जतुभेसज्जकथा
जतुभेसज्जकथायं ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, जतूनि भेसज्जानि हिङ्गुं हिङ्गुजतुं हिङ्गुसिपाटिकं तकं तकपत्तिं तकपण्णिं सज्जुलसं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि जतूनि भेसज्जानि नेव खादनीये खादनीयत्थं फरन्ति, न भोजनीये भोजनीयत्थं फरन्ति, तानि पटिग्गहेत्वा यावजीवं परिहरितुं, सति पच्चये परिभुञ्जितुं, असति पच्चये परिभुञ्जन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (महाव. २६३) वचनतो तानि जतूनि भेसज्जानि पटिग्गहेत्वा यावजीवं परिहरितुं, सति पच्चये परिभुञ्जितुं वट्टति. तत्थ हिङ्गुहिङ्गुजतुहिङ्गुसिपाटिका हिङ्गुजातियोयेव. तकतकपत्तितकपण्णयो लाखाजातियो.
वजिरबुद्धिटीकायं (वजिर. टी. महावग्ग २६३) पन ‘‘हिङ्गुजतु नाम हिङ्गुरुक्खस्स दण्डपल्लवपवाळपाकनिप्फन्ना. हिङ्गुसिपाटिका नाम तस्स मूलसाखपाकनिप्फन्ना. तकं नाम तस्स रुक्खस्स तचपाकोदकं. तकपत्तीति तस्स पत्तपाकोदकं. तकपण्णीति तस्स फलपाकोदकं. अथ वा ‘तकं नाम लाखा. तकपत्तीति कित्तिमलोहसाखा. तकपण्णीति पक्कलाखा’ति लिखितं. सति पच्चयेति एत्थ सतिपच्चयता गिलानागिलानवसेन द्विधा वेदितब्बा. विकालभोजनसिक्खापदस्स हि अनापत्तिवारे यामकालिकादीनं तिण्णम्पि अविसेसेन सतिपच्चयता वुत्ता. इमस्मिं खन्धके ‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स गुळं अगिलानस्स गुळोदकं. अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स लोणसोवीरकं, अगिलानस्स उदकसम्भिन्न’न्ति (महाव. २७३) वुत्तं, तस्मा सिद्धं ‘सतिपच्चयता गिलानागिलानवसेन दुविधा’ति, अञ्ञथा असति पच्चये गुळोदकादि आपज्जति, ततो च पाळिविरोधो. आहारत्थन्ति आहारपयोजनं, आहारकिच्चयापनन्ति अत्थोति च. तेलपरिभोगेनाति सत्ताहकालिकपरिभोगेन. पिट्ठेहीति पिसिततेलेहि. कोट्ठफलन्ति कोट्ठरुक्खस्स फलं, मदनफलं वाति च लिखित’’न्ति वुत्तं.