५. सञ्चरित्तसिक्खापदवण्णना

२९७. अहम्हि दुग्गताति अहं अम्हि दुग्गता. अहं ख्वय्योति एत्थ अय्योति बहुवचनं होति.

२९८. ओयाचन्तीति नीचं कत्वा देवे याचन्ति. आयाचन्तीति उच्चं कत्वा आदरेन याचन्ति. अलङ्कारादीहि मण्डितो केससंविधानादीहि पसाधितो. ‘‘मण्डितकरणे दुक्कट’’न्ति वदन्ति.

पदभाजनीयवण्णना

३०३. सह परिदण्डेन वत्तमानाति अत्थो. छन्दवासिनी नाम ‘‘पिया पियं वसेती’’ति पाळि, पुरिसं वासेतीति अधिप्पायो. ‘‘पियो पियं वासेती’’ति अट्ठकथा.

तं किरियं सम्पादेस्सतीति अवस्सं आरोचेन्तिया चे आरोचेतीति अत्थो. द्विन्नं मातापितूनं चे आरोचेति, सङ्घादिसेसोति विनयविनिच्छये ‘‘वत्थु ओलोकेतब्ब’’न्ति वुत्तं. वत्थुम्हि च ‘‘उदायित्थेरो गणिकाय आरोचेसी’’ति वुत्तं. तं ‘‘मातादीनम्पि वदतो विसङ्केतो नत्थी’’ति अट्ठकथावचनतो निप्पयोजनं. तं पनेतन्ति आचरियस्स वचनं. मातुरक्खितं ब्रूहीति पेसितस्स गन्त्वा मातापितुरक्खितं वदतो तस्स तस्सा मातुरक्खितभावेपि सति विसङ्केतमेव, कस्मा? ‘‘पितुरक्खितादीसु अञ्ञतरं वदन्तस्स विसङ्केत’’न्ति वुत्तत्ता इतरथा आदि-सद्दो निरत्थको सिया. एकं दसकं इतरेन दसकेन योजेत्वा पुब्बे सुक्कविस्सट्ठियं वुत्तनयत्ता मातुरक्खिताय माता अत्तनो धीतुसन्तिकं पहिणतीति गहेतब्बं.

३३८. अनभिनन्दित्वाति वचनमत्तमेव, यदिपि अभिनन्दति, याव सासनं नारोचेति, ताव ‘‘वीमंसितो’’ति न वुच्चति. सासनारोचनकालेति आणापकस्स सासनवचनक्खणे. ततियपदे वुत्तनयेनाति एकङ्गसम्पत्तिया दुक्कटन्ति अत्थो. वत्थुगणनाय सङ्घादिसेसोति उभयवत्थुगणनाय किर.

३३९. चतुत्थे अनापत्तीति एत्थ पन ‘‘पटिग्गण्हाति न वीमंसति न पच्चाहरति, अनापत्तीति एत्थ विय ‘गच्छन्तो न सम्पादेति, आगच्छन्तो विसंवादेती’ति अनापत्तिपाळियापि भवितब्बन्ति दस्सनत्थं वुत्त’’न्ति वदन्ति, एकच्चेसु पोत्थकेसु ‘‘अत्थी’’तिपि.

विनीतवत्थुवण्णना

३४१. अलंवचनीयाति न वचनीया, निवारणे अलं-सद्दो. थेरपिता वदतीति जिण्णपिता वदतीति अत्थो. किञ्चापि एत्थ ‘‘इत्थी नाम मनुस्सित्थी न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता, पुरिसो नाम मनुस्सपुरिसो न यक्खो’’तिआदि नत्थि, तथापि कायसंसग्गादीसु ‘‘मनुस्सित्थी’’ति इत्थीववत्थानस्स कतत्ता इधापि मनुस्सित्थी एवाति पञ्ञायति. मेथुनपुब्बभागत्ता मनुस्सउभतोब्यञ्जनको च थुल्लच्चयवत्थुकोव होति, सेसा मनुस्सपण्डकउभतोब्यञ्जनकतिरच्छानगतपुरिसादयो दुक्कटवत्थुकाव मिच्छाचारसासनङ्गसम्भवतोति वेदितब्बं. यथासम्भवं पन वारा उद्धरितब्बा. पञ्ञत्तिअजानने विय अलंवचनीयभावाजाननेपि अचित्तकता वेदितब्बा. दुट्ठुल्लादीसुपीति ‘‘इमस्मिम्पी’’ति वुत्तमेव होति. ‘‘लेखं नेत्वा पटिलेखं आरोचितस्सापि सञ्चरित्तं नत्थि सञ्चरित्तभावमजानन्तस्सा’’ति वदन्ति, वीमंसित्वा गहेतब्बं.

सञ्चरित्तसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.