पदट्ठानहारवण्णना
वण्णारहावण्णदुब्बण्णतानादेय्यवचनतादि विपत्तीनं पदट्ठानं. वण्णारहवण्णसुब्बण्णतासद्धेय्यवचनतादि सम्पत्तीनं पदट्ठानं. तथा आघातादयो निरयादिदुक्खस्स पदट्ठानं. आघातादीनमकरणं सग्गसम्पत्तियादिसब्बसम्पत्तीनं पदट्ठानं. पाणातिपातादिपटिविरति अरियस्स सीलक्खन्धस्स पदट्ठानं, अरियो सीलक्खन्धो अरियस्स समाधिक्खन्धस्स पदट्ठानं. अरियो समाधिक्खन्धो अरियस्स पञ्ञाक्खन्धस्स पदट्ठानं. गम्भीरतादिविसेसयुत्तं भगवतो पटिवेधप्पकारञाणं देसनाञाणस्स पदट्ठानं. देसनाञाणं वेनेय्यानं सकलवट्टदुक्खनिस्सरणस्स पदट्ठानं. सब्बायपि दिट्ठिया दिट्ठुपादानभावतो सा यथारहं नवविधस्सपि भवस्स पदट्ठानं. भवो जातिया. जाति जरामरणस्स, सोकादीनञ्च पदट्ठानं. वेदनानं यथाभूतं समुदयत्थङ्गमादिपटिवेधना चतुन्नं अरियसच्चानं अनुबोधपटिवेधो होति. तत्थ अनुबोधो पटिवेधस्स पदट्ठानं. पटिवेधो चतुब्बिधस्स सामञ्ञफलस्स पदट्ठानं. ‘‘अजानतं अपस्सत’’न्ति अविज्जागहणं. तत्थ अविज्जा सङ्खारानं पदट्ठानं, सङ्खारा विञ्ञाणस्स. याव वेदना तण्हाय पदट्ठानन्ति नेत्वा तेसं ‘‘वेदनापच्चया तण्हा’’तिआदिना पाळियमागतनयेन सम्बज्झितब्बं. ‘‘तण्हागतानं परितस्सितविप्फन्दित’’न्ति एत्थ तण्हा उपादानस्स पदट्ठानं. ‘‘तदपि फस्सपच्चया’’ति एत्थ सस्सतादिपञ्ञापनं परेसं मिच्छाभिनिवेसस्स पदट्ठानं. मिच्छाभिनिवेसो सद्धम्मस्सवनसप्पुरिसूपनिस्सययोनिसोमनसिकारधम्मानुधम्मपटिपत्तीहि विमुखताय असद्धम्मस्सवनादीनञ्च पदट्ठानं. ‘‘अञ्ञत्र फस्सा’’तिआदीसु फस्सो वेदनाय पदट्ठानं. छ फस्सायतनानि फस्सस्स, सकलस्स च वट्टदुक्खस्स पदट्ठानं. छन्नं फस्सायतनानं यथाभूतं समुदयादिपजाननं निब्बिदाय पदट्ठानं, निब्बिदा विरागस्सातिआदिना याव अनुपादापरिनिब्बानं नेतब्बं. भगवतो भवनेत्तिसमुच्छेदो सब्बञ्ञुताय पदट्ठानं, तथा अनुपादापरिनिब्बानस्स चाति. अयं सुत्ते आगतधम्मानं पदट्ठानधम्मा, तेसञ्च पदट्ठानधम्माति यथासम्भवं पदट्ठानधम्मनिद्धारणलक्खणो पदट्ठानहारो नाम. वुत्तञ्हि ‘‘धम्मं देसेति जिनो, तस्स च धम्मस्स यं पदट्ठान’’न्तिआदि (नेत्ति. ४.४).