रजनादिकथा

रजनादिकथायं ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, छ रजनानि मूलरजनं खन्धरजनं तचरजनं पत्तरजनं पुप्फरजनं फलरजन’’न्ति वचनतो इमेसु छसु रजनेसु एककेन चीवरं रजितब्बं, न छकणेन वा पण्डुमत्तिकाय वा रजितब्बं. ताय रजितचीवरं दुब्बण्णं होति. छरजनानं सरूपं हेट्ठा परिक्खारकथायं वुत्तमेव. तत्थ छकणेनाति गोमयेन. पण्डुमत्तिकायाति तम्बमत्तिकाय. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रजनं पचितुं चुल्लं रजनकुम्भि’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो सीतुदकाय चीवरं न रजितब्बं. ताय हि रजितचीवरं दुग्गन्धं होति. तत्थ सीतुदकाति अपक्करजनं वुच्चति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उत्तराळुम्पं बन्धितु’’न्ति वचनतो उत्तराळुम्पं बन्धितुं वट्टति. तत्थ उत्तराळुम्पन्ति वट्टाधारकं, रजनकुम्भिया मज्झे ठपेत्वा तं आधारकं परिक्खिपित्वा रजनं पक्खिपितुं अनुजानामीति अत्थो. एवञ्हि कते रजनं न उत्तरति. तत्थ ‘‘रजनकुम्भिया मज्झे ठपेत्वाति अन्तोरजनकुम्भिया मज्झे ठपेत्वा. एवं वट्टाधारके अन्तोरजनकुम्भिया पक्खित्ते मज्झे उदकं तिट्ठति, वट्टाधारकतो बहि समन्ता अन्तोकुम्भियं रजनच्छल्लि. पक्खिपितुन्ति रजनच्छल्लिं पक्खिपितु’’न्ति सारत्थदीपनियं (सारत्थ. टी. महावग्ग ३.३४४) वुत्तं. विमतिविनोदनियं (वि. वि. टी. महावग्ग २.३४४) पन ‘‘एवञ्हि कतेति वट्टाधारस्स अन्तो रजनोदकं, बहि छल्लिकञ्च कत्वा वियोजने कते. न उत्तरतीति केवलं उदकतो फेणुट्ठानाभावा न उत्तरती’’ति वुत्तं. वजिरबुद्धिटीकायं (वजिर. टी. महावग्ग ३४४) पन ‘‘गोमये आपत्ति नत्थि, विरूपत्ता वारितं. कुङ्कुमपुप्फं न वट्टतीति वदन्ती’’ति वुत्तं.

‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उदके वा नखपिट्ठिकाय वा थेवकं दातु’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो तथा कत्वा रजनस्स पक्कापक्कभावो जानितब्बो. तत्थ उदके वा नखपिट्ठिकाय वाति सचे परिपक्कं होति, उदकपातिया दिन्नो थेवो सहसा न विसरति, नखपिट्ठियम्पि अविसरन्तो तिट्ठति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रजनुळुङ्कं दण्डकथालक’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो रजनस्स ओलोकनकाले कुम्भिया रक्खणत्थं उळुङ्कदण्डकथालिकानि इच्छितब्बानि. तत्थ रजनुळुङ्कन्ति रजनउळुङ्कं. दण्डकथालकन्ति दण्डमेव दण्डकं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रजनकोलम्बं रजनघट’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो तानिपि इच्छितब्बानि. तत्थ रजनकोलम्बन्ति रजनकुण्डं. तत्थ रजनकुण्डन्ति पक्करजनट्ठपनकं महाघटं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रजनदोणिक’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो पातियम्पि पत्ते चीवरे मद्दन्ते चीवरस्स परिभिज्जनतो चीवररक्खणत्थं रजनदोणिका इच्छितब्बा. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तिणसन्थरक’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो छमाय चीवरे पत्थरियमाने चीवरस्स पंसुकितत्ता ततो रक्खणत्थं तिणसन्थरं कातब्बं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरवंसं चीवररज्जु’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो तिणसन्थारके उपचिकादीहि खज्जमाने चीवरवंसे वा चीवररज्जुया वा चीवरं पत्थरितब्बं मज्झेन चीवरे लग्गिते रजनस्स उभतो गळितत्ता.

‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, कण्णे बन्धितु’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो कण्णे बन्धितब्बं चीवरस्स कण्णे बन्धियमाने कण्णस्स जिण्णत्ता. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, कण्णसुत्तक’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो कण्णसुत्तकेन बन्धितब्बं एवं बन्धन्ते रजनस्स एकतो गळितत्ता. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सम्परिवत्तकं सम्परिवत्तकं रजेतुं, न च अच्छिन्ने थेवे पक्कमितु’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो तथा रजितब्बं. याव रजनबिन्दु गळितं न छिज्जति, ताव न अञ्ञत्र गन्तब्बं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उदके ओसारेतु’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो पत्थिन्नं चीवरं उदके ओसारेतब्बं. तत्थ पत्थिन्नन्ति अतिरजितत्ता थद्धं. उदके ओसारेतुन्ति उदके पक्खिपित्वा ठपेतुं. रजने पन निक्खन्ते तं उदकं छड्डेत्वा चीवरं मद्दितब्बं. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पाणिना आकोटेतु’’न्ति (महाव. ३४४) वचनतो फरुसं चीवरं पाणिना आकोटेतब्बं. ‘‘न, भिक्खवे, अच्छिन्नकानि चीवरानि धारेतब्बानि, यो धारेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (महाव. ३४४) वचनतो अच्छिन्नकानि चीवरानि दन्तकासावानि न धारेतब्बानि. तत्थ दन्तकासावानीति एकं वा द्वे वा वारे रजित्वा दन्तवण्णानि धारेन्ति.