युत्तिहारसंवण्णना

ममन्ति सामिनिद्देसो युज्जति सभावनिरुत्तिया तथापयोगदिस्सनतो, अवण्णस्स च तदपेक्खत्ता. वाति विकप्पनत्थनिद्देसो युज्जति नेपातिकानमनेकत्थत्ता, एत्थ च नियमाभावतो. भिक्खवेति आमन्तननिद्देसो युज्जति तदत्थेयेव एतस्स पयोगस्स दिस्सनतो, देसकस्स च पटिग्गाहकापेक्खतोति एवमादिना ब्यञ्जनतो च –

सब्बेन सब्बं आघातादीनमकरणं तादिभावाय संवत्ततीति युज्जति इट्ठानिट्ठेसु समप्पवत्तिसब्भावतो. यस्मिं सन्ताने आघातादयो उप्पन्ना, तन्निमित्तका अन्तराया तस्सेव सम्पत्तिविबन्धाय संवत्तन्तीति युज्जति कम्मानं सन्तानन्तरेसु असङ्कमनतो. चित्तमभिभवित्वा उप्पन्ना आघातादयो सुभासितदुब्भासितसल्लक्खणेपि असमत्थताय संवत्तन्तीति युज्जति कोधलोभानं अन्धतमसभावतो. पाणातिपातादिदुस्सील्यतो वेरमणी सब्बसत्तानं पामोज्जपासंसाय संवत्ततीति युज्जति सीलसम्पत्तिया महतो कित्तिसद्दस्स अब्भुग्गतत्ता. गम्भीरतादिविसेसयुत्तेन गुणेन तथागतस्स वण्णना एकदेसभूतापि सकलसब्बञ्ञुगुणग्गहणाय संवत्ततीति युज्जति अनञ्ञसाधारणत्ता. तज्जाअयोनिसोमनसिकारपरिक्खतानि अधिगमतक्कनानि सस्सतवादादिअभिनिवेसाय संवत्तन्तीति युज्जति कप्पनजालस्स असमुग्घाटितत्ता. वेदनादीनं अनवबोधेन वेदनापच्चया तण्हा वड्ढतीति युज्जति अस्सादानुपस्सनासब्भावतो, सति च वेदयितभावे (वेदयितरागे (दी. नि. टी. १.१४९) तत्थ अत्तत्तनियगाहो, सस्सतादिगाहो च विपरिप्फन्दतीति युज्जति कारणस्स सन्निहितत्ता. तण्हापच्चया हि उपादानं सम्भवति. सस्सतादिवादे पञ्ञपेन्तानं, तदनुच्छविकञ्च वेदनं वेदयन्तानं फस्सो हेतूति युज्जति विसयिन्द्रियविञ्ञाणसङ्गतिया विना तदभावतो. छफस्सायतननिमित्तं वट्टस्स अनुपच्छेदोति युज्जति तत्थ अविज्जातण्हानं अप्पहीनत्ता. छन्नं फस्सायतनानं समुदयत्थङ्गमादिपजानना सब्बदिट्ठिगतिकसञ्ञं अतिच्च तिट्ठतीति युज्जति चतुसच्चपटिवेधभावतो. इमाहियेव द्वासट्ठिया सब्बदिट्ठिगतानं अन्तोजालीकतभावोति युज्जति अकिरियवादादीनं, इस्सरवादादीनञ्च तदन्तोगधत्ता, तथा चेव हेट्ठा संवण्णितं. उच्छिन्नभवनेत्तिको तथागतस्स कायोति युज्जति भगवतो अभिनीहारसम्पत्तिया चतूसु सतिपट्ठानेसु ठत्वा सत्तन्नं बोज्झङ्गानं यथाभूतं भावितत्ता. कायस्स भेदा परिनिब्बुतं न दक्खन्तीति युज्जति अनुपादिसेसनिब्बानप्पत्तियं रूपादीसु कस्सचिपि अनवसेसतोति इमिना नयेन अत्थतो च सुत्ते ब्यञ्जनत्थानं युत्तिताविभावनलक्खणो युत्तिहारो नाम यथाह ‘‘सब्बेसं हारानं, या भूमी’’तिआदि (नेत्ति. ४.३).