तिपुक्खलनयवण्णना
आघातादीनमकरणवचनेन अदोससिद्धि, तथा पाणातिपातफरुसवाचाहि पटिविरतिवचनेनापि. आनन्दादीनमकरणवचनेन पन अलोभसिद्धि, तथा अब्रह्मचरियतो पटिविरतिवचनेनापि. अदिन्नादानादीहि पन पटिविरतिवचनेन तदुभयसिद्धि. ‘‘तयिदं भिक्खवे, तथागतो पजानाती’’तिआदिना अमोहसिद्धि. इति तीहि अकुसलमूलेहि गहितेहि तप्पटिपक्खतो आघातादीनमकरणवचनेन च तीणि कुसलमूलानि सिद्धानियेव होन्ति. तत्थ तीहि अकुसलमूलेहि तिविधदुच्चरितसंकिलेसमलविसमाकुसलसञ्ञावितक्कपञ्चादिवसेन सब्बोपि अकुसलपक्खो वित्थारेतब्बो. तथा तीहि कुसलमूलेहि तिविधसुचरितवोदानसमकुसलसञ्ञावितक्कपञ्ञासद्धम्मसमाधि- विमोक्खमुखविमोक्खादिवसेन सब्बोपि कुसलपक्खो विभावेतब्बो.
एत्थ चायं सच्चयोजना – लोभो समुदयसच्चं, सब्बानि वा कुसलाकुसलमूलानि, तेहि पन निब्बत्ता तेसमधिट्ठानगोचरभूता उपादानक्खन्धा दुक्खसच्चं, तेसमप्पवत्ति निरोधसच्चं, निरोधपजानना विमोक्खादिका मग्गसच्चन्ति. अयं अकुसलमूलेहि संकिलेसपक्खं, कुसलमूलेहि च वोदानपक्खं चतुसच्चयोजनमुखेन नयनलक्खणस्स तिपुक्खलनयस्स भूमि. तथा हि वुत्तं –
‘‘यो अकुसले समूलेहि,
नेति कुसले च कुसलमूलेही’’तिआदि. (नेत्ति. ४.१८);