सत्थकम्मवत्थिकम्मकथा
६३. सत्थकम्मवत्थिकम्मकथायं सत्थकम्मं वा वत्थिकम्मं वाति एत्थ येन केनचि सत्थादिना छिन्दनादि सत्थकम्मं नाम होति. येन केनचि चम्मादिना वत्थिपीळनं वत्थिकम्मं नाम. ‘‘सम्बाधे दहनकम्मं पटिक्खेपाभावा वट्टती’’ति सारत्थदीपनियं (सारत्थ. टी. महावग्ग ३.२७९). विमतिविनोदनियं (वि. वि. टी. महावग्ग २.२७९) पन ‘‘वत्थिपीळनन्ति यथा वत्थिगततेलादि अन्तोसरीरे आरोहन्ति, एवं हत्थेन वत्थिमद्दन’’न्ति वुत्तं.
वजिरबुद्धिटीकायं (वजिर. टी. महावग्ग २७९) पन ‘‘सम्बाधेति वच्चमग्गे, भिक्खुस्स भिक्खुनिया च पस्सावमग्गेपि अनुलोमतो दहनं पटिक्खेपाभावा वट्टति. सत्थवत्थिकम्मानुलोमतो न वट्टतीति चे? न, पटिक्खित्तपटिक्खेपा, पटिक्खिपितब्बस्स तप्परमतादीपनतो. किं वुत्तं होति? पुब्बे पटिक्खित्तम्पि सत्थकम्मं सम्पिण्डेत्वा पच्छा ‘न, भिक्खवे…पे… थुल्लच्चयस्सा’ति द्विक्खत्तुं सत्थकम्मस्स परिक्खेपो कतो. तेन सम्बाधस्स सामन्ता द्वङ्गुलं पटिक्खिपितब्बं नाम सत्थवत्थिकम्मतो उद्धं नत्थीति दस्सेति. किञ्च भिय्यो – पुब्बे सम्बाधेयेव सत्थकम्मं पटिक्खित्तं, पच्छा सम्बाधस्स सामन्ता द्वङ्गुलम्पि पटिक्खित्तं, तस्मा तस्सेव पटिक्खेपो, नेतरस्साति सिद्धं. एत्थ ‘सत्थं नाम सत्थहारकं वास्स परियेसेय्या’तिआदीसु (पारा. १६७) विय येन छिन्दति, तं सब्बं. तेन वुत्तं ‘कण्टकेन वा’तिआदि. खारुदानं पनेत्थ भिक्खुनीविभङ्गे पसाखे पमुखे अनुञ्ञातन्ति वेदितब्बं, एके पन ‘सत्थकम्मं वा’ति पाठं विकप्पेत्वा वत्थिकम्मं करोन्ति. वत्थीति किं? अग्घिका वुच्चति, ताय छिन्दनं वत्थिकम्मं नामाति च अत्थं वण्णयन्ति, ते ‘सत्थहारकं वास्स परियेसेय्या’ति इमस्स पदभाजनीयं दस्सेत्वा पटिक्खिपितब्बा. अण्डवुद्धीति वातण्डका, आदानवत्तीति अनाहवत्ती’’ति वुत्तं. सेसं अट्ठकथायं वुत्तनयेनेव वेदितब्बं.