇમેસુ પઞ્ચસુ ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, અનિચ્ચસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, અનત્તસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ચક્ખુ અનત્તા, રૂપા અનત્તા, સોતં અનત્તા, સદ્દા અનત્તા, ઘાનં અનત્તા, ગન્ધા અનત્તા, જિવ્હા અનત્તા, રસા અનત્તા, કાયા અનત્તા, ફોટ્ઠબ્બા અનત્તા, મનો અનત્તા, ધમ્મા અનત્તા’તિ. ઇતિ ઇમેસુ છસુ અજ્ઝત્તિકબાહિરેસુ આયતનેસુ અનત્તાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, અનત્તસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, અસુભસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનાપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’ન્તિ. ઇતિ ઇમસ્મિં કાયે અસુભાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, અસુભસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, આદીનવસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘બહુદુક્ખો ખો અયં કાયો બહુઆદીનવો? ઇતિ ઇમસ્મિં કાયે વિવિધા આબાધા ઉપ્પજ્જન્તિ, સેય્યથિદં – ચક્ખુરોગો સોતરોગો ઘાનરોગો જિવ્હારોગો કાયરોગો સીસરોગો કણ્ણરોગો મુખરોગો દન્તરોગો ઓટ્ઠરોગો કાસો સાસો પિનાસો ડાહો [ડહો (સી. સ્યા.)] જરો કુચ્છિરોગો મુચ્છા પક્ખન્દિકા સૂલા વિસૂચિકા કુટ્ઠં ગણ્ડો કિલાસો સોસો અપમારો દદ્દુ કણ્ડુ કચ્છુ નખસા વિતચ્છિકા લોહિતં પિત્તં [લોહિતપિત્તં (સી.)] મધુમેહો અંસા પિળકા ભગન્દલા પિત્તસમુટ્ઠાના આબાધા સેમ્હસમુટ્ઠાના આબાધા વાતસમુટ્ઠાના આબાધા સન્નિપાતિકા આબાધા ઉતુપરિણામજા આબાધા વિસમપરિહારજા આબાધા ઓપક્કમિકા આબાધા કમ્મવિપાકજા આબાધા સીતં ઉણ્હં જિઘચ્છા પિપાસા ઉચ્ચારો પસ્સાવો’તિ. ઇતિ ઇમસ્મિં કાયે આદીનવાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, આદીનવસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, પહાનસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, પહાનસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, વિરાગસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપ્પટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો વિરાગો નિબ્બાન’ન્તિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, વિરાગસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, નિરોધસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપ્પટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો નિરોધો નિબ્બાન’ન્તિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, નિરોધસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ યે લોકે ઉપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા, તે પજહન્તો વિહરતિ અનુપાદિયન્તો. અયં વુચ્ચતાનન્દ, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્છાસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ સબ્બસઙ્ખારેસુ અટ્ટીયતિ હરાયતિ જિગુચ્છતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્છાસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, આનાપાનસ્સતિ? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો સતોવ અસ્સસતિ સતોવ પસ્સસતિ. દીઘં વા અસ્સસન્તો ‘દીઘં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. દીઘં વા પસ્સસન્તો ‘દીઘં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. રસ્સં વા અસ્સસન્તો ‘રસ્સં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. રસ્સં વા પસ્સસન્તો ‘રસ્સં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. ‘સબ્બકાયપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘સબ્બકાયપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પીતિપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પીતિપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘સુખપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘સુખપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તસઙ્ખારપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તસઙ્ખારપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં ચિત્તસઙ્ખારં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં ચિત્તસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. અભિપ્પમોદયં ચિત્તં…પે… સમાદહં ચિત્તં…પે… વિમોચયં ચિત્તં…પે… અનિચ્ચાનુપસ્સી…પે… વિરાગાનુપસ્સી…પે… નિરોધાનુપસ્સી…પે… ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, આનાપાનસ્સતિ.

‘‘સચે ખો ત્વં, આનન્દ, ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો ઇમા દસ સઞ્ઞા ભાસેય્યાસિ, ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો ઇમા દસ સઞ્ઞા સુત્વા સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો સન્તિકે ઇમા દસ સઞ્ઞા ઉગ્ગહેત્વા યેનાયસ્મા ગિરિમાનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતો ગિરિમાનન્દસ્સ ઇમા દસ સઞ્ઞા અભાસિ. અથ ખો આયસ્મતો ગિરિમાનન્દસ્સ દસ સઞ્ઞા સુત્વા સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. વુટ્ઠહિ ચાયસ્મા ગિરિમાનન્દો તમ્હા આબાધા. તથા પહીનો ચ પનાયસ્મતો ગિરિમાનન્દસ્સ સો આબાધો અહોસી’’તિ. દસમં.

સચિત્તવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

સચિત્તઞ્ચ સારિપુત્ત, ઠિતિ ચ સમથેન ચ;

પરિહાનો ચ દ્વે સઞ્ઞા, મૂલા પબ્બજિતં ગિરીતિ.

(૭) ૨. યમકવગ્ગો

૧. અવિજ્જાસુત્તં

૬૧. ‘‘પુરિમા, ભિક્ખવે, કોટિ ન પઞ્ઞાયતિ અવિજ્જાય – ‘ઇતો પુબ્બે અવિજ્જા નાહોસિ, અથ પચ્છા સમભવી’તિ. એવઞ્ચેતં, ભિક્ખવે, વુચ્ચતિ, અથ ચ પન પઞ્ઞાયતિ – ‘ઇદપ્પચ્ચયા અવિજ્જા’તિ.

‘‘અવિજ્જમ્પાહં [અવિજ્જમ્પહં (સી. સ્યા.)], ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અવિજ્જાય? ‘પઞ્ચ નીવરણા’તિસ્સ વચનીયં. પઞ્ચપાહં, ભિક્ખવે, નીવરણે સાહારે વદામિ, નો અનાહારે. કો ચાહારો પઞ્ચન્નં નીવરણાનં? ‘તીણિ દુચ્ચરિતાની’તિસ્સ વચનીયં. તીણિપાહં, ભિક્ખવે, દુચ્ચરિતાનિ સાહારાનિ વદામિ, નો અનાહારાનિ. કો ચાહારો તિણ્ણં દુચ્ચરિતાનં? ‘ઇન્દ્રિયઅસંવરો’તિસ્સ વચનીયં. ઇન્દ્રિયઅસંવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો ઇન્દ્રિયઅસંવરસ્સ? ‘અસતાસમ્પજઞ્ઞ’ન્તિસ્સ વચનીયં. અસતાસમ્પજઞ્ઞમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અસતાસમ્પજઞ્ઞસ્સ? ‘અયોનિસોમનસિકારો’તિસ્સ વચનીયં. અયોનિસોમનસિકારમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અયોનિસોમનસિકારસ્સ? ‘અસ્સદ્ધિય’ન્તિસ્સ વચનીયં. અસ્સદ્ધિયમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અસ્સદ્ધિયસ્સ? ‘અસદ્ધમ્મસ્સવન’ન્તિસ્સ વચનીયં. અસદ્ધમ્મસ્સવનમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અસદ્ધમ્મસ્સવનસ્સ? ‘અસપ્પુરિસસંસેવો’તિસ્સ વચનીયં.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો અસદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, અસદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરેતિ, અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરં અયોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, અયોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયઅસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયઅસંવરો પરિપૂરો તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરાનિ પઞ્ચ નીવરણે પરિપૂરેન્તિ, પઞ્ચ નીવરણા પરિપૂરા અવિજ્જં પરિપૂરેન્તિ. એવમેતિસ્સા અવિજ્જાય આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપરિપબ્બતે થુલ્લફુસિતકે દેવે વસ્સન્તે ( ) [(ગલગલાયન્તે) (સી.), (ગળગળાયન્તે) (સ્યા.)] તં ઉદકં યથાનિન્નં પવત્તમાનં પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરેતિ, પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરા કુસોબ્ભે [કુસ્સુબ્ભે (સી.), કુસુબ્ભે (સ્યા.), કુસોમ્ભે (ક.) અ. નિ. ૩.૯૬] પરિપૂરેન્તિ. કુસોબ્ભા પરિપૂરા મહાસોબ્ભે [મહાસોમ્ભે (ક.)] પરિપૂરેન્તિ, મહાસોબ્ભા પરિપૂરા કુન્નદિયો પરિપૂરેન્તિ, કુન્નદિયો પરિપૂરા મહાનદિયો પરિપૂરેન્તિ, મહાનદિયો પરિપૂરા મહાસમુદ્દં સાગરં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતસ્સ મહાસમુદ્દસ્સ સાગરસ્સ આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો અસદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, અસદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરેતિ, અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરં અયોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, અયોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયઅસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયઅસંવરો પરિપૂરો તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરાનિ પઞ્ચ નીવરણે પરિપૂરેન્તિ, પઞ્ચ નીવરણા પરિપૂરા અવિજ્જં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતિસ્સા અવિજ્જાય આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘વિજ્જાવિમુત્તિમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો વિજ્જાવિમુત્તિયા? ‘સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા’તિસ્સ વચનીયં. સત્તપાહં, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગે સાહારે વદામિ, નો અનાહારે. કો ચાહારો સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં? ‘ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’તિસ્સ વચનીયં. ચત્તારોપાહં, ભિક્ખવે, સતિપટ્ઠાને સાહારે વદામિ, નો અનાહારે. કો ચાહારો ચતુન્નં સતિપટ્ઠાનાનં? ‘તીણિ સુચરિતાની’તિસ્સ વચનીયં. તીણિપાહં, ભિક્ખવે, સુચરિતાનિ સાહારાનિ વદામિ, નો અનાહારાનિ. કો ચાહારો તિણ્ણં સુચરિતાનં? ‘ઇન્દ્રિયસંવરો’તિસ્સ વચનીયં. ઇન્દ્રિયસંવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો ઇન્દ્રિયસંવરસ્સ? ‘સતિસમ્પજઞ્ઞ’ન્તિસ્સ વચનીયં. સતિસમ્પજઞ્ઞમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો સતિસમ્પજઞ્ઞસ્સ? ‘યોનિસોમનસિકારો’તિસ્સ વચનીયં. યોનિસોમનસિકારમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો યોનિસોમનસિકારસ્સ? ‘સદ્ધા’તિસ્સ વચનીયં. સદ્ધમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો સદ્ધાય? ‘સદ્ધમ્મસ્સવન’ન્તિસ્સ વચનીયં. સદ્ધમ્મસ્સવનમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો સદ્ધમ્મસ્સવનસ્સ? ‘સપ્પુરિસસંસેવો’તિસ્સ વચનીયં.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં સદ્ધં પરિપૂરેતિ, સદ્ધા પરિપૂરા યોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, યોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો સતિસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, સતિસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયસંવરો પરિપૂરો તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરાનિ ચત્તારો સતિપટ્ઠાને પરિપૂરેન્તિ, ચત્તારો સતિપટ્ઠાના પરિપૂરા સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે પરિપૂરેન્તિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા પરિપૂરા વિજ્જાવિમુત્તિં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતિસ્સા વિજ્જાવિમુત્તિયા આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપરિપબ્બતે થુલ્લફુસિતકે દેવે વસ્સન્તે તં ઉદકં યથાનિન્નં પવત્તમાનં પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરેતિ, પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરા કુસોબ્ભે પરિપૂરેન્તિ, કુસોબ્ભા પરિપૂરા મહાસોબ્ભે પરિપૂરેન્તિ, મહાસોબ્ભા પરિપૂરા કુન્નદિયો પરિપૂરેન્તિ, કુન્નદિયો પરિપૂરા મહાનદિયો પરિપૂરેન્તિ, મહાનદિયો પરિપૂરા મહાસમુદ્દં સાગરં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતસ્સ મહાસમુદ્દસ્સ સાગરસ્સ આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં સદ્ધં પરિપૂરેતિ, સદ્ધા પરિપૂરા યોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, યોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો સતિસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, સતિસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયસંવરો પરિપૂરો તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરાનિ ચત્તારો સતિપટ્ઠાને પરિપૂરેન્તિ, ચત્તારો સતિપટ્ઠાના પરિપૂરા સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે પરિપૂરેન્તિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા પરિપૂરા વિજ્જાવિમુત્તિં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતિસ્સા વિજ્જાવિમુત્તિયા આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરી’’તિ. પઠમં.

૨. તણ્હાસુત્તં

૬૨. ‘‘પુરિમા, ભિક્ખવે, કોટિ ન પઞ્ઞાયતિ ભવતણ્હાય – ‘ઇતો પુબ્બે ભવતણ્હા નાહોસિ, અથ પચ્છા સમભવી’તિ. એવઞ્ચેતં, ભિક્ખવે, વુચ્ચતિ, અથ ચ પન પઞ્ઞાયતિ – ‘ઇદપ્પચ્ચયા ભવતણ્હા’તિ.

‘‘ભવતણ્હામ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો ભવતણ્હાય? ‘અવિજ્જા’તિસ્સ વચનીયં. અવિજ્જમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અવિજ્જાય? ‘પઞ્ચ નીવરણા’તિસ્સ વચનીયં. પઞ્ચ નીવરણેપાહં, ભિક્ખવે, સાહારે વદામિ, નો અનાહારે. કો ચાહારો પઞ્ચન્નં નીવરણાનં? ‘તીણિ દુચ્ચરિતાની’તિસ્સ વચનીયં. તીણિપાહં, ભિક્ખવે, દુચ્ચરિતાનિ સાહારાનિ વદામિ, નો અનાહારાનિ. કો ચાહારો તિણ્ણન્નં દુચ્ચરિતાનં? ‘ઇન્દ્રિયઅસંવરો’તિસ્સ વચનીયં. ઇન્દ્રિયઅસંવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો ઇન્દ્રિયઅસંવરસ્સ? ‘અસતાસમ્પજઞ્ઞ’ન્તિસ્સ વચનીયં. અસતાસમ્પજઞ્ઞમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અસતા સમ્પજઞ્ઞસ્સ? ‘અયોનિસોમનસિકારો’તિસ્સ વચનીયં. અયોનિસોમનસિકારમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અયોનિસોમનસિકારસ્સ? ‘અસ્સદ્ધિય’ન્તિસ્સ વચનીયં. અસ્સદ્ધિયમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અસ્સદ્ધિયસ્સ? ‘અસ્સદ્ધમ્મસ્સવન’ન્તિસ્સ વચનીયં. અસ્સદ્ધમ્મસ્સવનમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો અસ્સદ્ધમ્મસ્સવનસ્સ? ‘અસપ્પુરિસસંસેવો’તિસ્સ વચનીયં.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો અસ્સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, અસ્સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરેતિ, અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરં અયોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, અયોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયઅસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયઅસંવરો પરિપૂરો તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરાનિ પઞ્ચ નીવરણે પરિપૂરેન્તિ, પઞ્ચ નીવરણા પરિપૂરા અવિજ્જં પરિપૂરેન્તિ, અવિજ્જા પરિપૂરા ભવતણ્હં પરિપૂરેતિ; એવમેતિસ્સા ભવતણ્હાય આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપરિપબ્બતે થુલ્લફુસિતકે દેવે વસ્સન્તે તં ઉદકં યથાનિન્નં પવત્તમાનં પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરેતિ, પબ્બતકન્દરપદરસાખા પરિપૂરા કુસોબ્ભે પરિપૂરેન્તિ, કુસોબ્ભા પરિપૂરા મહાસોબ્ભે પરિપૂરેન્તિ, મહાસોબ્ભા પરિપૂરા કુન્નદિયો પરિપૂરેન્તિ, કુન્નદિયો પરિપૂરા મહાનદિયો પરિપૂરેન્તિ, મહાનદિયો પરિપૂરા મહાસમુદ્દં સાગરં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતસ્સ મહાસમુદ્દસ્સ સાગરસ્સ આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો અસ્સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, અસ્સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરેતિ, અસ્સદ્ધિયં પરિપૂરં અયોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, અયોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, અસતાસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયઅસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયઅસંવરો પરિપૂરો તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ દુચ્ચરિતાનિ પરિપૂરાનિ પઞ્ચ નીવરણે પરિપૂરેન્તિ, પઞ્ચ નીવરણા પરિપૂરા અવિજ્જં પરિપૂરેન્તિ, અવિજ્જા પરિપૂરા ભવતણ્હં પરિપૂરેતિ; એવમેતિસ્સા ભવતણ્હાય આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘વિજ્જાવિમુત્તિમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો વિજ્જાવિમુત્તિયા? ‘સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા’તિસ્સ વચનીયં. સત્તપાહં, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગે સાહારે વદામિ, નો અનાહારે. કો ચાહારો સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં? ‘ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’તિસ્સ વચનીયં. ચત્તારોપાહં, ભિક્ખવે, સતિપટ્ઠાને સાહારે વદામિ, નો અનાહારે. કો ચાહારો ચતુન્નં સતિપટ્ઠાનાનં? ‘તીણિ સુચરિતાની’તિસ્સ વચનીયં. તીણિપાહં, ભિક્ખવે, સુચરિતાનિ સાહારાનિ વદામિ, નો અનાહારાનિ. કો ચાહારો તિણ્ણન્નં સુચરિતાનં? ‘ઇન્દ્રિયસંવરો’તિસ્સ વચનીયં. ઇન્દ્રિયસંવરમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો ઇન્દ્રિયસંવરસ્સ? ‘સતિસમ્પજઞ્ઞ’ન્તિસ્સ વચનીયં. સતિસમ્પજઞ્ઞમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો સતિસમ્પજઞ્ઞસ્સ? ‘યોનિસોમનસિકારો’તિસ્સ વચનીયં. યોનિસોમનસિકારમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો યોનિસોમનસિકારસ્સ? ‘સદ્ધા’તિસ્સ વચનીયં. સદ્ધમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો સદ્ધાય? ‘સદ્ધમ્મસ્સવન’ન્તિસ્સ વચનીયં. સદ્ધમ્મસ્સવનમ્પાહં, ભિક્ખવે, સાહારં વદામિ, નો અનાહારં. કો ચાહારો સદ્ધમ્મસ્સવનસ્સ? ‘સપ્પુરિસસંસેવો’તિસ્સ વચનીયં.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ, સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરં સદ્ધં પરિપૂરેતિ, સદ્ધા પરિપૂરા યોનિસોમનસિકારં પરિપૂરેતિ, યોનિસોમનસિકારો પરિપૂરો સતિસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરેતિ, સતિસમ્પજઞ્ઞં પરિપૂરં ઇન્દ્રિયસંવરં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયસંવરો પરિપૂરો તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરેતિ, તીણિ સુચરિતાનિ પરિપૂરાનિ ચત્તારો સતિપટ્ઠાને પરિપૂરેન્તિ, ચત્તારો સતિપટ્ઠાના પરિપૂરા સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે પરિપૂરેન્તિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા પરિપૂરા વિજ્જાવિમુત્તિં પરિપૂરેન્તિ; એવમેતિસ્સા વિજ્જાવિમુત્તિયા આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપરિપબ્બતે થુલ્લફુસિતકે દેવે વસ્સન્તે તં ઉદકં યથાનિન્નં પવત્તમાનં…પે… એવમેતસ્સ મહાસમુદ્દસ્સ સાગરસ્સ આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસસંસેવો પરિપૂરો સદ્ધમ્મસ્સવનં પરિપૂરેતિ…પે… એવમેતિસ્સા વિજ્જાવિમુત્તિયા આહારો હોતિ, એવઞ્ચ પારિપૂરી’’તિ. દુતિયં.

૩. નિટ્ઠઙ્ગતસુત્તં

૬૩. ‘‘યે કેચિ, ભિક્ખવે, મયિ નિટ્ઠં ગતા સબ્બે તે દિટ્ઠિસમ્પન્ના. તેસં દિટ્ઠિસમ્પન્નાનં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા, પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા. કતમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા? સત્તક્ખત્તુપરમસ્સ, કોલંકોલસ્સ, એકબીજિસ્સ, સકદાગામિસ્સ, યો ચ દિટ્ઠેવ ધમ્મે અરહા – ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા. કતમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા? અન્તરાપરિનિબ્બાયિસ્સ, ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયિસ્સ, અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિસ્સ, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિસ્સ, ઉદ્ધંસોતસ્સ અકનિટ્ઠગામિનો – ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા. યે કેચિ, ભિક્ખવે, મયિ નિટ્ઠં ગતા, સબ્બે તે દિટ્ઠિસમ્પન્ના. તેસં દિટ્ઠિસમ્પન્નાનં ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા, ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા’’તિ. તતિયં.

૪. અવેચ્ચપ્પસન્નસુત્તં

૬૪. ‘‘યે કેચિ, ભિક્ખવે, મયિ અવેચ્ચપ્પસન્ના, સબ્બે તે સોતાપન્ના. તેસં સોતાપન્નાનં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા, પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા. કતમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા? સત્તક્ખત્તુપરમસ્સ, કોલંકોલસ્સ, એકબીજિસ્સ, સકદાગામિસ્સ, યો ચ દિટ્ઠેવ ધમ્મે અરહા – ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા. કતમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા? અન્તરાપરિનિબ્બાયિસ્સ, ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયિસ્સ, અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિસ્સ, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિસ્સ, ઉદ્ધંસોતસ્સ અકનિટ્ઠગામિનો – ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા. યે કેચિ, ભિક્ખવે, મયિ અવેચ્ચપ્પસન્ના સબ્બે તે સોતાપન્ના. તેસં સોતાપન્નાનં ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ નિટ્ઠા, ઇમેસં પઞ્ચન્નં ઇધ વિહાય નિટ્ઠા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમસુખસુત્તં

૬૫. એકં સમયં આયસ્મા સારિપુત્તો મગધેસુ વિહરતિ નાલકગામકે. અથ ખો સામણ્ડકાનિ પરિબ્બાજકો યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા સારિપુત્તેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સામણ્ડકાનિ પરિબ્બાજકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, સુખં, કિં દુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘અભિનિબ્બત્તિ ખો, આવુસો, દુક્ખા, અનભિનિબ્બત્તિ સુખા. અભિનિબ્બત્તિયા, આવુસો, સતિ ઇદં દુક્ખં પાટિકઙ્ખં – સીતં ઉણ્હં જિઘચ્છા પિપાસા ઉચ્ચારો પસ્સાવો અગ્ગિસમ્ફસ્સો દણ્ડસમ્ફસ્સો સત્થસમ્ફસ્સો ઞાતીપિ મિત્તાપિ સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ રોસેન્તિ. અભિનિબ્બત્તિયા, આવુસો, સતિ ઇદં દુક્ખં પાટિકઙ્ખં. અનભિનિબ્બત્તિયા, આવુસો, સતિ ઇદં સુખં પાટિકઙ્ખં – ન સીતં ન ઉણ્હં ન જિઘચ્છા ન પિપાસા ન ઉચ્ચારો ન પસ્સાવો ન અગ્ગિસમ્ફસ્સો ન દણ્ડસમ્ફસ્સો ન સત્થસમ્ફસ્સો ઞાતીપિ મિત્તાપિ સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ ન રોસેન્તિ. અનભિનિબ્બત્તિયા, આવુસો, સતિ ઇદં સુખં પાટિકઙ્ખ’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયસુખસુત્તં

૬૬. એકં સમયં આયસ્મા સારિપુત્તો મગધેસુ વિહરતિ નાલકગામકે. અથ ખો સામણ્ડકાનિ પરિબ્બાજકો યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા સારિપુત્તેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સામણ્ડકાનિ પરિબ્બાજકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો, સારિપુત્ત, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે સુખં, કિં દુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘અનભિરતિ ખો, આવુસો, ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે દુક્ખા, અભિરતિ સુખા. અનભિરતિયા, આવુસો, સતિ ઇદં દુક્ખં પાટિકઙ્ખં – ગચ્છન્તોપિ સુખં સાતં નાધિગચ્છતિ, ઠિતોપિ… નિસિન્નોપિ… સયાનોપિ… ગામગતોપિ… અરઞ્ઞગતોપિ… રુક્ખમૂલગતોપિ… સુઞ્ઞાગારગતોપિ… અબ્ભોકાસગતોપિ… ભિક્ખુમજ્ઝગતોપિ સુખં સાતં નાધિગચ્છતિ. અનભિરતિયા, આવુસો, સતિ ઇદં દુક્ખં પાટિકઙ્ખં.

‘‘અભિરતિયા, આવુસો, સતિ ઇદં સુખં પાટિકઙ્ખં – ગચ્છન્તોપિ સુખં સાતં અધિગચ્છતિ, ઠિતોપિ… નિસિન્નોપિ… સયાનોપિ… ગામગતોપિ… અરઞ્ઞગતોપિ… રુક્ખમૂલગતોપિ… સુઞ્ઞાગારગતોપિ… અબ્ભોકાસગતોપિ… ભિક્ખુમજ્ઝગતોપિ સુખં સાતં અધિગચ્છતિ. અભિરતિયા, આવુસો, સતિ ઇદં સુખં પાટિકઙ્ખ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. પઠમનળકપાનસુત્તં

૬૭. એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં યેન નળકપાનં નામ કોસલાનં નિગમો તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા નળકપાને વિહરતિ પલાસવને. તેન ખો પન સમયેન ભગવા તદહુપોસથે ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો ભગવા બહુદેવ રત્તિં ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા તુણ્હીભૂતં તુણ્હીભૂતં ભિક્ખુસઙ્ઘં અનુવિલોકેત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ –

‘‘વિગતથિનમિદ્ધો [વિગતથીનમિદ્ધો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ખો, સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો. પટિભાતુ તં, સારિપુત્ત, ભિક્ખૂનં ધમ્મી કથા. પિટ્ઠિ મે આગિલાયતિ; તમહં આયમિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ.

અથ ખો ભગવા ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં પઞ્ઞાપેત્વા દક્ખિણેન પસ્સેન સીહસેય્યં કપ્પેસિ પાદે પાદં અચ્ચાધાય સતો સમ્પજાનો ઉટ્ઠાનસઞ્ઞં મનસિ કરિત્વા. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, આવુસો, સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી [હિરિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ … વીરિયં [વિરિયં (સી. સ્યા. કં. પી.)] નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કાળપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાયતેવ વણ્ણેન હાયતિ મણ્ડલેન હાયતિ આભાય હાયતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, આવુસો, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ.

‘‘અસ્સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘અહિરિકો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘અનોત્તપ્પી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘કુસીતો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘દુપ્પઞ્ઞો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘કોધનો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘ઉપનાહી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘પાપિચ્છો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘પાપમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં; ‘મિચ્છાદિટ્ઠિકો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, પરિહાનમેતં.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, આવુસો, સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાનિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, જુણ્હપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વડ્ઢતેવ વણ્ણેન વડ્ઢતિ મણ્ડલેન વડ્ઢતિ આભાય વડ્ઢતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, આવુસો, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાનિ.

‘‘‘સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘હિરીમા પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘ઓત્તપ્પી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘આરદ્ધવીરિયો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘પઞ્ઞવા પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘અક્કોધનો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘અનુપનાહી પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘અપ્પિચ્છો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘કલ્યાણમિત્તો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેતં; ‘સમ્માદિટ્ઠિકો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, આવુસો, અપરિહાનમેત’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા પચ્ચુટ્ઠાય આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ – ‘‘સાધુ સાધુ, સારિપુત્ત! યસ્સ કસ્સચિ, સારિપુત્ત, સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, કાળપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાયતેવ વણ્ણેન હાયતિ મણ્ડલેન હાયતિ આભાય હાયતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, સારિપુત્ત, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… પઞ્ઞા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા …પે… નો વુદ્ધિ.

‘‘‘અસ્સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, સારિપુત્ત, પરિહાનમેતં; અહિરિકો… અનોત્તપ્પી… કુસીતો… દુપ્પઞ્ઞો… કોધનો… ઉપનાહી… પાપિચ્છો… પાપમિત્તો… ‘મિચ્છાદિટ્ઠિકો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, સારિપુત્ત, પરિહાનમેતં.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, સારિપુત્ત, સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાનિ. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, જુણ્હપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વડ્ઢતેવ વણ્ણેન વડ્ઢતિ મણ્ડલેન વડ્ઢતિ આભાય વડ્ઢતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, સારિપુત્ત, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાનિ.

‘‘‘સદ્ધો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, સારિપુત્ત, અપરિહાનમેતં; હિરીમા… ઓત્તપ્પી… આરદ્ધવીરિયો… પઞ્ઞવા… અક્કોધનો… અનુપનાહી… અપ્પિચ્છો… કલ્યાણમિત્તો… ‘સમ્માદિટ્ઠિકો પુરિસપુગ્ગલો’તિ, સારિપુત્ત, અપરિહાનમેત’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયનળકપાનસુત્તં

૬૮. એકં સમયં ભગવા નળકપાને વિહરતિ પલાસવને. તેન ખો પન સમયેન ભગવા તદહુપોસથે ભિક્ખુસઙ્ઘપરિવુતો નિસિન્નો હોતિ. અથ ખો ભગવા બહુદેવ રત્તિં ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા તુણ્હીભૂતં તુણ્હીભૂતં ભિક્ખુસઙ્ઘં અનુવિલોકેત્વા આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ –

‘‘વિગતથિનમિદ્ધો ખો, સારિપુત્ત, ભિક્ખુસઙ્ઘો. પટિભાતુ તં, સારિપુત્ત, ભિક્ખૂનં ધમ્મી કથા. પિટ્ઠિ મે આગિલાયતિ; તમહં આયમિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ.

અથ ખો ભગવા ચતુગ્ગુણં સઙ્ઘાટિં પઞ્ઞાપેત્વા દક્ખિણેન પસ્સેન સીહસેય્યં કપ્પેસિ પાદે પાદં અચ્ચાધાય સતો સમ્પજાનો ઉટ્ઠાનસઞ્ઞં મનસિ કરિત્વા. તત્ર ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો, ભિક્ખવે’’તિ! ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા સારિપુત્તો એતદવોચ –

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, આવુસો, સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ… સોતાવધાનં નત્થિ… ધમ્મધારણા નત્થિ… અત્થૂપપરિક્ખા નત્થિ… ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિ નત્થિ… અપ્પમાદો નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, કાળપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાયતેવ વણ્ણેન હાયતિ મણ્ડલેન હાયતિ આભાય હાયતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, આવુસો, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ… સોતાવધાનં નત્થિ… ધમ્મધારણા નત્થિ… અત્થૂપપરિક્ખા નત્થિ… ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિ નત્થિ… અપ્પમાદો નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, આવુસો, સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ… સોતાવધાનં અત્થિ… ધમ્મધારણા અત્થિ… અત્થૂપપરિક્ખા અત્થિ… ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિ અત્થિ… અપ્પમાદો અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાનિ. સેય્યથાપિ, આવુસો, જુણ્હપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વડ્ઢતેવ વણ્ણેન વડ્ઢતિ મણ્ડલેન વડ્ઢતિ આભાય વડ્ઢતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, આવુસો, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… અપ્પમાદો અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાની’’તિ.

અથ ખો ભગવા પચ્ચુટ્ઠાય આયસ્મન્તં સારિપુત્તં આમન્તેસિ – ‘‘સાધુ સાધુ, સારિપુત્ત! યસ્સ કસ્સચિ, સારિપુત્ત, સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ હિરી નત્થિ… ઓત્તપ્પં નત્થિ… પઞ્ઞા નત્થિ… વીરિયં નત્થિ… સોતાવધાનં નત્થિ… ધમ્મધારણા નત્થિ… અત્થૂપપરિક્ખા નત્થિ… ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિ નત્થિ… અપ્પમાદો નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, કાળપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાયતેવ વણ્ણેન હાયતિ મણ્ડલેન હાયતિ આભાય હાયતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, સારિપુત્ત, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… અપ્પમાદો નત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, હાનિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો વુદ્ધિ.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, સારિપુત્ત, સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ હિરી અત્થિ… ઓત્તપ્પં અત્થિ… વીરિયં અત્થિ… પઞ્ઞા અત્થિ… સોતાવધાનં અત્થિ… ધમ્મધારણા અત્થિ… અત્થૂપપરિક્ખા અત્થિ… ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપત્તિ અત્થિ… અપ્પમાદો અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાનિ. સેય્યથાપિ, સારિપુત્ત, જુણ્હપક્ખે ચન્દસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વડ્ઢતેવ વણ્ણેન વડ્ઢતિ મણ્ડલેન વડ્ઢતિ આભાય વડ્ઢતિ આરોહપરિણાહેન; એવમેવં ખો, સારિપુત્ત, યસ્સ કસ્સચિ સદ્ધા અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ…પે… અપ્પમાદો અત્થિ કુસલેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ યા રત્તિ વા દિવસો વા આગચ્છતિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા કુસલેસુ ધમ્મેસુ નો પરિહાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમકથાવત્થુસુત્તં

૬૯. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – [દી. નિ. ૧.૧૭; મ. નિ. ૨.૨૨૩; સં. નિ. ૫.૧૦૮૦; પાચિ. ૫૦૮] રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં ભયકથં યુદ્ધકથં અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં [ઇત્થિકથં પુરિસકથં (ક.) મ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૨૨૩ પસ્સિતબ્બં] સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વાતિ.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ઉપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ?

‘‘ઇધ મયં, ભન્તે, પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં અનુયુત્તા વિહરામ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા’’તિ. ‘‘ન ખો પનેતં, ભિક્ખવે, તુમ્હાકં પતિરૂપં કુલપુત્તાનં સદ્ધાય અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતાનં, યં તુમ્હે અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં અનુયુત્તા વિહરેય્યાથ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં ભયકથં યુદ્ધકથં અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વાતિ.

‘‘દસયિમાનિ, ભિક્ખવે, કથાવત્થૂનિ. કતમાનિ દસ? અપ્પિચ્છકથા, સન્તુટ્ઠિકથા, પવિવેકકથા, અસંસગ્ગકથા, વીરિયારમ્ભકથા, સીલકથા, સમાધિકથા, પઞ્ઞાકથા, વિમુત્તિકથા, વિમુત્તિઞાણદસ્સનકથાતિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, દસ કથાવત્થૂનિ.

‘‘ઇમેસં ચે તુમ્હે, ભિક્ખવે, દસન્નં કથાવત્થૂનં ઉપાદાયુપાદાય કથં કથેય્યાથ, ઇમેસમ્પિ ચન્દિમસૂરિયાનં એવંમહિદ્ધિકાનં એવંમહાનુભાવાનં તેજસા તેજં પરિયાદિયેય્યાથ, કો પન વાદો અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાન’’ન્તિ! નવમં.

૧૦. દુતિયકથાવત્થુસુત્તં

૭૦. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્ના સન્નિપતિતા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં અનુયુત્તા વિહરન્તિ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વાતિ.

‘‘દસયિમાનિ, ભિક્ખવે, પાસંસાનિ ઠાનાનિ. કતમાનિ દસ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્તના ચ અપ્પિચ્છો હોતિ, અપ્પિચ્છકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘અપ્પિચ્છો ભિક્ખુ અપ્પિચ્છકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ સન્તુટ્ઠો હોતિ, સન્તુટ્ઠિકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘સન્તુટ્ઠો ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠિકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ પવિવિત્તો હોતિ, પવિવેકકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘પવિવિત્તો ભિક્ખુ પવિવેકકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ અસંસટ્ઠો હોતિ, અસંસટ્ઠકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘અસંસટ્ઠો ભિક્ખુ અસંસટ્ઠકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ આરદ્ધવીરિયો હોતિ, વીરિયારમ્ભકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘આરદ્ધવીરિયો ભિક્ખુ વીરિયારમ્ભકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ સીલસમ્પન્નો હોતિ, સીલસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘સીલસમ્પન્નો ભિક્ખુ સીલસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ સમાધિસમ્પન્નો હોતિ, સમાધિસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘સમાધિસમ્પન્નો ભિક્ખુ સમાધિસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નો હોતિ, પઞ્ઞાસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘પઞ્ઞાસમ્પન્નો ભિક્ખુ પઞ્ઞાસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ વિમુત્તિસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘વિમુત્તિસમ્પન્નો ભિક્ખુ વિમુત્તિસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં.

‘‘અત્તના ચ વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા હોતિ. ‘વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્નો ભિક્ખુ વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પદાકથઞ્ચ ભિક્ખૂનં કત્તા’તિ પાસંસમેતં ઠાનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, દસ પાસંસાનિ ઠાનાની’’તિ. દસમં.

યમકવગ્ગો દુતિયો.