(३) पाचित्तियादिपञ्हावण्णना
४८१. सलाकं देन्तस्स अस्स भिक्खुस्स छेज्जं होतीति योजना. ‘‘पाराजिकं होती’’ति इमिना होतिछेज्जन्ति पदस्स अत्थं दस्सेति.
सुप्पतिट्ठितनिग्रोधसदिसं रुक्खमूलं, तमेव वा गहेतब्बं.
तिस्सित्थियोति एत्थ भुम्मत्थे उपयोगवचनं, पच्चत्तवचनं वाति आह ‘‘तासुपी’’ति. ‘‘यं तं मेथुनं नाम त’’न्ति इमिना ‘‘मेथुनं यं त’’न्ति पदानं समानाधिकरणभावं दस्सेति. ‘‘न सेवती’’ति इमिना न सेवेति एत्थ तिकारस्स एकारादेसभावं (जा. अट्ठ. ४.११.७६ पुत्तो वा पितरं याचे विय) दस्सेति. तयो पुरिसेति एत्थ ‘‘उपगन्त्वा’’ति पदं अज्झाहरित्वा सम्बन्धितब्बन्ति दस्सेन्तो आह‘‘तयो पुरिसेपि उपगन्त्वा’’ति. इमिना तयो पुरिसेति एत्थ उपयोगत्थे उपयोगवचनन्ति दस्सेति. पुरिमनयं गहेत्वा एत्थापि ‘‘तीसु पुरिसेसू’’ति भुम्मत्थे उपयोगवचनन्ति अत्थोपि युज्जतेव. इमं नयं गहेत्वा पुरिमपदेपि तिस्सित्थियो उपगन्त्वाति उपयोगत्थे उपयोगवचनन्ति अत्थोपि युज्जतेव. तस्मा ते द्वे नया अञ्ञमञ्ञोपदेसदायकनया नामाति दट्ठब्बं. ‘‘उभतोब्यञ्जनसङ्खाते’’ति इमिना अनरियसद्देन उभतोब्यञ्जनोव इध गहेतब्बोति दस्सेति. ‘‘नाचरती’’ति इमिना न चाचरेति एत्थापि तिसद्दस्स एकारादेसभावमेव दस्सेति. मेथुनधम्मस्स पुब्बभागं कायसंसग्गं आपज्जितुं वायमन्तिया तस्सा भिक्खुनियाति योजना.
अस्साति गाथाय, तित्थियो आराधको होतीति योजना. तत्थेवाति तित्थियवत्ते एव. अस्साति तित्थियस्स. तमेवाति तित्थियवत्तमेव.
सङ्घादिसेसन्तिआदिगाथा वुत्ताति सम्बन्धो. तन्ति अज्झोहरणं.
आकासगतं सामणेरन्ति सम्बन्धो. सङ्घेनपीति पिसद्दो न कम्मारहेनेवाति दस्सेति. ‘‘न कातब्ब’’न्ति इमिना सङ्घोपि कम्मारहोपि भूमिगतोव वट्टतीति दस्सेति.
अस्साति गाथाय विनिच्छयोति सम्बन्धो.
‘‘न देति, न पटिग्गण्हाती’’ति किरियापदानं कत्तारं दस्सेन्तो आह ‘‘नापि उय्योजिका’’तिआदि. तस्साति अवस्सुतपुरिसस्स. ‘‘कारणेना’’ति इमिना तेनाति पदस्स कारणत्थं दस्सेति. एवसद्दो पन सम्भववसेन योजितो, न अञ्ञेन कारणेनाति अत्थो, अवस्सुतस्स पुरिसस्साति सम्बन्धो. गहणेति उय्योजिताय गहणे. तञ्च परिभोगपच्चयाति एत्थ तसद्दस्स विसयं, परिभोगस्स च सम्बन्धं दस्सेन्तो आह ‘‘तञ्च पना’’तिआदि. तत्थ ‘‘आपत्ति’’न्ति इमिना तसद्दस्स विसयं दस्सेति. ‘‘तस्सा उय्योजिताया’’ति इमिना परिभोगस्स सम्बन्धं दस्सेति. तस्साति उय्योजिताय.
सत्तरसकेसु सङ्घादिसेसेसूति सम्बन्धो. वज्जं न फुसतीति पदस्स अत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘अञ्ञं नवं आपत्ति’’न्ति.
इति सेदमोचिकगाथावण्णनाय योजना समत्ता.