अधम्मकम्मकथा
५८. अधम्मकम्मकथायं न, भिक्खवे…पे… दुक्कटस्साति इदं ‘‘तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सङ्घमज्झे अधम्मकम्मं करोन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – न, भिक्खवे, अधम्मकम्मं कातब्बं, यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (महाव. १५४) इमं उपोसथक्खन्धके आगतपाठं सन्धाय वुत्तं. अनुजानामि…पे… पटिक्कोसितुन्ति तथेव आगतं ‘‘भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, अधम्मकम्मे कयिरमाने पटिक्कोसितु’’न्ति इमं. तत्थ करोन्तियेवाति पञ्ञत्तम्पि सिक्खापदं मद्दित्वा अधम्मकम्मं करोन्तियेवाति अत्थो. ‘‘अनुजानामि…पे… पटिक्कोसितु’’न्ति एवं अधम्मकम्मे कयिरमाने सति ‘‘पेसलेहि भिक्खूहि तं अधम्मकम्मं अकतं, कम्मं दुक्कटं कम्मं पुन कातब्ब’’न्ति एवं पटिक्कोसितब्बं, न तुण्हीभावेन खमितब्बन्ति अत्थो. इति वचनतोति इदं पन पुब्बपाठं गहेत्वा इति वचनतो. अधम्मकम्मं न कातब्बन्ति अपरपाठं गहेत्वा इति वचनतो कयिरमानञ्च अधम्मकम्मं भिक्खूहि निवारेतब्बन्ति द्विधा योजना कातब्बा.
निवारेन्तेहि चातिआदि पन ‘‘तेन खो पन समयेन पेसला भिक्खू छब्बग्गियेहि भिक्खूहि अधम्मकम्मे कयिरमाने पटिक्कोसन्ति, छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, दिट्ठिम्पि आविकातु’’न्ति (महाव. १५४) पाठञ्च ‘‘तेसंयेव सन्तिके दिट्ठिं आविकरोन्ति, छब्बग्गिया भिक्खू लभन्ति आघातं, लभन्ति अप्पच्चयं, वधेन तज्जेन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, चतूहि पञ्चहि पटिक्कोसितुं, द्वीहि तीहि दिट्ठिं आविकातुं, एकेन अधिट्ठातुं न मेतं खमती’’ति इमे पाठे सन्धाय वुत्तं. वचनतोति इदं पन पाळियं तीणि सम्पदानानि गहेत्वा तीहि किरियापदेहि विसुं विसुं योजेतब्बं. सब्बञ्चेतं अनुपद्दवत्थाय वुत्तं, न आपत्तिसब्भावतोति योजना. कथं अनुपद्दवसम्भवोति? निग्गहकम्मं कातुं असक्कुणेय्यभावतो, अञ्ञस्स उपद्दवस्स च निवारणतो. तेन वुत्तं वजिरबुद्धिटीकायं (वजिर. टी. महावग्ग १५४) ‘‘तेसं अनुपद्दवत्थायाति सङ्घो सङ्घस्स कम्मं न करोति, अञ्ञोपि उपद्दवो बहूनं होति, तस्मा वुत्त’’न्ति.