૪. વજ્જિયમાહિતસુત્તં

૯૪. એકં સમયં ભગવા ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. અથ ખો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ દિવા દિવસ્સ ચમ્પાય નિક્ખમિ ભગવન્તં દસ્સનાય. અથ ખો વજ્જિયમાહિતસ્સ ગહપતિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અકાલો ખો તાવ ભગવન્તં દસ્સનાય. પટિસલ્લીનો ભગવા. મનોભાવનીયાનમ્પિ ભિક્ખૂનં અકાલો દસ્સનાય. પટિસલ્લીના મનોભાવનીયાપિ ભિક્ખૂ. યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ ઉન્નાદિનો ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તા નિસિન્ના હોન્તિ.

અદ્દસંસુ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા વજ્જિયમાહિતં ગહપતિં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન અઞ્ઞમઞ્ઞં સણ્ઠાપેસું – ‘‘અપ્પસદ્દા ભોન્તો હોન્તુ. મા ભોન્તો સદ્દમકત્થ. અયં વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ આગચ્છતિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકો. યાવતા ખો પન સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા ગિહી ઓદાતવસના ચમ્પાયં પટિવસન્તિ, અયં તેસં અઞ્ઞતરો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ. અપ્પસદ્દકામા ખો પન તે આયસ્મન્તો અપ્પસદ્દવિનીતા અપ્પસદ્દસ્સ વણ્ણવાદિનો. અપ્પેવ નામ અપ્પસદ્દં પરિસં વિદિત્વા ઉપસઙ્કમિતબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ.

અથ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા તુણ્હી અહેસું. અથ ખો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ યેન તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો વજ્જિયમાહિતં ગહપતિં તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એતદવોચું – ‘‘સચ્ચં કિર, ગહપતિ, સમણો ગોતમો સબ્બં તપં ગરહતિ, સબ્બં તપસ્સિં લૂખાજીવિં એકંસેન ઉપક્કોસતિ ઉપવદતી’’તિ? ‘‘ન ખો, ભન્તે, ભગવા સબ્બં તપં ગરહતિ નપિ સબ્બં તપસ્સિં લૂખાજીવિં એકંસેન ઉપક્કોસતિ ઉપવદતિ. ગારય્હં ખો, ભન્તે, ભગવા ગરહતિ, પસંસિતબ્બં પસંસતિ. ગારય્હં ખો પન, ભન્તે, ભગવા ગરહન્તો પસંસિતબ્બં પસંસન્તો વિભજ્જવાદો ભગવા. ન સો ભગવા એત્થ એકંસવાદો’’તિ.

એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો પરિબ્બાજકો વજ્જિયમાહિતં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘આગમેહિ ત્વં, ગહપતિ, યસ્સ ત્વં સમણસ્સ ગોતમસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સમણો ગોતમો વેનયિકો અપ્પઞ્ઞત્તિકો’’તિ? ‘‘એત્થપાહં, ભન્તે, આયસ્મન્તે વક્ખામિ સહધમ્મેન – ‘ઇદં કુસલ’ન્તિ, ભન્તે, ભગવતા પઞ્ઞત્તં; ‘ઇદં અકુસલ’ન્તિ, ભન્તે, ભગવતા પઞ્ઞત્તં. ઇતિ કુસલાકુસલં ભગવા પઞ્ઞાપયમાનો સપઞ્ઞત્તિકો ભગવા; ન સો ભગવા વેનયિકો અપ્પઞ્ઞત્તિકો’’તિ.

એવં વુત્તે તે પરિબ્બાજકા તુણ્હીભૂતા મઙ્કુભૂતા પત્તક્ખન્ધા અધોમુખા પજ્ઝાયન્તા અપ્પટિભાના નિસીદિંસુ. અથ ખો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ તે પરિબ્બાજકે તુણ્હીભૂતે મઙ્કુભૂતે પત્તક્ખન્ધે અધોમુખે પજ્ઝાયન્તે અપ્પટિભાને વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ યાવતકો અહોસિ તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં કથાસલ્લાપો તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ગહપતિ! એવં ખો તે, ગહપતિ, મોઘપુરિસા કાલેન કાલં સહધમ્મેન સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગહેતબ્બા. નાહં, ગહપતિ, સબ્બં તપં તપિતબ્બન્તિ વદામિ; ન ચ પનાહં, ગહપતિ, સબ્બં તપં ન તપિતબ્બન્તિ વદામિ; નાહં, ગહપતિ, સબ્બં સમાદાનં સમાદિતબ્બન્તિ વદામિ; ન પનાહં, ગહપતિ, સબ્બં સમાદાનં ન સમાદિતબ્બન્તિ વદામિ; નાહં, ગહપતિ, સબ્બં પધાનં પદહિતબ્બન્તિ વદામિ; ન પનાહં, ગહપતિ, સબ્બં પધાનં ન પદહિતબ્બન્તિ વદામિ; નાહં, ગહપતિ, સબ્બો પટિનિસ્સગ્ગો પટિનિસ્સજ્જિતબ્બોતિ વદામિ. ન પનાહં, ગહપતિ, સબ્બો પટિનિસ્સગ્ગો ન પટિનિસ્સજ્જિતબ્બોતિ વદામિ; નાહં, ગહપતિ, સબ્બા વિમુત્તિ વિમુચ્ચિતબ્બાતિ વદામિ; ન પનાહં, ગહપતિ, સબ્બા વિમુત્તિ ન વિમુચ્ચિતબ્બાતિ વદામિ.

‘‘યઞ્હિ, ગહપતિ, તપં તપતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, એવરૂપં તપં ન તપિતબ્બન્તિ વદામિ. યઞ્ચ ખ્વસ્સ ગહપતિ, તપં તપતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, એવરૂપં તપં તપિતબ્બન્તિ વદામિ.

‘‘યઞ્હિ, ગહપતિ, સમાદાનં સમાદિયતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, એવરૂપં સમાદાનં ન સમાદિતબ્બન્તિ વદામિ. યઞ્ચ ખ્વસ્સ, ગહપતિ, સમાદાનં સમાદિયતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, એવરૂપં સમાદાનં સમાદિતબ્બન્તિ વદામિ.

‘‘યઞ્હિ, ગહપતિ, પધાનં પદહતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, એવરૂપં પધાનં ન પદહિતબ્બન્તિ વદામિ. યઞ્ચ ખ્વસ્સ, ગહપતિ, પધાનં પદહતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, એવરૂપં પધાનં પદહિતબ્બન્તિ વદામિ.

‘‘યઞ્હિ, ગહપતિ, પટિનિસ્સગ્ગં પટિનિસ્સજ્જતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, એવરૂપો પટિનિસ્સગ્ગો ન પટિનિસ્સજ્જિતબ્બોતિ વદામિ. યઞ્ચ ખ્વસ્સ, ગહપતિ, પટિનિસ્સગ્ગં પટિનિસ્સજ્જતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, એવરૂપો પટિનિસ્સગ્ગો પટિનિસ્સજ્જિતબ્બોતિ વદામિ.

‘‘યઞ્હિ, ગહપતિ, વિમુત્તિં વિમુચ્ચતો અકુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, કુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, એવરૂપા વિમુત્તિ ન વિમુચ્ચિતબ્બાતિ વદામિ. યઞ્ચ ખ્વસ્સ, ગહપતિ, વિમુત્તિં વિમુચ્ચતો અકુસલા ધમ્મા પરિહાયન્તિ, કુસલા ધમ્મા અભિવડ્ઢન્તિ, એવરૂપા વિમુત્તિ વિમુચ્ચિતબ્બાતિ વદામી’’તિ.

અથ ખો વજ્જિયમાહિતો ગહપતિ ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

અથ ખો ભગવા અચિરપક્કન્તે વજ્જિયમાહિતે ગહપતિમ્હિ ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ દીઘરત્તં અપ્પરજક્ખો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે, સોપિ એવમેવં અઞ્ઞતિત્થિયે પરિબ્બાજકે સહધમ્મેન સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હેય્ય યથા તં વજ્જિયમાહિતેન ગહપતિના નિગ્ગહિતા’’તિ. ચતુત્થં.