१०. पथवीखणनसिक्खापदं

८६. दसमे भगवा दस्सेतीति योजना. एत्थाति पथवियं. तत्थाति तेसु पासाणादीसु. मुट्ठिप्पमाणतोति खटकपमाणतो. साति अदड्ढपथवी. हत्थिकुच्छियन्ति एवंनामके ठाने. एकपच्छिपूरं पथविन्ति सम्बन्धो. तेसंयेवाति अप्पपंसुअप्पमत्तिकापदानं एव. हीति सच्चं, यस्मा वा. एतन्ति येभुय्येनपासाणादिपञ्चकं. तन्ति कुसीतं. आणापेत्वाति एत्थ ‘‘आण पेसने’’ति धातुपाठेसु वुत्तत्ता आणधातुयेव पेसनसङ्खातं हेत्वत्थं वदति, न णापेपच्चयो, सो पन धात्वत्थेयेव वत्तति. न हि तस्स विसुं वुत्तो अभिधेय्यो अत्थि धात्वत्थतो अञ्ञस्स अभिधेय्यस्साभावा. तावाति पठमं पाळिमुत्तकविनिच्छयस्स, ततो वा.

पोक्खरं पदुमं नेतीति पोक्खरणी. ‘‘सोधेन्तेही’’ति पदं ‘‘उस्सिञ्चितुं अपनेतु’’न्ति पदेसु भावकत्ता. योति ‘‘तनुकद्दमो’’ति पदेन योजेतब्बो. यो तनुकद्दमोति हि अत्थो. कुटेहीति घटेहि. उस्सिञ्चितुन्ति उक्खिपित्वा, उद्धरित्वा वा सिञ्चितुं. तत्राति सुक्खकद्दमे, ‘‘यो’’ति पदे अवयवीआधारो. योति सुक्खकद्दमो.

तटन्ति कूलं. उदकसामन्ताति उदकस्स समीपे. ओमकचतुमासन्ति चतुमासतो ऊनकं. ओवट्ठन्ति देवेन ओवस्सितं होति सचेति योजना. पततीति तटं पतति. उदकेयेवाति पकतिउदकेयेव. उदकस्साति वस्सोदकस्स. तत्थाति पासाणपिट्ठियं. पठममेवाति सोण्डिखणनतो पठमं एव. उदके परियादिण्णेति उदके सुक्खे. पच्छाति उदकपूरतो पच्छा. तत्थाति सोण्डियं. उदकेयेवाति मूलउदकेयेव. उदकन्ति आगन्तुकउदकं. अल्लीयतीति पिट्ठिपासाणे लग्गति. तम्पीति सुखुमरजम्पि. अकतपब्भारेति वळञ्जेन अकते पब्भारे. उपचिकाहि वमीयति, घरगोळिकादयो वा सत्ते वमतीति वम्मिको.

गावीनं खुरो कण्टकसदिसत्ता गोकण्टको नाम, तेन छिन्नो कद्दमो ‘‘गोकण्टको’’ति वुच्चति. अच्छदनं वा विनट्ठच्छदनं वा पुराणसेनासनं होतीति योजना. ततोति पुराणसेनासनतो, गण्हितुं वट्टतीति सम्बन्धो. अवसेसन्ति विनट्ठच्छदनतो. अवसेसं इट्ठकं गण्हामि इति सञ्ञायाति योजेतब्बो. तेनाति इट्ठकादिना. या याति मत्तिका. अतिन्ताति अनल्ला, अकिलिन्नाति अत्थो.

तस्मिन्ति मत्तिकापुञ्जे. सब्बोति सकलो मत्तिकापुञ्जो. अस्साति मत्तिकापुञ्जस्स. ‘‘कप्पियकारकेही’’ति पदं ‘‘अपनामेत्वा’’ति पदे कारितकम्मं. कस्मा वट्टतीति आह ‘‘उदकेना’’तिआदि. हीति सच्चं, यस्मा वा.

तत्थाति मत्तिकापाकारे. अञ्ञम्पीति मण्डपथम्भतो अञ्ञम्पि. तेन अपदेसेनाति तेन पासाणादिपवट्टनलेसेन.

पस्सावधारायाति मुत्तसोताय. कत्तरयट्ठियाति कत्तरदण्डेन. एत्थ हि कत्तरयति अङ्गपच्चङ्गानं सिथिलभावेन सिथिलो हुत्वा भवतीति कत्वा कत्तरो वुच्चति जिण्णमनुस्सो, तेन एकन्ततो गहेतब्बत्ता कत्तरेन गहिता यट्ठि, कत्तरस्स यट्ठीति वा कत्वा कत्तरयट्ठि वुच्चति कत्तरदण्डो. दन्तजपठमक्खरेन सज्झायितब्बो. वीरियसम्पग्गहणत्थन्ति वीरियस्स सुट्ठु पग्गण्हनत्थं, वीरियस्स उक्खिपनत्थन्ति अत्थो. केचि भिक्खूति योजना.

८७. तत्रापीति इट्ठककपालादीसुपि. हीति सच्चं. तेसं अनुपादानत्ताति तेसं इट्ठकादीनं अग्गिस्स अनिन्धनत्ता. हीति सच्चं, यस्मावा. तानीति इट्ठकादीनि. अविसयत्ताति आपत्तिया अनोकासत्ता. तिणुक्कन्ति तिणमयं उक्कं. तत्थेवाति महापच्चरियं एव. अरीयति अग्गिनिप्फादनत्थं घंसीयति एत्थाति अरणी, हेट्ठा निमन्थनीयदारु. सह धनुना एति पवत्ततीति सहितो, उपरि निमन्थनदारु. अरणी च सहितो च अरणीसहितो, तेन अग्गिं निब्बत्तेत्वाति योजना. यथा करियमाने न डय्हति, तथा करोहीति सम्बन्धो.

८८. आवाटं जानाति आवाटं कातुं, खणितुं वा जानाहीति अत्थो. ‘‘एवं महामत्तिकं जान, थुसमत्तिकं जाना’’ति एत्थापि यथालाभं सम्पदानवाचकपदं अज्झाहरित्वा योजना कातब्बा. साति पथवी. तेनाति पवट्टनादिनाति. दसमं.

मुसावादवग्गो पठमो.