चीवरसिब्बनकथा

दण्डकथिनेनचीवरसिब्बनकथायं – तेन खो पन समयेन भिक्खू तत्थ तत्थ खीलं निक्खनित्वा सम्बन्धित्वा चीवरं सिब्बेन्ति, चीवरं विकण्णं होति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, कथिनं कथिनरज्जुं, तत्थ तत्थ ओबन्धित्वा चीवरं सिब्बेतुन्ति. विसमे कथिनं पत्थरन्ति, कथिनं परिभिज्जति…पे… न, भिक्खवे, विसमे कथिनं पत्थरितब्बं, यो पत्थरेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

छमाय कथिनं पत्थरन्ति, कथिनं पंसुकितं होति. अनुजानामि, भिक्खवे, तिणसन्थारकन्ति. कथिनस्स अन्तो जीरति. अनुजानामि, भिक्खवे, अनुवातं परिभण्डं आरोपेतुन्ति. कथिनं नप्पहोति. अनुजानामि, भिक्खवे, दण्डकथिनं बिदलकं सलाकं विनन्धनरज्जुं विनन्धनसुत्तकं विनन्धित्वा चीवरं सिब्बेतुन्ति. सुत्तन्तरिकायो विसमा होन्ति. अनुजानामि, भिक्खवे, कळिम्भकन्ति. सुत्ता वङ्का होन्ति. अनुजानामि, भिक्खवे, मोघसुत्तकन्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू अधोतेहि पादेहि कथिनं अक्कमन्ति, कथिनं दुस्सति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – न, भिक्खवे, अधोतेहि पादेहि कथिनं अक्कमितब्बं, यो अक्कमेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू अल्लेहि पादेहि कथिनं अक्कमन्ति, कथिनं दुस्सति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – न, भिक्खवे, अल्लेहि पादेहि कथिनं अक्कमितब्बं, यो अक्कमेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू सउपाहना कथिनं अक्कमन्ति, कथिनं दुस्सति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – न, भिक्खवे, सउपाहनेन कथिनं अक्कमितब्बं. यो अक्कमेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू चीवरं सिब्बन्ता अङ्गुलिया पटिग्गण्हन्ति, अङ्गुलियो दुक्खा होन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, पटिग्गहन्ति.

तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उच्चावचे पटिग्गहे धारेन्ति सुवण्णमयं रूपियमयं. मनुस्सा उज्झायन्ति खीयन्ति विपाचेन्ति ‘‘सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – न, भिक्खवे, उच्चावचा पटिग्गहा धारेतब्बा, यो धारेय्य, आपत्ति दुक्कटस्साति. अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठिमयं…पे… सङ्खनाभिमयन्ति.

तेन खो पन समयेन सूचियोपि सत्थकापि पटिग्गहापि नस्सन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, आवेसनवित्थकन्ति. आवेसनवित्थके समाकुला होन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, पटिग्गहथविकन्ति. अंसबद्धको न होति…पे… अनुजानामि, भिक्खवे, अंसबद्धकं बन्धनसुत्तकन्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू अब्भोकासे चीवरं सिब्बन्ता सीतेनपि उण्हेनपि किलमन्ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, कथिनसालं कथिनमण्डपन्ति. कथिनसाला नीचवत्थुका होति, उदकेन ओत्थरीयति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, उच्चवत्थुकं कातुन्ति. चयो परिपतति. अनुजानामि, भिक्खवे, चिनितुं तयो चये इट्ठकचयं, सिलाचयं, दारुचयन्ति. आरोहन्ता विहञ्ञन्ति. अनुजानामि, भिक्खवे, तयो सोपाने इट्ठकसोपानं, सिलासोपानं, दारुसोपानन्ति. आरोहन्ता परिपतन्ति. अनुजानामि, भिक्खवे, आलम्बनबाहन्ति. कथिनसालाय तिणचुण्णं परिपतति. अनुजानामि, भिक्खवे, ओगुम्फेत्वा उल्लित्तावलित्तं कातुं सेतवण्णं काळवण्णं गेरुकपरिकम्मं मालाकम्मं लताकम्मं मकरदन्तकं पञ्चपटिकं चीवररज्जुन्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू चीवरं सिब्बेत्वा तथेव कथिनं उज्झित्वा पक्कमन्ति, उन्दूरेहिपि उपचिकाहिपि खज्जति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, कथिनं सङ्घरितुन्ति. कथिनं परिभिज्जति. अनुजानामि, भिक्खवे, गोघंसिकाय कथिनं सङ्घरितुन्ति. कथिनं विनिवेठियति. अनुजानामि, भिक्खवे, बन्धनरज्जुन्ति.

तेन खो पन समयेन भिक्खू कुट्टेपि थम्भेपि कथिनं उस्सापेत्वा पक्कमन्ति, परिपतित्वा कथिनं भिज्जति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – अनुजानामि, भिक्खवे, भित्तिखीले वा नागदन्ते वा लग्गेतुन्ति. अयं खुद्दकवत्थुखन्धके आगतो पाळिपाठो.

‘‘कथिनन्ति निस्सेणिम्पि, तत्थ अत्थरितब्बकटसारककिलञ्जानं अञ्ञतरम्पि. कथिनरज्जुन्ति याय दुपट्टचीवरं सिब्बन्ता कथिने चीवरं विबन्धन्ति. कथिनं नप्पहोतीति दीघस्स भिक्खुनो पमाणेन कतं कथिनं इत्तरस्स भिक्खुनो चीवरं पत्थरियमानं नप्पहोति, अन्तोयेव होति, दण्डके न पापुणातीति अत्थो. दण्डकथिनन्ति तस्स मज्झे इत्तरस्स भिक्खुनो पमाणेन अञ्ञं निस्सेणिं बन्धितुं अनुजानामीति अत्थो. बिदलकन्ति दण्डकथिनप्पमाणेन कटसारकस्स परियन्ते पटिसंहरित्वा दुगुणकरणं. सलाकन्ति दुपट्टचीवरस्स अन्तरे पवेसनसलाकं. विनन्धनरज्जुन्ति महानिस्सेणिया सद्धिं खुद्दकनिस्सेणिं विनन्धितुं रज्जुं. विनन्धनसुत्तकन्ति खुद्दकनिस्सेणिया चीवरं विनन्धितुं सुत्तकं. विनन्धित्वा चीवरं सिब्बितुन्ति तेन सुत्तकेन तत्थ चीवरं विनन्धित्वा सिब्बेतुं. विसमा होन्तीति काचि खुद्दका होन्ति, काचि महन्ता. कळिम्भकन्ति पमाणसञ्ञाकरणं यं किञ्चि तालपण्णादिं. मोघसुत्तकन्ति वड्ढकीनं दारूसु काळसुत्तेन विय हलिद्दिसुत्तेन सञ्ञाकरणं. अङ्गुलिया पटिग्गण्हन्तीति सूचिमुखं अङ्गुलिया पटिच्छन्ति. पटिग्गहन्ति अङ्गुलिकोसकं. आवेसनवित्थकं नाम यं किञ्चि पातिचङ्कोटकादि. उच्चवत्थुकन्ति पंसुं आकिरित्वा उच्चवत्थुकं कातुं अनुजानामीति अत्थो. ओगुम्फेत्वा उल्लित्तावलित्तं कातुन्ति छदनं ओधुनित्वा घनदण्डकं कत्वा अन्तो चेव बहि च मत्तिकाय लिम्पितुन्ति अत्थो. गोघंसिकायाति वेळुं वा रुक्खदण्डकं वा अन्तो कत्वा तेन सद्धिं संहरितुन्ति अत्थो. बन्धनरज्जुन्ति तथा संहरितस्स बन्धनरज्जु’’न्ति अयं अट्ठकथापाठो (चूळव. अट्ठ. २५६).

‘‘अनुवातं परिभण्डन्ति किलञ्जादीसु करोतीति गण्ठिपदेसु वुत्तं. बिदलकन्ति दुगुणकरणसङ्खातस्स किरियाविसेसस्स अधिवचनं. कस्स दुगुणकरणं? येन किलञ्जादिना महन्तं कथिनं अत्थतं, तस्स. तञ्हि दण्डकथिनप्पमाणेन परियन्ते संहरित्वा दुगुणं कातब्बं. पटिग्गहन्ति अङ्गुलिकञ्चुकं. पाति नाम पटिग्गहसण्ठानेन कतो भाजनविसेसो. न सम्मतीति नप्पहोति. नीचवत्थुकं चिनितुन्ति बहिकुट्टस्स समन्ततो नीचवत्थुकं कत्वा चिनितु’’न्ति सारत्थदीपनियं (सारत्थ. टी. चूळवग्ग ३.२६०-२६२).

‘‘निस्सेणिम्पीति चतूहि दण्डेहि चीवरप्पमाणेन आयतचतुरस्सं कत्वा बद्धपटलम्पि. एत्थ हि चीवरकोटियो समकं बन्धित्वा चीवरं यथासुखं सिब्बन्ति. तत्थ अत्थरितब्बन्ति तस्सा निस्सेणिया उपरि चीवरस्स उपत्थम्भनत्थाय अत्थरितब्बं. कथिनसङ्खाताय निस्सेणिया चीवरस्स बन्धनकरज्जु कथिनरज्जूति मज्झिमपदलोपी समासोति आह ‘‘याया’’तिआदि. तत्थ यस्मा द्विन्नं पटलानं एकस्मिं अधिके जाते तत्थ वलियो होन्ति, तस्मा दुपट्टचीवरस्स पटलद्वयम्पि समकं कत्वा बन्धनकरज्जु कथिनरज्जूति वेदितब्बं. पाळियं (चूळव. २५६) कथिनस्स अन्तो जीरतीति कथिने बद्धस्स चीवरस्स परियन्तो जीरती’’ति विमतिविनोदनियं वुत्तं.

‘‘बिदलकं नाम दिगुणकरणसङ्खातस्स किरियाविसेसस्स अधिवचनं. कस्स दिगुणकरणं? येन किलञ्जादिना महन्तं कथिनं अत्थतं, तस्स. तञ्हि दण्डकथिनप्पमाणेन परियन्ते संहरित्वा दिगुणं कातब्बं, अञ्ञथा खुद्दकचीवरस्स अनुवातपरिभण्डादिविधानकरणे हत्थस्स ओकासो न होति. सलाकाय सति द्विन्नं चीवरानं अञ्ञतरं ञत्वा सिब्बितासिब्बितं सुखं पञ्ञायति. दण्डकथिने कते न बहूहि सहायेहि पयोजनं. ‘असंकुटित्वा चीवरं समं होति, कोणापि समा होन्ती’ति लिखितं, ‘हलिद्दिसुत्तेन सञ्ञाकरण’न्ति वुत्तत्ता ‘हलिद्दिसुत्तेन चीवरं सिब्बेतुम्पि वट्टती’ति सिद्धं. तत्थ हि केचि अकप्पियसञ्ञिनो. पटिग्गहो नाम अङ्गुलिकोसो. पातीति पटिग्गहसण्ठानं. पटिग्गहथविकन्ति अङ्गुलिकोसथविक’’न्ति वजिरबुद्धिटीकायं (वजिर. टी. चूळवग्ग २५६) आगतं.