आनिसंसकथा

६८. आनिसंसकथायं विनयं धारेतीति विनयधरो, सिक्खनवाचनमनसिकारविनिच्छयनतदनुलोमकरणादिना विनयपरियत्तिकुसलो भिक्खु. विनयपरियत्तिमूलं एतेसन्ति विनयपरियत्तिमूलका. के ते? पञ्चानिसंसा. विनयपरियत्तियेव मूलं कारणं कत्वा लभितब्बआनिसंसा, न अञ्ञपरियत्तिं वा पटिपत्तिआदयो वा मूलं कत्वाति अत्थो. अथ वा परियापुणनं परियत्ति, विनयस्स परियत्ति विनयपरियत्ति, सा मूलं एतेसन्ति विनयपरियत्तिमूलका, विनयपरियापुणनहेतुभवा आनिसंसाति अत्थो. ‘‘कतमे’’तिआदिना तेसं पञ्चानिसंसादीनं सरूपं पुच्छित्वा ‘‘अत्तनो’’तिआदिना विस्सज्जेत्वा तं वचनं पाळिया समत्थेतुं ‘‘वुत्तञ्हेत’’न्तिआदिमाह.

एवं पञ्चानिसंसानं सरूपं दस्सेत्वा इदानि तेयेव वित्थारतो दस्सेतुं ‘‘कथमस्सा’’तिआदिना पुच्छित्वा ‘‘इधेकच्चो’’तिआदिना विस्सज्जेति. तत्थ अत्तनो सीलक्खन्धसुगुत्तभावो नाम आपत्तिअनापज्जनभावेनेव होति, नो अञ्ञथाति आपत्तिआपज्जनकारणं दस्सेत्वा तदभावेन अनापज्जनं दस्सेतुं ‘‘आपत्तिं आपज्जन्तो छहाकारेहि आपज्जती’’तिआदिमाह. तत्थ –

‘‘सञ्चिच्च आपत्तिं आपज्जति;

आपत्तिं परिगूहति;

अगतिगमनञ्च गच्छति;

एदिसो वुच्चति अलज्जिपुग्गलो’’ति. (परि. ३५९) –

वुत्तेन अलज्जीलक्खणेन न लज्जति न हिरीयतीति अलज्जी, तस्स भावो अलज्जिता. नत्थि ञाणं एतस्साति अञ्ञाणं, तस्स भावो अञ्ञाणता. कुकतस्स भावो कुक्कुच्चं, तेन पकतो कुक्कुच्चपकतो, तस्स भावो कुक्कुच्चपकतता. कप्पतीति कप्पियं, न कप्पियं अकप्पियं, तस्मिं अकप्पिये, कप्पियं इति सञ्ञा यस्स सो कप्पियसञ्ञी, तस्स भावो कप्पियसञ्ञिता. इतरं तप्पटिपक्खतो कातब्बं, इमेसु पञ्चसु पदेसु यकारलोपो, तस्मा ‘‘अलज्जिताय आपत्तिं आपज्जती’’तिआदिना योजेतब्बानि. हेत्वत्थे चेतं निस्सक्कवचनं. सरतीति सति, समुस्सनं सम्मोसो. सतिया सम्मोसो सतिसम्मोसो, तस्मा सतिसम्मोसा. हेत्वत्थे चेतं करणवचनं. इदानि तानि कारणानि वित्थारतो दस्सेतुं ‘‘कथ’’न्त्यादिमाह. तं नयानुयोगेन विञ्ञेय्यमेव.

अरिट्ठो इति भिक्खु अरिट्ठभिक्खु, कण्टको इति सामणेरो कण्टकसामणेरो, वेसालिया जाता वेसालिका, वज्जीनं पुत्ता वज्जिपुत्ता, वेसालिका च ते वज्जिपुत्ता चाति वेसालिकवज्जिपुत्ता, अरिट्ठभिक्खु च कण्टकसामणेरो च वेसालिकवज्जिपुत्ता च अरिट्ठभिक्खुकण्टकसामणेरवेसालिकवज्जिपुत्तका. परूपहारो च अञ्ञाणञ्च कङ्खावितरणञ्च परूपहारअञ्ञाणकङ्खावितरणा. के ते? वादा. ते आदि येसं तेति परूपहारअञ्ञाणकङ्खावितरणादयो. वदन्ति एतेहीति वादा, परूपहारअञ्ञाणकङ्खावितरणादयो वादा एतेसन्ति परू…पे… वादा. के ते? मिच्छावादिनो. अरिट्ठ…पे… पुत्ता च परूपहार…पे… वादा च महासङ्घिकादयो च सासनपच्चत्थिका नामाति समुच्चयद्वन्दवसेन योजना कातब्बा. सेसं सुविञ्ञेय्यमेव.

आनिसंसकथा निट्ठिता.

इति विनयसङ्गहसंवण्णनाभूते विनयालङ्कारे

पकिण्णकविनिच्छयकथालङ्कारो नाम

चतुत्तिंसतिमो परिच्छेदो.