६. भेसज्जक्खन्धकवण्णना

पञ्चभेसज्जादिकथावण्णना

२६०. ‘‘यं भेसज्जञ्चेव अस्सा’’ति परतो ‘‘तदुभयेन भिय्योसो मत्ताय किस्सा होन्ती’’तिआदिना विरोधदस्सनतो निदानानपेक्खं यथालाभवसेन वुत्तन्ति वेदितब्बं. यथानिदानं कस्मा न वुत्तन्ति चे? तदञ्ञापेक्खाधिप्पायतो. सब्बबुद्धकालेपि हि सप्पिआदीनं सत्ताहकालिकभावापेक्खाति तथा वचनेन भगवतो अधिप्पायो, तेनेव ‘‘आहारत्थञ्च फरेय्य, न च ओळारिको आहारो पञ्ञायेय्या’’ति वुत्तं. तथा हि काले पटिग्गहेत्वा काले परिभुञ्जितुन्ति एत्थ च कालपरिच्छेदो न कतो. कुतोयेव पन लब्भा तदञ्ञापेक्खाधिप्पायो भगवतो मूलभेसज्जादीनि तानि पटिग्गहेत्वा यावजीवन्ति कालपरिच्छेदो. यं पन ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तानि पञ्च भेसज्जानि काले पटिग्गहेत्वा काले परिभुञ्जितु’’न्ति वचनं, तं ‘‘सन्निधिं कत्वा अपरापरस्मिं दिवसे काले एव परिभुञ्जितुं अनुजानामी’’ति अधिप्पायतो वुत्तन्ति वेदितब्बं. अञ्ञथा अतिसयत्ताभावतो ‘‘यं भेसज्जञ्चेव अस्सा’’तिआदि वितक्कुप्पादो न सम्भवति. पणीतभोजनानुमतिया पसिद्धत्ता आबाधानुरूपसप्पायापेक्खाय वुत्तानीति चे? तञ्च न, भिय्योसो मत्ताय किसादिभावापत्तिदस्सनतो. यथा ‘‘उच्छुरसं उपादाय फाणित’’न्ति वुत्तं, तथा ‘‘नवनीतं उपादाय सप्पि’’न्ति वत्तब्बतो नवनीतं विसुं न वत्तब्बन्ति चे? न, विसेसदस्सनाधिप्पायतो. यथा फाणितग्गहणेन सिद्धेपि परतो उच्छुरसो विसुं अनुञ्ञातो उच्छुसामञ्ञतो गुळोदकट्ठाने ठपनाधिप्पायतो. तथा नवनीते विसेसविधिदस्सनाधिप्पायतो नवनीतं विसुं अनुञ्ञातन्ति वेदितब्बं. विसेसविधि पनस्स भेसज्जसिक्खापदट्ठकथावसेन वेदितब्बं. वुत्तञ्हि तत्थ ‘‘पचित्वा सप्पिं कत्वा परिभुञ्जितुकामेन अधोतम्पि पचितुं वट्टती’’ति (पारा. अट्ठ. २.६२२). तत्थ सप्पि पक्काव होति, नापक्का. तथा फाणितम्पि. नवनीतं अपक्कमेव.

एत्थाह – नवनीतं विय उच्छुरसोपि सत्ताहकालिकपाळियं एव वत्तब्बोति? न वत्तब्बो. कस्मा? सत्ताहकालिकपाळियं वुत्ते उच्छुरसो गुळापदेसेन यथा अगिलानस्स फाणितं पटिसिद्धं, तथा उच्छुरसोपीति आपज्जति, अवुत्ते पन गुळं विय सो फाणितसङ्ख्यं न गच्छति. इध अवत्वा पच्छा वचनेन गुळोदकट्ठानेव ठपितो होति. तदत्थमेव पच्छाभत्तं वट्टनकपानकाधिकारे वुत्तो, तस्मा एव यामकालिकोति चे? न, अट्ठकथाविरोधतो. न उपादायत्थस्स निस्सयत्थत्ताति चे? किं वुत्तं होति – ‘‘उच्छुरसं उपादाय उच्छुविकति फाणितन्ति वेदितब्बा’’ति (पारा. अट्ठ. २.६२३) यदेतं निस्सग्गियट्ठकथावचनं, तत्थ ‘‘उपादाया’’ति इमस्स निस्साय पच्चयं कत्वाति अत्थोति. न, परतो अपरकिरियाय अदस्सनतो. यथा ‘‘चक्खुञ्च पटिच्च रूपे चा’’तिआदीसु (म. नि. १.२०४, ४००; ३.४२१, ४२५; सं. नि. २.४३) ‘‘पटिच्चा’’ति इमस्स उस्सुक्कवचनस्स ‘‘उप्पज्जती’’ति अपरकिरिया दिस्सति, न तथा ‘‘उच्छुरसं उपादाया’’ति एत्थ अपरकिरिया दिस्सतीति. अयुत्तमेतं तत्थ तदभावेपि सिद्धत्ता. यथा ‘‘चत्तारो च महाभूता चतुन्नञ्च महाभूतानं उपादाय रूप’’न्ति (ध. स. ५८४) एत्थ अपरकिरियाय अभावेपि उस्सुक्कवचनं सिद्धं, तथा एत्थापि सियाति? न, तत्थ पाठसेसापेक्खत्ता. यथा चत्तारो महाभूता उपादाय वुत्तं, पवत्तकं वा रूपन्ति इमं पाठसेसं सा पाळि अपेक्खति, न तथा इदं अट्ठकथावचनं कञ्चि पाठं अपेक्खति. परिपुण्णवादिनो हि अट्ठकथाचरिया. सञ्ञाकरणमत्तं वा तस्स रूपस्स. ‘‘अत्थि रूपं उपादाया’’तिआदीसु (ध. स. ५८४) हि सञ्ञाकरणमत्तं, एवमिधापीति वेदितब्बं. इध पन ‘‘उच्छुरसं उपादाया’’ति उच्छुरसं आदिं कत्वा, ततो पट्ठायाति अत्थो, तस्मा ‘‘उच्छुरसेन संसट्ठं भत्तं अगिलानो भिक्खु विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्तो पणीतभोजनसिक्खापदेन कारेतब्बो, भिक्खुनी पाटिदेसनियेना’’ति वुत्तं, तं अयुत्तन्ति एके. ते विसेसहेतुनो अभावं दस्सेत्वा पञ्ञापेतब्बा.

एत्तावता ‘‘उच्छुरसं उपादायाति उच्छुरसं आदिं कत्वा’’तिआदीनं पदानं अत्थं मिच्छा गहेत्वा यदि ‘‘उच्छुरसं उपादाया’’ति वचनेन उच्छुरसो फाणितं सिया, ‘‘अपक्का वा’’ति वचनं निरत्थकं अपक्कवचनेन उच्छुरसस्स गहितत्ता. अथ ‘‘पक्का वा’’ति वचनेन उच्छुरसो फाणितन्ति सिद्धं, ‘‘उच्छुरसं उपादाया’’ति वचनं निरत्थकन्ति उत्तरं वुत्तं, तं अनुत्तरन्ति साधितं होति. सो चेतेहि अपक्का वाति सामं भिक्खुना अपक्का वा. अवत्थुकपक्का वाति भिक्खुनाव सामं विना वत्थुना पक्का वाति अत्थो. तस्मा अञ्ञथा ‘‘सवत्थुकपक्का वा’’ति च वत्तब्बन्ति अत्थो दस्सितो, सो दुट्ठु दस्सितो. कस्मा? महाअट्ठकथायं ‘‘झामउच्छुफाणितं वा कोट्टितउच्छुफाणितं वा पुरेभत्तमेव वट्टती’’ति वुत्तत्ता, ‘‘सवत्थुकपक्का वा’’ति वचनस्स च लद्धिविरोधतो अवुत्तत्ता. ‘‘महापच्चरियं पन ‘एतं सवत्थुकपक्कं वट्टति नो वट्टती’ति पुच्छं कत्वा ‘उच्छुफाणितं पच्छाभत्तं नो वट्टनकं नाम नत्थी’ति वुत्तं, तं युत्त’’न्ति (पारा. अट्ठ. २.६२३) वुत्तत्ता च सवत्थुकपक्का वाति अत्थो च वुत्तोयेव होति, तस्मा दुद्दस्सितोति सिद्धं. आहारत्थन्ति आहारपयोजनं. आहारकिच्चं यापनन्ति अत्थोति च.

२६२. तेलपरिभोगेनाति सत्ताहकालिकपरिभोगेन.

२६३. सति पच्चयेति एत्थ सतिपच्चयता गिलानागिलानवसेन द्विधा वेदितब्बा. विकालभोजनसिक्खापदस्स हि अनापत्तिवारे यामकालिकादीनं तिण्णम्पि अविसेसेन सतिपच्चयता वुत्ता. इमस्मिं खन्धके ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स गुळं, अगिलानस्स गुळोदकं, अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स लोणसोवीरकं, अगिलानस्स उदकसम्भिन्न’’न्ति वुत्तं. तस्मा सिद्धं सतिपच्चयता गिलानागिलानवसेन दुविधाति. अञ्ञथा असति पच्चये गुळोदकादीसु आपज्जति. ततो च पाळिविरोधो.

पिट्ठेहीति पिसिततेलेहि. कोट्ठफलन्ति कोट्ठरुक्खस्स फलं. ‘‘मदनफलं वा’’ति च लिखितं. हिङ्गुजतु नाम हिङ्गुरुक्खस्स दण्डपल्लवपवाळपाकनिप्फन्ना. हिङ्गुसिपाटिका नाम तस्स मूलसाखपाकनिप्फन्ना. तकं नाम तस्स रुक्खस्स तचपाकोदकं. तकपत्तीति तस्स पत्तपाकोदकं. तकपण्णीति तस्स फलपाकोदकं. अथ वा ‘‘तकं नाम लाखा. तकपत्तीति कित्तिमलोमलाखा. तकपण्णीति पक्कलाखा’’ति लिखितं. उब्भिदं नाम ऊसपंसुमयं.

२६४. छकणं गोमयं. पाकतिकचुण्णं नाम अपक्ककसावचुण्णं, तेन ‘‘ठपेत्वा गन्धचुण्णं सब्बं वट्टती’’ति वदन्ति. चालितेहीति परिस्सावितेहि.

२६५. नानासम्भारेहि कतन्ति नानोसधेहि.

गुळादिअनुजाननकथावण्णना

२७४. सामं पक्कं समपक्कन्ति दुविधं विय दीपेति, तस्मा खीरादीसु उण्हमत्तमेव पाको. तेन उत्तण्डुलादिसमाना होन्ति.

२७६-८. ‘‘बुद्धप्पमुख’न्ति आगतट्ठाने ‘भिक्खुसङ्घो’ति अवत्वा ‘सङ्घो’ति वुच्चति भगवन्तम्पि सङ्गहेतु’’न्ति वदन्ति. नागोति हत्थी.

२७९. सम्बाधेति वच्चमग्गे भिक्खुस्स भिक्खुनिया च पस्सावमग्गेपि अनुलोमतो. दहनं पटिक्खेपाभावा वट्टति. सत्थवत्तिकम्मानुलोमतो न वट्टतीति चे? न, पटिक्खित्तपटिक्खेपा, पटिक्खिपितब्बस्स तप्परमतादीपनतो, किं वुत्तं होति? पुब्बे पटिक्खित्तम्पि सत्थकम्मं सम्पिण्डेत्वा पच्छा ‘‘न, भिक्खवे…पे… थुल्लच्चयस्सा’’ति द्विक्खत्तुं सत्थकम्मस्स पटिक्खेपो कतो. तेन सम्बाधस्स सामन्ता द्वङ्गुलं पटिक्खिपितब्बं नाम. सत्थवत्तिकम्मतो उद्धं नत्थीति दीपेति. किञ्च भिय्यो पुब्बे सम्बाधेयेव सत्थकम्मं पटिक्खित्तं, पच्छा सम्बाधस्स सामन्ता द्वङ्गुलम्पि पटिक्खित्तं, तस्मा तस्सेव पटिक्खेपो, नेतरस्साति सिद्धं. एत्थ ‘‘सत्थं नाम सत्थहारकं वास्स परियेसेय्या’’तिआदीसु विय येन छिन्दति, तं सब्बं. तेन वुत्तं ‘‘कण्टकेन वा’’तिआदि. खारदानं पनेत्थ भिक्खुनिविभङ्गे पसाखे लेपमुखेन अनुञ्ञातन्ति वेदितब्बं. एके पन ‘‘सत्थकम्मं वा’’ति पाठं विकप्पेत्वा वत्थिकम्मं करोन्ति. ‘‘वत्थी’’ति किर अग्घिका वुच्चति. ताय छिन्दनं वत्थिकम्मं नामाति च अत्थं वण्णयन्ति, ते ‘‘सत्थहारकं वास्स परियेसेय्या’’ति इमस्स पदभाजनीयं दस्सेत्वा पटिक्खिपितब्बा. अण्डवुड्ढीति वातण्डको. आदानवत्तीति आनहवत्ति.

मनुस्समंसपटिक्खेपकथावण्णना

२८०. ‘‘न, भिक्खवे, मनुस्समंसं…पे… थुल्लच्चयस्सा’’ति वुत्तत्ता, ‘‘न च, भिक्खवे, अप्पटि…पे… दुक्कटस्सा’’ति च वुत्तत्ता अप्पटिवेक्खणदुक्कटञ्च थुल्लच्चयञ्चाति द्वे आपज्जति, तस्मा कप्पियमंसेपि अप्पटिवेक्खणपच्चया दुक्कटमेव. केचि ‘‘मंसभावं जानन्तोव आपज्जति. पूवादीसु अजानन्तस्स का पच्चवेक्खणा’’ति वदन्ति. अजानन्तोपि आपज्जति सामञ्ञेन वुत्तत्ताति केचि.

हत्थिमंसादिपटिक्खेपकथावण्णना

२८१. इमेसं …पे… सब्बं न वट्टतीति इदं दसन्नम्पि मनुस्समंसादीनं अकप्पियभावमत्तपरिदीपनवचनं, नापत्तिविभागदस्सनवचनं. यं किञ्चि ञत्वा वा अञत्वा वा खादन्तस्स आपत्तियेवाति इदम्पि अनियमितवचनमेव ‘‘अयं नाम आपत्ती’’ति अवुत्तत्ता. तदुभयम्पि हेट्ठा मनुस्सादीनं मंसादीसु थुल्लच्चयदुक्कटापत्तियो होन्तीति गहितनयेहि अधिप्पायो जानितुं सक्काति एवं वुत्तं. तत्रायं अधिप्पायो – यस्मा एतेसं मनुस्सादीनं मंसादीनि अकप्पियानि, तस्मा मनुस्सानं मंसादीसु थुल्लच्चयापत्ति. सेसानं सब्बत्थ दुक्कटापत्तीति. पाठेयेव हि लोहितादिं मंसगतिकं कत्वा ‘‘न, भिक्खवे, मनुस्समंसं…पे… थुल्लच्चयस्सा’’ति वुत्तं. तत्थेव हत्थादीनं मंसादीसुपि दुक्कटापत्ति पञ्ञत्ता. तेन वुत्तं सीहळट्ठकथायं ‘‘मनुस्समंसे वा केसे वा नखे वा अट्ठिम्हि वा लोहिते वा थुल्लच्चयमेवा’’ति वुत्तं. इमिना एव –

‘‘अट्ठिपि लोहितं चम्मं, लोममेसं न कप्पती’’ति. –

खुद्दसिक्खागाथापदस्स अत्थो च अधिप्पायो च सुविञ्ञेय्योति. पटिग्गहणेति एत्थ अनादरियदुक्कटं वुत्तं. ‘‘उदकमनुस्सादिमंसम्पि न वट्टती’’ति वदन्ति. नागराजेन वुत्तादीनवे सतिपि उज्झायनाधिकारमेव गहेत्वा ‘‘पटिकूलताया’’ति वुत्तं.

यागुमधुगोळकादिकथावण्णना

२८३. यथाधम्मो कारेतब्बोति इदं सङ्गीतिकारकवचनं. न हि भगवा तमेव सिक्खापदं द्विक्खत्तुं पञ्ञपेसि, एवं एवरूपेसूति एके. पठमपञ्ञत्तमेव सन्धाय वुत्तं, तथापि न च ते भिक्खू सापत्तिका जाता. कथं? परम्परभोजनसिक्खापदस्स अट्ठुप्पत्तिया. ‘‘अपिच मयं कालस्सेव पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिम्हा’’ति वुत्तं. मातिकाविभङ्गे (पाचि. २२७) च ‘‘परम्परभोजनं नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तितो, तं ठपेत्वा अञ्ञं पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं भुञ्जति, एतं परम्परभोजनं नामा’’ति वुत्तं, तस्मा अञ्ञं भोजनं नाम निमन्तनतो लद्धं यं किञ्चीति सिद्धं. यस्मा न भोज्जयागुनिमन्तनतो लद्धभोजनं, तस्मा ‘‘एत्थ अनापत्ती’’ति ते भिक्खू परिभुञ्जिंसूति. एत्थ ‘‘यथाधम्मो कारेतब्बो’’ति वुत्तत्ता पन अञ्ञनिमन्तनतो लद्धभोजनमेव भुञ्जन्तस्स आपत्ति, नेतरन्ति अनुञ्ञातं. ततो पट्ठाय तस्स अनापत्तिवारे ‘‘निच्चभत्ते सलाकभत्ते पक्खिके उपोसथिके पाटिपदिके’’ति वुत्तं. पुब्बे वेसालिया पञ्ञत्तकाले नत्थि, यदि अत्थि, अट्ठुप्पत्तिमातिकाविभङ्गविरोधो, तस्मा ‘‘अपिच मयं कालस्सेव पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिम्हा’’ति अट्ठुप्पत्तियं वुत्तत्ता, पदभाजनेपि ‘‘अञ्ञं पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं भुञ्जती’’ति अविसेसेन वुत्तत्ता च पठमं वा पच्छा वा निमन्तितं भोजनं ठपेत्वा अनिमन्तितमेव भुञ्जन्तस्स आपत्ति, नेतरन्ति किञ्चापि आपन्नं, ‘‘न, भिक्खवे, अञ्ञत्र निमन्तितेन अञ्ञस्स भोज्जयागु परिभुञ्जितब्बा’’ति वुत्तत्ता पन पठमनिमन्तितभोजनतो अञ्ञं पच्छा लद्धं निमन्तितभोजनं, निच्चभत्तादीनि च भुञ्जन्तस्स आपत्तीति आपज्जमानं विय जातन्ति अनुपञ्ञत्तिप्पसङ्गनिवारणं, अनिमन्तनभोजने आपत्तिप्पसङ्गनिवारणञ्च करोन्तो, पठमपञ्ञत्तिसिक्खापदमेव इमिना अत्थेन परिणामेन्तो च ‘‘यथाधम्मो कारेतब्बो’’ति भगवा आह, तस्मा ततो पट्ठाय पच्छा निमन्तनभोजनं भुञ्जन्तस्सेव आपत्ति. तेसु न निच्चभत्तादीनीति आपन्नं. तेनेवायस्मा उपालित्थेरो तस्स अनापत्तिवारे ‘‘निच्चभत्ते’’तिआदीनि पञ्च पदानि पक्खिपित्वा सङ्गायि. अधिप्पायञ्ञू हि ते महानागा, तस्मा पठममेव यं भगवता वुत्तं ‘‘पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ती’’ति वचनं, पच्छापि तं अनुरक्खन्तेन अभोजनं मधुगोळकं अपरामसित्वा भोज्जयागु एव वुत्ताति एवं आचरियो.

एत्थाह – यथा पच्छालद्धलेसेन थेरेन निच्चभत्तादिपक्खेपो कतो, एवं कथिनक्खन्धके परम्परभोजनं पक्खिपित्वा ‘‘अत्थतकथिनानं वो, भिक्खवे, छ कप्पिस्सन्ती’’ति किमत्थं न वुच्चन्ति? वुच्चते – यथावुत्तलेसनिदस्सनत्थं. अञ्ञथा इदं सिक्खापदं वेसालियं, अन्धकविन्दे चाति उभयत्थ उपड्ढुपड्ढेन पञ्ञत्तं सिया. नो चे, सापत्तिका भिक्खू सियुं, न च ते सापत्तिका अप्पटिक्खित्तेपि तेसं कुक्कुच्चदस्सनतो. ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, भिक्खूनं देहीति. भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ती’’ति हि वुत्तं. तेसञ्हि ‘‘परिभुञ्जथा’’ति भगवतो आणत्तिया परिभुत्तानम्पि ‘‘ओदिस्सकं नु खो इदं अम्हाक’’न्ति विमतिप्पत्तानं विमतिविनोदनत्थं ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, यागुञ्च मधुगोळकञ्चा’’ति वुत्तं. एवमिधापेते पञ्ञत्तं परम्परभोजनसिक्खापदं ओमद्दित्वा परम्परभोजनं कथं भुञ्जिस्सन्तीति. एत्थाहु केचि आचरिया परम्परभोजनसिक्खापदेनेव ‘‘अञ्ञस्स भोजनं न कप्पती’’ति जानन्तापि ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, यागुञ्चा’’ति विसुं अनुञ्ञातत्ता ‘‘पटग्गिदानमहाविकटादि विय कप्पती’’ति सञ्ञाय भुञ्जिंसु. तेन वुत्तं ‘‘अपिच मयं कालस्सेव भोज्जयागुया धाता’’तिआदि, तं अयुत्तं तत्थ अट्ठुप्पत्तिमातिकाविभङ्गविरोधेन अनापत्तिवारे निच्चभत्तादीनं असम्भवप्पसङ्गतो, भिक्खूनं सापत्तिकभावानतिक्कमनतो, मिच्छागाहहेतुप्पसङ्गेन भगवता अनुञ्ञातप्पसङ्गतो च. ते हि भिक्खू यस्मा भगवा कत्थचि विनयवसेन कप्पियम्पि ‘‘गाथाभिगीतं मे अभोजनेय्य’’न्ति (सं. नि. १.१९४; सु. नि. ८१; मि. प. ४.५.९) पटिक्खिपति, तस्मा भगवतो अधिप्पायं पति ‘‘कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ती’’ति वुत्तं, सिक्खापदं पति भगवापि अत्तनो अधिप्पायप्पकासनत्थमेव ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, यागुञ्चा’’ति आह. दुरवग्गाहो हि भगवतो अधिप्पायो. तथा हि भारद्वाजस्स पायासं अभोजनेय्यन्ति अकतविञ्ञत्तिप्पसङ्गतो पटिक्खिपि. आनन्दत्थेरेन विञ्ञापेत्वा सज्जितं तेकटुलयागुं पन ‘‘यदपि, आनन्द, विञ्ञत्तं, तदपि अकप्पिय’’न्ति अवत्वा ‘‘यदपि, आनन्द, अन्तोवुत्थ’’न्तिआदिमेवाह. तेन नो चे तं अन्तोवुत्थं कप्पतीति अधिप्पायदस्सनेन पणीतभोजनसूपोदनविञ्ञत्तिसिक्खापदानि उपत्थम्भेति भगवतोपि कप्पति, पगेव अम्हाकन्ति.

२८४. गिलानस्सेव भगवता गुळो अनुञ्ञातोति ‘‘यानि खो पन तानि गिलानानं भिक्खूनं पटिसायनीयानी’’ति (पारा. ६२२) वचनवसेन वुत्तं, तेनेव ते इध पटिग्गहणे कुक्कुच्चायिंसु. इध पन ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स गुळोदक’’न्ति वत्तब्बे गुळाधिकारत्ता पुब्बे अनुञ्ञातञ्च वत्वा अगिलानस्स गुळोदकं अनुञ्ञातं, तेन गिलानेन सति पच्चये गुळो परिभुञ्जितब्बो, गुळोदकं असति पच्चयेपि वट्टतीति इमं विसेसं दीपेति. तत्थ ‘‘गुळोदकं कालिकेसु सत्ताहकालिकं, भगवता ओदिस्सानुञ्ञातत्ता सत्ताहातिक्कमेन दुक्कट’’न्ति वदन्ति, तं न युत्तं, उदकसम्भिन्नत्ता सत्ताहकालिकभावं जहति. ‘‘यथा अम्बादि उदकसम्भिन्नं यामकालिकं जातं, तथा सत्ताहकालिकं जहित्वा तदनन्तरे यावजीविके ठित’’न्ति वदन्ति, तं युत्तं, तञ्च भगवता ओदिस्सानुञ्ञातत्ता पच्चवेक्खणाभावे दोसो नत्थि. ‘‘गुळोदक’न्ति वुत्तत्ता उदकगतिक’’न्ति वदन्ति. यदि उदकमिस्सं उदकगतिकं होति, मधुपि सिया तं तथा अनुञ्ञातत्ता. मा होतु, अप्पटिग्गहेत्वा परिभुञ्जितब्बं सिया उदकगतिकत्ता, तञ्च न होति, ‘‘सब्बत्थापि उपपरिक्खित्वा गहेतब्ब’’न्ति अञ्ञतरस्मिं गण्ठिपदे वुत्तं.

२८५. सुञ्ञागारन्ति चतुत्थज्झानं.

कप्पियभूमिअनुजाननकथावण्णना

२९५. ओरवसद्दन्ति महासद्दं. बहूहि सम्परिवारेत्वाति एत्थ एकेनापि वट्टति. ‘‘बहूसु एकस्सपि वचनेन सह सियाति वुत्त’’न्ति वदन्ति. ‘‘आमसित्वा’’ति वुत्तत्ता अनामसिते न वट्टति. ‘‘दोसो नत्थी’’ति वचनेन सेसापि अनुञ्ञाता. ‘‘भित्तिञ्चे उपसन्ते पच्छा तं पूरेन्ति, तत्थ कातुं न वट्टति, पकतिभूमियंयेव कातुं वट्टती’’ति वदन्ति. तं उपरि अट्ठकथायं ‘‘इट्ठकादीहि कताचयस्सा’’तिआदिना विरुज्झति विय. मत्तिकापिण्डं वाति एत्थ ‘‘असतिया अनधिट्ठिताय सरितट्ठानतो पट्ठाय चे उपरि अधिट्ठिता, हेट्ठा ठितं भण्डं अकप्पियं, उपरिट्ठितमेव कप्पियं, अयमेत्थ विसेसो’’ति वुत्तं. एत्थ कप्पियकुटि लद्धुं वट्टतीति एवंविधे पुन कातब्बाति अत्थो. कप्पियकुटिं कातुं देमाति एत्थ कप्पियकुटिकिच्चं कातुन्ति अधिप्पायो. भोजनसाला पन सेनासनमेव, तस्मा तत्थ कातब्बन्ति अपरे. ‘‘अकतेपि वट्टती’’ति वुत्तं.

‘‘मुखसन्निधि नाम भोजनकाले सन्निधी’’ति लिखितं. मुखसन्निधीति तस्स नामं. ‘‘यदि सन्निधि होति, पाचित्तियं भवेय्य, मुखसन्निधि पन दुक्कटं, तस्मा सन्निधि अनधिप्पेता’’ति वुत्तं. ‘‘तस्स सन्तकं कत्वा’’ति वुत्तत्ता अनपेक्खविस्सज्जनं नाधिप्पेतं. चीवरविकप्पने विय कप्पियमत्तं ञातब्बन्ति केचि.

केणियजटिलवत्थुकथावण्णना

३००. ‘‘अत्तना पटिग्गहितं पुरेभत्तमेव परिच्चजित्वा सामणेरादीहि पानकं कत्वा दिन्ने पुरेभत्तमेव वट्टति, न पच्छाभत्तं सवत्थुकपटिग्गहितत्ता’’ति वदन्ति, तत्थ पुन पटिग्गहणे निद्दोसत्ता, पुरेभत्तमेव पटिग्गहणस्स निस्सट्ठत्ता, अत्तना च अग्गहितत्ता दोसो न दिस्सति, उपपरिक्खित्वा गहेतब्बं. सालूका नाम कन्दा, ‘‘इतो किञ्चितक’’न्ति वोहरन्ति. ‘‘फारुसकन्ति गोळविसये एको रुक्खो’’ति च लिखितं. ‘‘पक्कडाकरस’’न्ति विसेसितत्ता ‘‘अपक्कं वट्टती’’ति वुत्तं. कुरुन्दिवचनेनपि सिद्धमेव. तण्डुलधोवनोदकम्पि धञ्ञरसो एव. ‘‘निक्कसटो उच्छुरसो सत्ताहकालिको’’ति लिखितं. सावित्तीति गायत्ति. छन्दसोति वेदस्स. ‘‘न, भिक्खवे, पब्बजितेन अकप्पिये समादपेतब्ब’न्ति वुत्तत्ता अनुपसम्पन्नस्सापि न केवलं दससु एव सिक्खापदेसु, अथ खो यं भिक्खुस्स न कप्पति, तस्मिम्पीति अधिप्पायो’’ति वुत्तं.

३०५. द्वे पटा देसनामेनेवाति चीनपट्टसोमारपट्टानि. तीणीति पत्तुण्णेन सह तीणि. इद्धिमयिकं एहिभिक्खूनं निब्बत्तं. देवदत्तियं अनुरुद्धत्थेरेन लद्धं. ‘‘यामातिक्कमे सन्निधिवसेन सत्ताहातिक्कमे भेसज्जसिक्खापदवसेना’’ति लिखितं.

भेसज्जक्खन्धकवण्णना निट्ठिता.