निगमनकथावण्णना

निगमगाथासु पठमगाथायं सद्धम्मट्ठितिकामेन सासनुज्जोतकारिना परक्कमबाहुना नरिन्देन अज्झेसितो सो अहं विनयसङ्गहं अकासिन्ति योजना.

दुतियततियगाथायं तेनेव परक्कमबाहुनरिन्देनेव कारिते रम्मे रमणीये पासादसतमण्डिते पासादानं सतेन पटिमण्डिते नानादुमगणाकिण्णे भावनाभिरतालये भावनाय अभिरतानं भिक्खूनं आलयभूते सीतलूदकसम्पन्ने जेतवने जेतवननामके विहारे वसं वसन्तो हुत्वा, अथ वा वसं वसन्तो सोहं सो अहं योगीनं हितं हितभूतं सारं सारवन्तं इमं ईदिसं विनयसङ्गहं अकासिन्ति योजना.

सेसगाथासु इमिना गन्थकरणेन यं पुञ्ञं मय्हं सिद्धं, अञ्ञं इतो गन्थकरणतो अञ्ञभूतं यं पुञ्ञं मया पसुतं होति, एतेन पुञ्ञकम्मेन दुतिये अत्तसम्भवे तावतिंसे पमोदेन्तो सीलाचारगुणे रतो पञ्चकामेसु अलग्गो देवपुत्तो हुत्वा पठमं पठमभूतं फलं सोतापत्तिफलं पत्वान अन्तिमे अत्तभावम्हि लोकग्गपुग्गलं नाथं नाथभूतं सब्बसत्तहिते रतं मेत्तेय्यं मेत्तेय्यनामकं मुनिपुङ्गवं मुनिसेट्ठं दिस्वान तस्स धीरस्स सद्धम्मदेसनं सुत्वा अग्गं फलं अरहत्तफलं अधिगन्त्वा लभित्वा जिनसासनं सोभेय्यं सोभापेय्यन्ति अयं पाकटयोजना.

एतिस्साय पन योजनाय सति आचरियवरस्स वचनं न सम्पटिच्छन्ति पण्डिता. कथं? एत्थ हि इतो दुतियभवे तावतिंसभवने देवपुत्तो हुत्वा सोतापत्तिफलं पत्वा अन्तिमभवे मेत्तेय्यस्स भगवतो धम्मदेसनं सुत्वा अरहत्तफलं लभेय्यन्ति आचरियस्स पत्थना, सा अयुत्तरूपा होति. सोतापन्नस्स हि सत्तभवतो उद्धं पटिसन्धि नत्थि, तावतिंसानञ्च देवानं भवसतेनपि भवसहस्सेनपि भवसतसहस्सेनपि मेत्तेय्यस्स भगवतो उप्पज्जनकालो अप्पत्तब्बो होति. अथापि वदेय्य ‘‘अन्तरा ब्रह्मलोके निब्बत्तित्वा मेत्तेय्यस्स भगवतो काले मनुस्सो भवेय्या’’ति, एवम्पि न युज्जति. न हि ब्रह्मलोकगतानं अरियानं पुन कामभवूपपत्ति अत्थि. वुत्तञ्हि अभिधम्मे यमकप्पकरणे (यम. २.अनुसययमक. ३१२) ‘‘रूपधातुया चुतस्स कामधातुं उपपज्जन्तस्स सत्तेव अनुसया अनुसेन्ती’’ति. अथापि वदेय्य ‘‘ब्रह्मलोकेयेव ठत्वा अग्गफलं लभेय्या’’ति, तथा च आचरियस्स वचने न दिस्सति, ‘‘सोभेय्यं जिनसासन’’न्ति वुत्तत्ता भिक्खुभूतत्तमेव दिस्सति. न हि भिक्खुभूतो सासनं सोभापेतुं सक्कोति. अभिधम्मत्थविभावनियञ्च –

‘‘जोतयन्तं तदा तस्स, सासनं सुद्धमानसं;

पस्सेय्यं सक्करेय्यञ्च, गरुं मे सारिसम्भव’’न्ति. –

भिक्खुभूतमेव वुत्तं. अथापि वदेय्य ‘‘अन्तरा दीघायुको भुम्मदेवो हुत्वा तदा मनुस्सो भवेय्या’’ति, एवम्पि एकस्स बुद्धस्स सावकभूतो अरियपुग्गलो पुन अञ्ञस्स बुद्धस्स सावको न भवेय्याति, आचरियो पन सब्बपरियत्तिधरो अनेकगन्थकारको अनेकेसं गन्थकारकानं थेरानं आचरियपाचरियभूतो, तेन न केवलं इधेव इमा गाथायो ठपिता, अथ खो सारत्थदीपनीनामिकाय विनयटीकाय अवसाने च ठपिता, तस्मा भवितब्बमेत्थ कारणेनाति वीमंसितब्बमेतं.

अथ वा इमिना…पे… देवपुत्तो हुत्वा पठमं ताव फलं यथावुत्तं तावतिंसे पमोदनसीलाचारगुणे रतं पञ्चकामेसु अलग्गभावसङ्खातं आनिसंसं पत्वान अन्तिमे अत्तभावम्हि…पे… सोभेय्यन्ति योजना. अथ वा इमिना…पे… पञ्चकामेसु अलग्गो हुत्वा अन्तिमे अत्तभावम्हि…पे… सद्धम्मदेसनं सुत्वा पठमं फलं सोतापत्तिफलं पत्वा ततो परं अग्गफलं अरहत्तफलं अधिगन्त्वा जिनसासनं सोभेय्यन्ति योजना. यथा अम्हाकं भगवतो धम्मचक्कप्पवत्तनसुत्तन्तधम्मदेसनं सुत्वा अञ्ञातकोण्डञ्ञत्थेरो सोतापत्तिफलं पत्वा पच्छा अरहत्तफलं अधिगन्त्वा जिनसासनं सोभेसि, एवन्ति अत्थो. इतो अञ्ञानिपि नयानि यथा थेरस्स वचनानुकूलानि, तानि पण्डितेहि चिन्तेतब्बानि.

निगमनकथावण्णना निट्ठिता.