दुतियज्झानकथावण्णना

२२९. ताहि ताहि उदकसिराहि उब्भिज्जति उद्धं निक्खमतीति उब्भिदं, तादिसं उदकं यस्साति उब्भिदोदको, द-कारस्स पन त-कारे कते उब्भितोदको, इममत्थं दस्सेतुं ‘‘उब्भिन्नउदको’’ति वुत्तं, नदीतीरे खतकूपको विय उब्भिज्जनकउदकोति अत्थो. उब्भिज्जनकम्पि उदकं कत्थचि हेट्ठा उब्भिज्जित्वा धारावसेन उट्ठहित्वा बहि गच्छति, न तं कोचि अन्तोयेव पतिट्ठितं कातुं सक्कोति धारावसेन उट्ठहनतो, इध पन वालिकातटे विय उदकरहदस्स अन्तोयेव उब्भिज्जित्वा तत्थेव तिट्ठति, न धारावसेन उट्ठहित्वा बहि गच्छतीति विञ्ञायति अखोभकस्स सन्निसिन्नस्सेव उदकस्स अधिप्पेतत्ताति इममत्थं सन्धायाह ‘‘न हेट्ठा’’तिआदि. हेट्ठाति उदकरहदस्स हेट्ठा महाउदकसिरा, लोहितानुगता लोहितसिरा विय उदकानुगतो पथविपदेसो ‘‘उदकसिरा’’ति वुच्चति. उग्गच्छनकउदकोति धारावसेन उट्ठहनकउदको. अन्तोयेवाति उदकरहदस्स अन्तो समतलपदेसे एव. उब्भिज्जनकउदकोति उब्भिज्जित्वा तत्थेव तिट्ठनकउदको. आगमनमग्गोति बाहिरतो उदकरहदाभिमुखं आगमनमग्गो. कालेन कालन्ति रुळ्हीपदं ‘‘एको एकाया’’तिआदि (पारा. ४४३, ४४४, ४५२) वियाति वुत्तं ‘‘काले काले’’ति. अन्वद्धमासन्ति एत्थ अनुसद्दो ब्यापने. वस्सानस्स अद्धमासं अद्धमासन्ति अत्थो. एवं अनुदसाहन्ति एत्थापि. वुट्ठिन्ति वस्सनं. अनुप्पवच्छेय्याति न उपवच्छेय्य. वस्ससद्दतो चस्स सिद्धीति दस्सेति ‘‘न वस्सेय्या’’ति इमिना.

‘‘सीता वारिधारा’’ति इत्थिलिङ्गपदस्स ‘‘सीतं धार’’न्ति नपुंसकलिङ्गेन अत्थवचनं धारसद्दस्स द्विलिङ्गिकभावविञ्ञापनत्थं. सीतन्ति खोभनाभावेन सीतलं, पुराणपण्णतिणकट्ठादिसंकिण्णाभावेन वा सेतं परिसुद्धं. सेतं सीतन्ति हि परियायो. कस्मा पनेत्थ उब्भिदोदकोयेव रहदो गहितो, न इतरेति अनुयोगमपनेति ‘‘हेट्ठा उग्गच्छनउदकञ्ही’’तिआदिना. उग्गन्त्वा उग्गन्त्वा भिज्जन्तन्ति उट्ठहित्वा उट्ठहित्वा धाराकिरणवसेन उब्भिज्जन्तं, विनस्सन्तं वा. खोभेतीति आलोळेति. वुट्ठीति वस्सनं. धारानिपातपुब्बुळकेहीति उदकधारानिपातेहि च ततोयेव उट्ठितउदकपुब्बुळकसङ्खातेहि फेणपटलेहि च. एवं यथाक्कमं तिण्णम्पि रहदानमगहेतब्बतं वत्वा उब्भिदोदकस्सेव गहेतब्बतं वदति ‘‘सन्निसिन्नमेवा’’तिआदिना. तत्थ सन्निसिन्नमेवाति सम्मा, समं वा निसिन्नमेव, अपरिक्खोभताय निच्चलमेव, सुप्पसन्नमेवाति अधिप्पायो. इद्धिनिम्मितमिवाति इद्धिमता इद्धिया तथा निम्मितं इव. तत्थाति तस्मिं उपमोपमेय्यवचने. सेसन्ति ‘‘अभिसन्देती’’तिआदिकं.