विवट्टकथादिवण्णना

१४५. दिट्ठिगतिकाधिट्ठानन्ति दिट्ठिगतिकानं मिच्छागाहदस्सनवसेन अधिट्ठानभूतं, दिट्ठिगतिकवसेन पुग्गलाधिट्ठानन्ति वुत्तं होति. पुग्गलाधिट्ठानधम्मदेसना हेसा. युत्तयोगभिक्खुअधिट्ठानन्ति युत्तयोगानं भिक्खूनमधिट्ठानभूतं, भिक्खुवसेन पुग्गलाधिट्ठानन्ति वुत्तं होति. विवट्टन्ति वट्टतो विगतं. ‘‘येही’’तिआदिना दिट्ठिगतिकानं मिच्छादस्सनस्स कारणभूताय वेदनाय पच्चयभूतं हेट्ठा वुत्तमेव फस्सायतनमिध गहितं देसनाकुसलेन भगवताति दस्सेति. वेदनाकम्मट्ठानेति ‘‘वेदनानं समुदय’’न्तिआदिकं इमं पाळिं सन्धाय वुत्तं. किञ्चिमत्तमेव विसेसोति आह ‘‘यथा पना’’तिआदि. न्ति ‘‘फस्ससमुदया, फस्सनिरोधा’’ति वुत्तं कारणं. ‘‘आहारसमुदया’’तिआदीसु कबळीकारो आहारो वेदितब्बो. सो हि ‘‘कबळीकारो आहारो इमस्स कायस्स आहारपच्चयेन पच्चयो’’ति (पट्ठा. ४२९) पट्ठाने वचनतो कम्मसमुट्ठानानम्पि चक्खादीनं उपत्थम्भकपच्चयो होतियेव. ‘‘नामरूपसमुदया’’तिआदीसु वेदनादिक्खन्धत्तयमेव नामं. ननु च ‘‘नामरूपपच्चया सळायतन’’न्ति वचनतो सब्बेसु छसु फस्सायतनेसु ‘‘नामरूपसमुदया नामरूपनिरोधा’’ इच्चेव वत्तब्बं, अथ कस्मा चक्खायतनादीसु ‘‘आहारसमुदया आहारनिरोधा’’ति वुत्तन्ति? सच्चमेतं अविसेसेन, इध पन एवम्पि चक्खादीसु सम्भवतीति विसेसतो दस्सेतुं तथा वुत्तन्ति दट्ठब्बं.

उत्तरितरजाननेनेव दिट्ठिगतस्स जाननम्पि सिद्धन्ति कत्वा पाळियमनागतेपि ‘‘दिट्ठिञ्च जानाती’’ति वुत्तं. सीलसमाधिपञ्ञायो लोकियलोकुत्तरमिस्सका, विमुत्ति पन इद हेट्ठिमा फलसमापत्तियो ‘‘याव अरहत्ता’’ति अग्गफलस्स विसुं वचनतो. पच्चक्खानुमानेन चेत्थ पजानना, तेनेवाह ‘‘बहुस्सुतो गन्थधरो भिक्खु जानाती’’तिआदि, यथालाभं वा योजेतब्बं. देसना पनाति एत्थ पन-सद्दो अरुचियत्थो, तेनिमं दीपेति – यदिपि अनागामिआदयो यथाभूतं पजानन्ति, तथापि अरहतो उक्कंसगतिविजाननवसेन देसना अरहत्तनिकूटेन निट्ठापिताति. सुवण्णगेहो विय रतनमयकण्णिकाय देसना अरहत्तकण्णिकाय निट्ठापिताति अत्थो. एत्थ च ‘‘यतो खो…पे… पजानाती’’ति एतेन धम्मस्स निय्यानिकभावेन सद्धिं सङ्घस्स सुप्पटिपत्तिं दस्सेति, तेनेव अट्ठकथायं ‘‘को एवं जानातीति? खीणासवो जानाति, याव आरद्धविपस्सको जानाती’’ति परिपुण्णं कत्वा भिक्खुसङ्घो दस्सितो, तेन यदेतं हेट्ठा वुत्तं ‘‘भिक्खुसङ्घवसेनापि दीपेतु’’न्ति (दी. नि. अट्ठ. १.८), तं यथारुतवसेनेव दीपितं होतीति दट्ठब्बं.

१४६. ‘‘देसनाजालविमुत्तो दिट्टिगतिको नाम नत्थी’’ति दस्सनं देसनाय केवलपरिपुण्णतं ञापेतुन्ति वेदितब्बं. अन्तो जालस्साति अन्तोजालं, दब्बपवेसनवसेन अन्तोजाले अकतापि तन्निस्सितवादप्पवेसनवसेन कताति अन्तोजालीकता, अन्तो जालस्स तिट्ठन्तीति वा अन्तोजाला, दब्बवसेन अनन्तोजालापि तन्निस्सितवादवसेन अन्तोजाला कताति अन्तोजालीकता. अभूततब्भावे करासभूयोगे विकारवाचकतो ईपच्चयो, अन्तसरस्स वा ईकारादेसोति सद्दविदू यथा ‘‘धवलीकारो, कबळीकारो’’ति (सं. नि. १.१८१), इममत्थं दस्सेतुं ‘‘इमस्सा’’तिआदि वुत्तं. निस्सिता अवसिताव हुत्वा उम्मुज्जमाना उम्मुज्जन्तीति अत्थो. मान-सद्दो चेत्थ भावेनभावलक्खणत्थो अप्पहीनेन उम्मुज्जनभावेन पुन उम्मुज्जनभावस्स लक्खितत्ता, तथा ‘‘ओसीदन्ता’’तिआदीसुपि अन्त-सद्दो. उम्मुज्जनेनेव अवुत्तस्सापि निमुज्जनस्स गहणन्ति दस्सेति ‘‘ओसीदन्ता’’तिआदिना. तत्थ अपायूपपत्तिवसेन अधो ओसीदनं, सम्पत्तिभववसेन उद्धमुग्गमनं. तथा परित्तभूमिमहग्गतभूमिवसेन, दिट्ठिया ओलीनतातिधावनवसेन, पुब्बन्तानुदिट्ठिअपरन्तानुदिट्ठिवसेन च यथाक्कमं योजेतब्बं. परियापन्नाति अन्तोगधा. तब्भावो च तदाबद्धेनाति वुत्तं ‘‘एतेन आबद्धा’’ति. ‘‘न हेत्था’’तिआदिना यथावुत्तपाळिया आपन्नत्थं दस्सेति.

इदानि उपमासंसन्दनमाह ‘‘केवट्टो विया’’तिआदिना. के उदके वट्टति परिचरतीति केवट्टो, मच्छबन्धो. कामं केवट्टन्तेवासीपि पाळियं वुत्तो, सो पन तदनुगतिकोवाति तथा वुत्तं. दससहस्सिलोकधातूति जातिक्खेत्तं सन्धायाह तत्थेव पटिवेधसम्भवतो, अञ्ञेसञ्च तग्गहणेनेव गहितत्ता. अञ्ञत्थापि हि दिट्ठिगतिका एत्थ परियापन्ना अन्तोजालीकताव. ओळारिकाति पाकटभावेन थूला. तस्साति परित्तोदकस्स.

१४७. ‘‘सब्बदिट्ठीनं सङ्गहितत्ता’’ति एतेन वादसङ्गहणेन पुग्गलसङ्गहोति दस्सेति. अत्तनो…पे… दस्सेन्तोति देसनाकुसलताय यथावुत्तेसु दिट्ठिगतिकानं उम्मुज्जननिमुज्जनट्ठानभूतेसु कत्थचिपि भवादीसु अत्तनो अनवरोधभावं दस्सेन्तो. नयन्तीति सत्ते इच्छितट्ठानमावहन्ति, तं पन तथाआकड्ढनवसेनाति आह ‘‘गीवाया’’तिआदि. ‘‘नेत्तिसदिसताया’’ति इमिना सदिसवोहारं, उपमातद्धितं वा दस्सेति. ‘‘सा ही’’तिआदि सदिसताविभावना. गीवायाति एत्थ महाजनानन्ति सम्बन्धीनिद्देसो नेतीति एत्थापि कम्मभावेन सम्बज्झितब्बो नी-सद्दस्स द्विकम्मिकत्ता, आख्यातपयोगे च बहुलं सामिवचनस्स कत्तुकम्मत्थजोतकत्ता. अस्साति अनेन भगवता, सा भवनेत्ति उच्छिन्नाति सम्बन्धो. पुन अप्पटिसन्धिकभावाति सामत्थियत्थमाह. जीवितपरियादाने वुत्तेयेव हि पुन अप्पटिसन्धिकभावो वुत्तो नाम तस्सेव अदस्सनस्स पधानकारणत्ता. ‘‘न दक्खन्ती’’ति एत्थ अनागतवचनवसेन पदसिद्धि ‘‘यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सती’’तिआदीसु (पारा. २२८; सं. नि. २.२०२) वियाति दस्सेति ‘‘न दक्खिस्सन्ती’’ति इमिना. किं वुत्तं होतीति आह ‘‘अपण्णत्तिकभावं गमिस्सन्ती’’ति. अपण्णत्तिकभावन्ति च धरमानकपण्णत्तिया एव अपण्णत्तिकभावं, अतीतपण्णत्तिया पन तथागतपण्णत्ति याव सासनन्तरधाना, ततो उद्धम्पि अञ्ञबुद्धुप्पादेसु पवत्तति एव यथा अधुना विपस्सिआदीनं. तथा हि वक्खति ‘‘वोहारमत्तमेव भविस्सती’’ति (दी. नि. अट्ठ. १.१४७) पञ्ञाय चेत्थ पण्णादेसोति नेरुत्तिका.

कायोति अत्तभावो, यो रूपारूपधम्मसमूहो. एवञ्हिस्स अम्बरुक्खसदिसता, तदवयवानञ्च रूपक्खन्धचक्खायतनचक्खुधातादीनं अम्बपक्कसदिसता युज्जति. तन्ति कायं. पञ्चपक्कद्वादसपक्कअट्ठारसपक्कपरिमाणाति पञ्चपक्कपरिमाणा एका, द्वादसपक्कपरिमाणा एका, अट्ठारसपक्कपरिमाणा एकाति तिविधा पक्कम्बफलपिण्डी विय. पिण्डो एतस्साति पिण्डी, थवको. तदन्वयानीति वण्टानुगतानि, तेनाह ‘‘तंयेव वण्टं अनुगतानी’’ति.

मण्डूककण्टकविससम्फस्सन्ति विसवन्तस्स भेकविसेसस्स कण्टकेन, तदञ्ञेन च विसेन सम्फस्सं, मण्डूककण्टके विज्जमानस्स विसस्स सम्फस्सं वा. सकण्टको जलचारी सत्तो इध मण्डूको नाम, यो ‘‘पासाणकच्छपो’’ति वोहरन्ति, तस्स नङ्गुट्ठे अग्गकोटियं ठितो कण्टकोतिपि वदन्ति. एकं विसमच्छकण्टकन्तिपि एके. किराति अनुस्सवनत्थे निपातो. एत्थ च वण्टच्छेदे वण्टूपनिबन्धानं अम्बपक्कानं अम्बरुक्खतो विच्छेदो विय भवनेत्तिच्छेदे तदुपनिबन्धानं खन्धादीनं सन्तानतो विच्छेदोति एत्तावताव पाळियमागतं ओपम्मं, तदवसेसं पन अत्थतो लद्धमेवाति दट्ठब्बं.

१४८. बुद्धबलन्ति बुद्धानं ञाणबलं. कथितसुत्तस्स नामाति एत्थ नाम-सद्दो सम्भावने निपातो, तेन ‘‘एवम्पि नाम कथितसुत्तस्सा’’ति वुत्तनयेन सुत्तस्स गुणं सम्भावेति. हन्दाति वोस्सग्गत्थे. तेन हि अधुनाव गण्हापेस्सामि. न पपञ्चं करिस्सामीति वोस्सग्गं करोति.

धम्मपरियायेति धम्मदेसनासङ्खाताय पाळिया. इधत्थोति दिट्ठधम्महितं. परत्थोति सम्परायहितं, तदुभयत्थो वा. भासितत्थोपि युज्जति ‘‘धम्मजाल’’न्ति एत्थ तन्तिधम्मस्स गहितत्ता. इहाति इध सासने. नन्ति निपातमत्तं ‘‘न नं सुतो समणो गोतमो’’तिआदीसु विय. न्ति धम्माति पाळिधम्मा. सब्बेन सब्बं सङ्गण्हनतो अत्थसङ्खातं जालमेत्थाति अत्थजालं. तथा धम्मजालं ब्रह्मजालं दिट्ठिजालन्ति एत्थापि. सङ्गामं विजिनाति एतेनाति सङ्गामविजयो, सङ्गामो चेत्थ पञ्चहि मारेहि समागमनं अभियुज्झनन्ति आह ‘‘देवपुत्तमारम्पी’’तिआदि. अत्थसम्पत्तिया हि अत्थजालं. ब्यञ्जनसम्पत्तिया, सीलादिअनवज्जधम्मनिद्देसतो च धम्मजालं. सेट्ठट्ठेन ब्रह्मभूतानं मग्गफलनिब्बानानं विभत्तत्ता ब्रह्मजालं. दिट्टिविवेचनमुखेन सुञ्ञतापकासनेन सम्मादिट्ठिया विभत्तत्ता दिट्ठिजालं. तित्थियवादनिम्मद्दनुपायत्ता अनुत्तरो सङ्गामविजयोति एवम्पेत्थ अत्थयोजना वेदितब्बा.

निदानावसानतोति ‘‘अथ भगवा अनुप्पत्तो’’ति वचनसङ्खातनिदानपरियोसानतो. मरियादावधिवचनञ्हेतं. अपिच निदानावसानतोति निदानपरियोसाने वुत्तत्ता निदानावसानभूततो ‘‘ममं वा भिक्खवे, परे अवण्णं भासेय्यु’’न्तिआदि (दी. नि. १.५, ६) वचनतो. आभिविधिअवधिवचनञ्हेतं. इदञ्च ‘‘अवोचा’’ति किरियासम्बन्धनेन वुत्तं. ‘‘निदानेन आदिकल्याण’’न्ति वचनतो पन निदानम्पि निगमनं विय सुत्तपरियापन्नमेव. अलब्भ…पे… गम्भीरन्ति सब्बञ्ञुतञ्ञाणस्स विसेसनं.

१४९. यथा अनत्तमना अत्तनो अनत्थचरताय परमना वेरिमना नाम होन्ति, यथाह धम्मराजा धम्मपदे,उदाने च –

‘‘दिसो दिसं यं तं कयिरा, वेरी वा पन वेरिनं;

मिच्छापणिहितं चित्तं, पापियो नं ततो करे’’ति. (ध. प. ४२; उदा. ३३);

न एवमिमे अनत्तमना, इमे पन अत्तनो अत्थचरताय अत्तमना नाम होन्तीति आह ‘‘सकमना’’ति. सकमनता च पीतिया गहितचित्तत्ताति दस्सेति ‘‘बुद्धगताया’’तिआदिना.

अयं पन अट्ठकथातो अपरो नयो – अत्तमनाति समत्तमना, इमाय देसनाय परिपुण्णमनसङ्कप्पाति अत्थो. देसनाविलासो देसनाय विजम्भनं, तञ्च देसनाकिच्चनिप्फादकं सब्बञ्ञुतञ्ञाणमेव. करवीकस्स रुतमिव मञ्जुमधुरस्सरो यस्साति करवीकरुतमञ्जू, तेन. अमताभिसेकसदिसेनाति कायचित्तदरथवूपसमकं सब्बसम्भाराभिसङ्खतं उदकं दीघायुकतासंवत्तनतो अमतं नाम. तेनाभिसेकसदिसेन. ब्रह्मुनो सरो विय अट्ठङ्गसमन्नागतो सरो यस्सातिब्रह्मस्सरो, तेन. अभिनन्दतीति तण्हायति, तेनाह ‘‘तण्हायम्पि आगतो’’ति. अनेकत्थत्ता धातूनं अभिनन्दन्तीति उपगच्छन्ति सेवन्तीति अत्थोति आह ‘‘उपगमनेपी’’ति.

तथा अभिनन्दन्तीति सम्पटिच्छन्तीति अत्थमाह ‘‘सम्पटिच्छनेपी’’ति. अभिनन्दित्वाति वुत्तोयेवत्थो ‘‘अनुमोदित्वा’’ति इमिना पकासितोति सन्धाय ‘‘अनुमोदनेपी’’ति वुत्तं.

इममेवत्थं गाथाबन्धवसेन दस्सेतुं ‘‘सुभासित’’न्तिआदिमाह. तत्थ सद्दतो सुभासितं, अत्थतो सुलपितं. सीलप्पकासनेन वा सुभासितं, सुञ्ञतापकासनेन सुलपितं. दिट्ठिविभजनेन वा सुभासितं, तन्निब्बेधकसब्बञ्ञुतञ्ञाणविभजनेन सुलपितं. एवं अवण्णवण्णनिसेधनादीहिपि इध दस्सितप्पकारेहि योजेतब्बं. तादिनोति इट्ठानिट्ठेसु समपेक्खनादीहि पञ्चहि कारणेहि तादिभूतस्स. इमस्स पदस्स वित्थारो ‘‘इट्ठानिट्ठे तादी, चत्तावीति तादी, वन्तावीति तादी’’तिआदिना (महानि. ३८) महानिद्देसे वुत्तो, सो उपरि अट्ठकथायम्पि आविभविस्सति. किञ्चापि ‘‘कतमञ्च तं भिक्खवे’’तिआदिना (दी. नि. १.७) तत्थ तत्थ पवत्ताय कथेतुकम्यतापुच्छाय विस्सज्जनवसेन वुत्तत्ता इदं सुत्तं वेय्याकरणं नाम भवति. ब्याकरणमेव हि वेय्याकरणं, तथापि पुच्छाविस्सज्जनावसेन पवत्तं सुत्तं सगाथकं चे, गेय्यं नाम भवति. निग्गाथकं, चे अङ्गन्तरहेतुरहितञ्च, वेय्याकरणं नाम. इति पुच्छाविस्सज्जनावसेन पवत्तस्सापि गेय्यसाधारणतो, अङ्गन्तरहेतुरहितस्स च निग्गाथकभावस्सेव अनञ्ञसाधारणतो पुच्छाविस्सज्जनभावमनपेक्खित्वा निग्गाथकभावमेव वेय्याकरणहेतुताय दस्सेन्तो ‘‘निग्गाथकत्ता हि इदं वेय्याकरण’’न्ति आह.

कस्माति चोदनं सोधेति ‘‘भञ्ञमानेति हि वुत्त’’न्ति इमिना. उभयसम्बन्धपदञ्हेतं हेट्ठा, उपरि च सम्बज्झनतो. इदं वुत्तं होति – ‘‘भञ्ञमाने’’ति वत्तमानकालवसेन वुत्तत्ता न केवलं सुत्तपरियोसानेयेव, अथ खो द्वासट्ठिया ठानेसु अकम्पित्थाति वेदितब्बाति. यदेवं सकलेपि इमस्मिं सुत्ते भञ्ञमाने अकम्पित्थाति अत्थोयेव सम्भवति, न पन तस्स तस्स दिट्ठिगतस्स परियोसाने परियोसानेति अत्थोति? नायमनुयोगो कत्थचिपि न पविसति सम्भवमत्तेनेव अनुयुञ्जनतो, अयं पन अत्थो न सम्भवमत्तेनेव वुत्तो, अथ खो देसनाकाले कम्पनाकारेनेव आचरियपरम्पराभतेन. तेनेव हि आकारेनायमत्थो सङ्गीतिमारुळ्हो, तथारुळ्हनयेनेव च सङ्गहकारेन वुत्तोति निट्ठमेत्थ गन्तब्बं, इतरथा अतक्कावचरस्स इमस्सत्थस्स तक्कपरियाहतकथनं अनुपपन्नं सियाति. एवमीदिसेसु. ‘‘धातुक्खोभेना’’तिआदीसु अत्थो महापरिनिब्बानसुत्तवण्णनाय (दी. नि. अट्ठ. २.१७१) गहेतब्बो.

अपरेसुपीति एत्थ पि-सद्देन पारमिपविचयनं सम्पिण्डेति. वुत्तञ्हि बुद्धवंसे –

‘‘इमे धम्मे सम्मसतो, सभावसरसलक्खणे;

धम्मतेजेन वसुधा, दससहस्सी पकम्पथा’’ति. (बु. वं. १६६);

तथा सासनपतिट्ठानन्तरधानादयोपि. तत्थ सासनपतिट्ठाने ताव भगवतो वेळुवनपटिग्गहणे, महामहिन्दत्थेरस्स महामेघवनपटिग्गहणे, महाअरिट्ठत्थेरस्स विनयपिटकसज्झायनेति एवमादीसु सासनस्स मूलानि ओतिण्णानीति पीतिवसं गता नच्चन्ता विय अयं महापथवी कम्पित्थ. सासनन्तरधाने पन ‘‘अहो ईदिसस्स सद्धम्मस्स अन्तरधान’’न्ति दोमनस्सप्पत्ता विय यथा तं कस्सपस्स भगवतो सासनन्तरधाने. वुत्तञ्हेतमपदाने –

‘‘तदायं पथवी सब्बा, अचला सा चलाचला;

सागरो च ससोकोव, विनदी करुणं गिर’’न्ति. (अप. २.५४.१३१);

बोधिमण्डूपसङ्कमनेति विसाखापुण्णमदिवसे पठमं बोधिमण्डूपसङ्कमने. पंसुकूलग्गहणेति पुण्णं नाम दासिं पारुपित्वा आमकसुसाने छड्डितस्स साणमयपंसुकूलस्स तुम्बमत्ते पाणे विधुनित्वा महाअरियवंसे ठत्वा गहणे. पंसुकूलधोवनेति तस्सेव पंसुकूलस्स धोवने. काळकारामसुत्तं (अ. नि. ४.२४) अङ्गुत्तरागमे चतुक्कनिपाते. गोतमकसुत्तम्पि (अ. नि. ३.१७६) तत्थेव तिकनिपाते. वीरियबलेनाति महाभिनिक्खमने चक्कवत्तिसिरिपरिच्चागहेतुभूतवीरियप्पभावेन. बोधिमण्डूपसङ्कमने –

‘‘कामं तचो च न्हारु च, अट्ठि च अवसिस्सतु;

उपसुस्सतु निस्सेसं, सरीरे मंसलोहित’’न्ति. (म. नि. २.१८४; सं. नि. २.२२, २३७; अ. नि. २.५; ८.१३; महानि. १९६; अविदूरेनिदानकथा);

वुत्तचतुरङ्गसमन्नागतवीरियानुभावेनाति यथारहमत्थो वेदितब्बो. अच्छरियवेगाभिहताति विम्हयावहकिरियानुभावघट्टिता. पंसुकूलधोवने भगवतो पुञ्ञतेजेनाति वदन्ति. पंसुकूलग्गहणे यथा अच्छरियवेगाभिहताति युत्तं विय दिस्सति, तं पन कदाचि पवत्तत्ता ‘‘अकालकम्पनेना’’ति वुत्तं. वेस्सन्तरजातके (जा. २.२२.१६५५) पन पारमीपूरणपुञ्ञतेजेन अनेकक्खत्तुं कम्पितत्ता अकालकम्पनं नाम भवति. सक्खिनिदस्सने कथेतब्बस्स अत्थस्सानुरूपतो सक्खि विय भवतीति वुत्तं ‘‘सक्खिभावेना’’ति यथा तं मारविजयकाले (जा. अट्ठ. १.अविदूरेनिदानकथा). साधुकारदानेनाति पकरणानुरूपवसेन वुत्तं यथा तं धम्मचक्कप्पवत्तनसङ्गीतिकालादीसु (सं. नि. ५.१०८१; महाव. १३; पटि. म. ३.३०१).

‘‘न केवल’’न्तिआदिना अनेकत्थपथवीकम्पनदस्सनमुखेन इमस्स सुत्तस्स महानुभावतायेव दस्सिता. तत्थ जोतिवनेति नन्दवने. तञ्हि सासनस्स ञाणालोकसङ्खाताय जोतिया पातुभूतट्ठानत्ता जोतिवनन्ति वुच्चतीति विनयसंवण्णनायं वुत्तं. धम्मन्ति अनमतग्गसुत्तादिधम्मं. पाचीनअम्बलट्ठिकट्ठानन्ति पाचीनदिसाभागे तरुणम्बरुक्खेन लक्खितट्ठानं.

एवन्ति भगवता देसितकालादीसु पथवीकम्पनमतिदिसति. अनेकसोति अनेकधा. सयम्भुना देसितस्स ब्रह्मजालस्स यस्स सुत्तसेट्ठस्साति योजना. इधाति इमस्मिं सासने. योनिसोति मिच्छादिट्ठिप्पहानसम्मादिट्ठिसमादानादिना ञायेन उपायेन पटिपज्जन्तूति अत्थो. अयं तावेत्थ अट्ठकथाय लीनत्थविभावना.