૩. કિંદિટ્ઠિકસુત્તં

૯૩. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ દિવા દિવસ્સ સાવત્થિયા નિક્ખમિ ભગવન્તં દસ્સનાય. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકસ્સ ગહપતિસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અકાલો ખો તાવ ભગવન્તં દસ્સનાય. પટિસલ્લીનો ભગવા. મનોભાવનીયાનમ્પિ ભિક્ખૂનં અકાલો દસ્સનાય. પટિસલ્લીના મનોભાવનીયા ભિક્ખૂ. યંનૂનાહં યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં આરામો તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા સઙ્ગમ્મ સમાગમ્મ ઉન્નાદિનો ઉચ્ચાસદ્દમહાસદ્દા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તા નિસિન્ના હોન્તિ. અદ્દસંસુ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન અઞ્ઞમઞ્ઞં સણ્ઠાપેસું – ‘‘અપ્પસદ્દા ભોન્તો હોન્તુ, મા ભોન્તો સદ્દમકત્થ. અયં અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ આરામં આગચ્છતિ સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકો. યાવતા ખો પન સમણસ્સ ગોતમસ્સ સાવકા ગિહી ઓદાતવસના સાવત્થિયં પટિવસન્તિ, અયં તેસં અઞ્ઞતરો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ. અપ્પસદ્દકામા ખો પન તે આયસ્મન્તો અપ્પસદ્દવિનીતા અપ્પસદ્દસ્સ વણ્ણવાદિનો. અપ્પેવ નામ અપ્પસદ્દં પરિસં વિદિત્વા ઉપસઙ્કમિતબ્બં મઞ્ઞેય્યા’’તિ.

અથ ખો તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા તુણ્હી અહેસું. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં તે અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એતદવોચું – ‘‘વદેહિ, ગહપતિ, કિંદિટ્ઠિકો સમણો ગોતમો’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, ભન્તે, ભગવતો સબ્બં દિટ્ઠિં જાનામી’’તિ.

‘‘ઇતિ કિર ત્વં, ગહપતિ, ન સમણસ્સ ગોતમસ્સ સબ્બં દિટ્ઠિં જાનાસિ; વદેહિ, ગહપતિ, કિંદિટ્ઠિકા ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ભિક્ખૂનમ્પિ ખો અહં, ભન્તે, ન સબ્બં દિટ્ઠિં જાનામી’’તિ.

‘‘ઇતિ કિર ત્વં, ગહપતિ, ન સમણસ્સ ગોતમસ્સ સબ્બં દિટ્ઠિં જાનાસિ નપિ ભિક્ખૂનં સબ્બં દિટ્ઠિં જાનાસિ; વદેહિ, ગહપતિ, કિંદિટ્ઠિકોસિ તુવ’’ન્તિ? ‘‘એતં ખો, ભન્તે, અમ્હેહિ ન દુક્કરં બ્યાકાતું યંદિટ્ઠિકા મયં. ઇઙ્ઘ તાવ આયસ્મન્તો યથાસકાનિ દિટ્ઠિગતાનિ બ્યાકરોન્તુ, પચ્છાપેતં અમ્હેહિ ન દુક્કરં ભવિસ્સતિ બ્યાકાતું યંદિટ્ઠિકા મય’’ન્તિ.

એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો પરિબ્બાજકો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ગહપતી’’તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો પરિબ્બાજકો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ગહપતી’’તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો પરિબ્બાજકો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં એતદવોચ – ‘‘અન્તવા લોકો…પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ગહપતી’’તિ.

એવં વુત્તે અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ તે પરિબ્બાજકે એતદવોચ – ‘‘ય્વાયં, ભન્તે, આયસ્મા એવમાહ – ‘સસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ગહપતી’તિ, ઇમસ્સ અયમાયસ્મતો દિટ્ઠિ અત્તનો વા અયોનિસોમનસિકારહેતુ ઉપ્પન્ના પરતોઘોસપચ્ચયા વા. સા ખો પનેસા દિટ્ઠિ ભૂતા સઙ્ખતા ચેતયિતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના. યં ખો પન કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં ચેતયિતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં તદનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં. યં દુક્ખં તદેવેસો આયસ્મા અલ્લીનો, તદેવેસો આયસ્મા અજ્ઝુપગતો.

‘‘યોપાયં, ભન્તે, આયસ્મા એવમાહ – ‘અસસ્સતો લોકો, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ગહપતી’તિ, ઇમસ્સાપિ અયમાયસ્મતો દિટ્ઠિ અત્તનો વા અયોનિસોમનસિકારહેતુ ઉપ્પન્ના પરતોઘોસપચ્ચયા વા. સા ખો પનેસા દિટ્ઠિ ભૂતા સઙ્ખતા ચેતયિતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના. યં ખો પન કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં ચેતયિતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં તદનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં. યં દુક્ખં તદેવેસો આયસ્મા અલ્લીનો, તદેવેસો આયસ્મા અજ્ઝુપગતો.

‘‘યોપાયં, ભન્તે, આયસ્મા એવમાહ – ‘અન્તવા લોકો …પે… અનન્તવા લોકો… તં જીવં તં સરીરં… અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીરં… હોતિ તથાગતો પરં મરણા… ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા… હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા… નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા, ઇદમેવ સચ્ચં મોઘમઞ્ઞન્તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ગહપતી’તિ, ઇમસ્સાપિ અયમાયસ્મતો દિટ્ઠિ અત્તનો વા અયોનિસોમનસિકારહેતુ ઉપ્પન્ના પરતોઘોસપચ્ચયા વા. સા ખો પનેસા દિટ્ઠિ ભૂતા સઙ્ખતા ચેતયિતા પટિચ્ચસમુપ્પન્ના. યં ખો પન કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં ચેતયિતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં તદનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં. યં દુક્ખં તદેવેસો આયસ્મા અલ્લીનો, તદેવેસો આયસ્મા અજ્ઝુપગતો’’તિ.

એવં વુત્તે તે પરિબ્બાજકા અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં એતદવોચું – ‘‘બ્યાકતાનિ ખો, ગહપતિ, અમ્હેહિ સબ્બેહેવ યથાસકાનિ દિટ્ઠિગતાનિ. વદેહિ, ગહપતિ, કિંદિટ્ઠિકોસિ તુવ’’ન્તિ? ‘‘યં ખો, ભન્તે, કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં ચેતયિતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં તદનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં. ‘યં દુક્ખં તં નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તા’તિ – એવંદિટ્ઠિકો અહં, ભન્તે’’તિ.

‘‘યં ખો, ગહપતિ, કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં ચેતયિતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં તદનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં. યં દુક્ખં તદેવ ત્વં, ગહપતિ, અલ્લીનો, તદેવ ત્વં, ગહપતિ, અજ્ઝુપગતો’’તિ.

‘‘યં ખો, ભન્તે, કિઞ્ચિ ભૂતં સઙ્ખતં ચેતયિતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં તદનિચ્ચં. યદનિચ્ચં તં દુક્ખં. ‘યં દુક્ખં તં નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, નમેસો અત્તા’તિ – એવમેતં યથાભૂતં સમ્મપ્પઞ્ઞાય સુદિટ્ઠં. તસ્સ ચ ઉત્તરિ નિસ્સરણં યથાભૂતં પજાનામી’’તિ.

એવં વુત્તે તે પરિબ્બાજકા તુણ્હીભૂતા મઙ્કુભૂતા પત્તક્ખન્ધા અધોમુખા પજ્ઝાયન્તા અપ્પટિભાના નિસીદિંસુ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ તે પરિબ્બાજકે તુણ્હીભૂતે મઙ્કુભૂતે પત્તક્ખન્ધે અધોમુખે પજ્ઝાયન્તે અપ્પટિભાને વિદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યાવતકો અહોસિ તેહિ અઞ્ઞતિત્થિયેહિ પરિબ્બાજકેહિ સદ્ધિં કથાસલ્લાપો તં સબ્બં ભગવતો આરોચેસિ. ‘‘સાધુ સાધુ, ગહપતિ! એવં ખો તે, ગહપતિ, મોઘપુરિસા કાલેન કાલં સહધમ્મેન સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગહેતબ્બા’’તિ.

અથ ખો ભગવા અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ.

અથ ખો ભગવા અચિરપક્કન્તે અનાથપિણ્ડિકે ગહપતિમ્હિ ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યોપિ સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વસ્સસતુપસમ્પન્નો [ભિક્ખુ દીઘરત્તં અવેધિ ધમ્મો (સ્યા.)] ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે, સોપિ એવમેવં અઞ્ઞતિત્થિયે પરિબ્બાજકે સહધમ્મેન સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હેય્ય યથા તં અનાથપિણ્ડિકેન ગહપતિના નિગ્ગહિતા’’તિ. તતિયં.