ततियज्झानकथावण्णना

२३१. ‘‘उप्पलिनी’’तिआदि गच्छस्सपि वनस्सपि अधिवचनं. इध पन ‘‘याव अग्गा, याव च मूला’’ति वचनयोगेन ‘‘अप्पेकच्चानी’’तिआदिना उप्पलगच्छादीनमेव गहेतब्बताय वनमेवाधिप्पेतं, तस्मा ‘‘उप्पलानीति उप्पलगच्छानि. एत्थाति उप्पलवने’’तिआदिना अत्थो वेदितब्बो. अवयवेन हि समुदायस्स निब्बचनं कतं. एकञ्हि उप्पलगच्छादि उप्पलादियेव, चतुपञ्चमत्तम्पि पन उप्पलादिवनन्ति वोहरीयति, सारत्थदीपनियं पन जलासयोपि उप्पलिनिआदिभावेन वुत्तो. एत्थ चाति एतस्मिं पदत्तये, एतेसु वा तीसु उप्पलपदुमपुण्डरीकसङ्खातेसु अत्थेसु. ‘‘सेतरत्तनीलेसू’’ति उप्पलमेव वुत्तं, सेतुप्पलरत्तुप्पलनीलुप्पलेसूति अत्थो. यं किञ्चि उप्पलं उप्पलमेव उप्पलसद्दस्स सामञ्ञनामवसेन तेसु सब्बेसुपि पवत्तनतो. सतपत्तन्ति एत्थ सतसद्दो बहुपरियायो ‘‘सतग्घी सतरंसि सूरियो’’तिआदीसु विय अनेकसङ्ख्याभावतो. एवञ्च कत्वा अनेकपत्तस्सापि पदुमभावे सङ्गहो सिद्धो होति. पत्तन्ति च पुप्फदलमधिप्पेतं. वण्णनियमेन सेतं पदुमं,रत्तं पुण्डरीकन्ति सासनवोहारो, लोके पन ‘‘रत्तं पदुमं, सेतं पुण्डरीक’’न्ति वदन्ति. वुत्तञ्हि ‘‘पुण्डरीकं सितं रत्तं, कोकनदं कोकासको’’ति. रत्तवण्णताय हि कोकनामकानं सुनखानं नादयतो सद्दापयतो, तेहि च असितब्बतो ‘‘कोकनदं, कोकासको’’ति च पदुमं वुच्चति. यथाह ‘‘पद्मं यथा कोकनदं सुगन्ध’’न्ति. अयं पनेत्थ वचनत्थो उदकं पाति, उदके वा प्लवतीति उप्पलं. पङ्के दवति गच्छति, पकारेन वा दवति विरुहतीति पदुमं. पण्डरं वण्णमस्स, महन्तताय वा मुडितब्बंखण्डेतब्बन्ति पुण्डरीकं म-कारस्स प-कारादिवसेन. मुडिसद्दञ्हि मुडरिसद्दं वा खण्डनत्थमिच्छन्ति सद्दविदू, सद्दसत्थतो चेत्थ पदसिद्धि. याव अग्गा, याव च मूला उदकेन अभिसन्दनादिभावदस्सनत्थं पाळियं ‘‘उदकानुग्गतानी’’ति वचनं, तस्मा उदकतो न उग्गतानिच्चेव अत्थो, न तु उदके अनुरूपगतानीति आह ‘‘उदका…पे… गतानी’’ति. इध पन उप्पलादीनि विय करजकायो, उदकं विय ततियज्झानसुखं दट्ठब्बं.