४. पठमसेनासनसिक्खापदवण्णना
११०. चतुत्थे अपञ्ञातेति अप्पसिद्धे. इमं पन अट्ठ मासे मण्डपादीसु ठपनसङ्खातं अत्थविसेसं गहेत्वा भगवता पठममेव सिक्खापदं पञ्ञत्तन्ति अधिप्पायं ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठमासे’’तिआदिवचनेन अनुपञ्ञत्तिसदिसेन पकासेत्वा विसुं अनुपञ्ञत्ति न वुत्ता. परिवारे पनेतं अनुजाननवचनं अनुपञ्ञत्तिट्ठानन्ति ‘‘एका अनुपञ्ञत्ती’’ति (परि. ६५-६७) वुत्तं.
नववायिमोति अधुना सुत्तेन वीतकच्छेन पलिवेठितमञ्चो. ओनद्धोति कप्पियचम्मेन ओनद्धो. ते हि वस्सेन सीघं न नस्सन्ति. ‘‘उक्कट्ठअब्भोकासिको’’ति इदं तस्स सुखपटिपत्तिदस्सनमत्तं, उक्कट्ठस्सापि पन चीवरकुटि वट्टतेव. कायानुगतिकत्ताति भिक्खुनो तत्थेव निसीदनभावं दीपेति, तेन च वस्सभयेन सयं अञ्ञत्थ गच्छन्तस्स आपत्तीति दस्सेति. अब्भोकासिकानं तेमनत्थाय नियमेत्वा दायकेहि दिन्नम्पि अत्तानं रक्खन्तेन रक्खितब्बमेव.
‘‘वलाहकानं अनुट्ठितभावं सल्लक्खेत्वा’’ति इमिना गिम्हानेपि मेघे उट्ठिते अब्भोकासे निक्खिपितुं न वट्टतीति दीपेति. तत्र तत्राति चेतियङ्गणादिके तस्मिं तस्मिं अब्भोकासे नियमेत्वा निक्खित्ता. मज्झतो पट्ठाय पादट्ठानाभिमुखाति यत्थ समन्ततो सम्मज्जित्वा अङ्गणमज्झे सब्बदा कचवरस्स सङ्कड्ढनेन मज्झे वालिका सञ्चिता होति. तत्थ कत्तब्बविधिदस्सनत्थं वुत्तं. उच्चवत्थुपादट्ठानाभिमुखं वा वालिका हरितब्बा. यत्थ वा पन कोणेसु वालिका सञ्चिता, तत्थ ततो पट्ठाय अपरदिसाभिमुखा हरितब्बाति केचि अत्थं वदन्ति. केचि पन ‘‘सम्मट्ठट्ठानस्स पदवळञ्जेन अविकोपनत्थाय सयं असम्मट्ठट्ठाने ठत्वा अत्तनो पादाभिमुखं वालिका हरितब्बाति वुत्त’’न्ति वदन्ति, तत्थ ‘‘मज्झतो पट्ठाया’’ति वचनस्स पयोजनं न दिस्सति.
१११. वङ्कपादतामत्तेन कुळीरपादकस्स सेसेहि विसेसो, न अटनीसु पादप्पवेसनविसेसेनाति दस्सेतुं ‘‘यो वा पन कोची’’तिआदि वुत्तं. तस्साति उपसम्पन्नस्सेव.
निसीदित्वा…पे… पाचित्तियन्ति एत्थ मेघुट्ठानाभावं ञत्वा ‘‘पच्छा आगन्त्वा उद्धरिस्सामी’’ति आभोगेन गच्छन्तस्स अनापत्ति, तेन पुनागन्तब्बमेव. कप्पं लभित्वाति ‘‘गच्छ, मा इध तिट्ठा’’ति वुत्तवचनं लभित्वा.
आवासिकानंयेव पलिबोधोति आगन्तुकेसु किञ्चि अवत्वा निसीदित्वा ‘‘आवासिका एव उद्धरिस्सन्ती’’ति गतेसुपि आवासिकानमेव पलिबोधो. महापच्चरिवादे पन ‘‘इदं अम्हाक’’न्ति अवत्वापि निसिन्नानमेवाति अधिप्पायो. ‘‘सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा’’ति वुत्तत्ता अनाणत्तिया पञ्ञापितत्तापि दुक्कटे कारणं वुत्तं. उस्सारकोति सरभाणको. सो हि उद्धं उद्धं पाळिपाठं सारेति पवत्तेतीति उस्सारकोति वुच्चति.
११२. वण्णानुरक्खणत्थं कताति पटखण्डादीहि सिब्बित्वा कता. भूमियं अत्थरितब्बाति चिमिलिकाय सति तस्सा उपरि, असति सुद्धभूमियं अत्थरितब्बा. ‘‘सीहचम्मादीनं परिहरणेयेव पटिक्खेपो’’ति इमिना मञ्चपीठादीसु अत्थरित्वा पुन संहरित्वा ठपनादिवसेन अत्तनो अत्थाय परिहरणमेव न वट्टति, भूमत्थरणादिवसेन परिभोगो पन अत्तनो परिहरणं न होतीति दस्सेति. खन्धके हि ‘‘अन्तोपि मञ्चे पञ्ञत्तानि होन्ति, बहिपि मञ्चे पञ्ञत्तानि होन्ती’’ति एवं अत्तनो अत्तनो अत्थाय मञ्चादीसु पञ्ञपेत्वा परिहरणवत्थुस्मिं –
‘‘न, भिक्खवे, महाचम्मानि धारेतब्बानि सीहचम्मं ब्यग्घचम्मं दीपिचम्मं. यो धारेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (महाव. २५५) –
पटिक्खेपो कतो. तस्मा वुत्तनयेनेवेत्थ अधिप्पायो दट्ठब्बो. दारुमयपीठन्ति फलकमयपीठमेव. पादकथलिकन्ति अधोतपादं यस्मिं घंसन्ता धोवन्ति, तं दारुफलकादि.
११३. ‘‘आगन्त्वा उद्धरिस्सामीति गच्छती’’ति वुत्तत्ता अञ्ञेनपि कारणेन अनोतापेन्तस्सपि आगमने सापेक्खस्स अनापत्ति. तेनेव मातिकाट्ठकथायं ‘‘मञ्चादीनं सङ्घिकता, वुत्तलक्खणे देसे सन्थरणं वा सन्थरापनं वा, अपलिबुद्धता, आपदाय अभावो, निरपेक्खता, लेड्डुपातातिक्कमो’’ति (कङ्खा. अट्ठ. पठमसेनासनसिक्खापदवण्णना) एवमेत्थ निरपेक्खताय सद्धिं छ अङ्गानि वुत्तानि.
पठमसेनासनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.