९. पालिलेय्यसुत्तवण्णना
८१. परियादिण्णरूपचित्ताति रागादीहि परियादियित्वा खेपेत्वा गहितचित्ता.
भगवतो चारो विदितो परिचयवसेन. सत्था परिभोगं करोति अनुग्गण्हन्तो ‘‘एवं हिस्स दुग्गतिमोक्खो भविस्सती’’ति. अञ्ञत्राति विना.
नागेनाति बुद्धनागेन अङ्कुसरहितेन. ततो एव उजुभूतेन चित्तेन. ईसादन्तस्स नङ्गलसदिसदन्तस्स हत्थिनो एवं चित्तं समेति. तत्थ कारणमाह ‘‘यदेको रमती वने’’ति. एतेन कायविवेकेन रतिसामञ्ञं वदति.
अत्तनो धम्मतायाति पकतिया सयमेव.
आसवानं खयोति इध अरहत्तं अधिप्पेतं, तं पन अग्गमग्गानन्तरमेवाति आह ‘‘मग्गानन्तरं अरहत्तफल’’न्ति. विचयो देसनापञ्ञा अधिप्पेता, सा च अनेकधा पवत्ता एवाति वुत्तं ‘‘विचयसो’’ति, अनेकक्खत्तुं पवत्तमानापि विचयो एवाति कत्वा ‘‘विचयेना’’ति अत्थो वुत्तो. सासनधम्मोति सीलक्खन्धादिपरिदीपनो परियत्तिधम्मो. परिवितक्को उदपादि ‘‘चत्तारो सतिपट्ठाना’’तिआदिना, एवं कोट्ठासतो परिच्छिज्ज देसिते मया धम्मे कतमस्स जाननस्स अन्तरा आसवानं खयो होतीति एकच्चस्स कङ्खा होतियेवाति अधिप्पायो. दिट्ठि एव समनुपस्सना दिट्ठिसमनुपस्सना. दिट्ठिसङ्खारोति दिट्ठिपच्चयो सङ्खारो. ततो एव तण्हापच्चयो होतीति वुत्तं ‘‘ततोजो सो सङ्खारो’’ति. ततो तण्हातो सो सङ्खारो जातोति चतूसु एस दिट्ठिसङ्खारो दिट्ठूपनिस्सयो सङ्खारो जायति. अविज्जासम्फस्सोति अविज्जासम्पयुत्तसम्फस्सो. एवमेत्थ भगवा सळायतननामरूपविञ्ञाणानि सङ्खारपक्खिकानेव कत्वा दस्सेति.
एत्तके ठानेति ‘‘इध भिक्खवे अस्सुतवा पुथुज्जनो’’तिआदिं कत्वा याव ‘‘न मे भविस्सती’’ति एत्तके ठाने. गहितगहितदिट्ठिन्ति सक्कायदिट्ठिया ‘‘सो अत्ता, सो लोको’’तिआदिना पवत्तं सस्सतदिट्ठिं, नो चस्सं, नो च मे सिया’’तिआदिना पवत्तं उच्छेददिट्ठिन्ति तथा तथा गहितदिट्ठिं. ‘‘इति खो, भिक्खवे, सोपि सङ्खारो अनिच्चो’’तिआदिदेसनाय विस्सज्जापेन्तो आगतो. तत्थ तत्थेवास्स उप्पन्नदिट्ठिविवेचनतो इमिस्सा देसनाय पुग्गलज्झासयेन पवत्तितता वेदितब्बा, तेवीसतिया ठानेसु अरहत्तपापनेन देसनाविलासो. ततोजो सो सङ्खारोति ततो विचिकिच्छाय पच्चयभूततण्हातो जातो विचिकिच्छाय सम्पयुत्तो सङ्खारो. यदि सहजातादिपच्चयवसेन ततो तण्हातो जातोति ततोजो सङ्खारोति वुच्चेय्य, इदमयुत्तन्ति दस्सेन्तो ‘‘तण्हासम्पयुत्त…पे… जायती’’ति चोदेति. इतरो उपनिस्सयकोटि इधाधिप्पेताति दस्सेन्तो ‘‘अप्पहीनत्ता’’ति वत्वा ‘‘यस्स ही’’तिआदिना तमत्थं विवरति. न हि तण्हाय विचिकिच्छा सम्भवति. यदि असति सहजातकोटिया उपनिस्सयकोटिया तण्हापच्चया विचिकिच्छाय सम्भवो एव. दिट्ठियापीति द्वासट्ठिदिट्ठियापि. तेनाह ‘‘चतूसु ही’’तिआदि. वीसति सक्कायदिट्ठियो सस्सतदिट्ठिं उच्छेददिट्ठिं विचिकिच्छञ्च पक्खिपित्वा पच्चेकं अनिच्चतामुखेन विपस्सनं दस्सेत्वा अरहत्तं पापेत्वा देसना निट्ठापिताति आह ‘‘तेवीसतिया ठानेसू’’तिआदि.
पालिलेय्यसुत्तवण्णना निट्ठिता.