परिवत्तनहारवण्णना
आघातादीनमकरणं खन्तिसोरच्चानि अनुब्रूहेत्वा पटिसङ्खानभावनाबलसिद्धिया उभयहितपटिपत्तिमावहति. आघातादयो पन पवत्तियमाना दुब्बण्णतं, दुक्खसेय्यं, भोगहानिं, अकित्तिं, परेहि दुरुपसङ्कमनतञ्च निप्फादेन्ता निरयादीसु महादुक्खमावहन्ति. पाणातिपातादिपटिविरति अविप्पटिसारादिकल्याणं परम्परमावहति. पाणातिपातादि पन विप्पटिसारादिअकल्याणं परम्परमावहति. गम्भीरतादिविसेसयुत्तं ञाणं वेनेय्यानं यथारहं विज्जाभिञ्ञादिगुणविसेसमावहति सब्बञ्ञेय्यस्स यथासभावावबोधतो. तथा गम्भीरतादिविसेसरहितं पन ञाणं ञेय्येसु साधारणभावतो यथावुत्तगुणविसेसं नावहति. सब्बापि चेता दिट्ठियो यथारहं सस्सतुच्छेदभावतो अन्तद्वयभूता सक्कायतीरं नातिवत्तन्ति अनिय्यानिकसभावत्ता. सम्मादिट्ठि पन सपरिक्खारा मज्झिमपटिपदाभूता सक्कायतीरमतिक्कम्म पारं गच्छति निय्यानिकसभावत्ता. वेदनानं यथाभूतं समुदयादिपटिवेधना अनुपादाविमुत्तिमावहति मग्गभावतो. वेदनानं यथाभूतं समुदयादिअसम्पटिवेधो संसारचारकावरोधमावहति सङ्खारानं पच्चयभावतो. वेदयितसभावपटिच्छादको सम्मोहो तदभिनन्दनमावहति, यथाभूतावबोधो पन तत्थ निब्बेधं, विरागञ्च आवहति. मिच्छाभिनिवेसे अयोनिसोमनसिकारसहिता तण्हा अनेकविहितं दिट्ठिजालं पसारेति. यथावुत्ततण्हासमुच्छेदो पठममग्गो तं दिट्ठिजालं सङ्कोचेति. सस्सतवादादिपञ्ञापनस्स फस्सो पच्चयो असति फस्से तदभावतो. दिट्ठिबन्धनबद्धानं फस्सायतनादीनमनिरोधनेन फस्सादिअनिरोधो संसारदुक्खस्स अनिवत्तियेव याथावतो फस्सायतनादिपरिञ्ञा सब्बदिट्ठिदस्सनानि अतिवत्तति, तेसं पन तथा अपरिञ्ञा दिट्ठिदस्सनं नातिवत्तति. भवनेत्तिसमुच्छेदो आयतिं अत्तभावस्स अनिब्बत्तिया संवत्तति, असमुच्छिन्नाय भवनेत्तिया अनागते भवप्पबन्धो परिवत्ततियेवाति अयं सुत्ते निद्दिट्ठानं धम्मानं पटिपक्खतो परिवत्तनलक्खणो परिवत्तनहारो नाम. किमाह ‘‘कुसलाकुसले धम्मे, निद्दिट्ठे भाविते पहीने चा’’तिआदि.