४५. पवारणानिद्देसवण्णना

४३३. ‘‘अञ्ञमञ्ञप्पवारणा’’त्यादीनं अञ्ञमञ्ञेहि कातब्बा पवारणा. तत्थ तिण्णं चतुन्नञ्च गणञत्तिं ठपेत्वा अञ्ञमञ्ञप्पवारणा, द्विन्नं पन अट्ठपेत्वाव. अधिट्ठानन्ति अधिट्ठानप्पवारणा, युपच्चयन्तानं भावे नियतनपुंसकत्ता ‘‘अधिट्ठान’’न्ति वुत्तं. सेसा पञ्चादीहि कातब्बा अवसेसा सङ्घप्पवारणा सङ्घवसेन ञत्तिं ठपेत्वा कातब्बा. एतेन नवसु सङ्घप्पवारणादयो तिस्सो दस्सिता. नव हि पवारणा चातुद्दसी पन्नरसी सामग्गीति दिवसवसेन, तेवाची द्वेवाची एकवाचीति कत्तब्बाकारवसेन, सङ्घे पवारणा, गणे पवारणा, पुग्गले पवारणाति कारकवसेन च. तत्थ पुरिमवस्संवुत्थानं पुब्बकत्तिकपुण्णमा वा तेसंयेव सचे भण्डनकारकेहि उपद्दुता पवारणं पच्चुक्कड्ढन्ति, अथ कत्तिकमासस्स काळपक्खचातुद्दसो वा पच्छिमकत्तिकपुण्णमा वा पच्छिमवस्संवुत्थानञ्च पच्छिमकत्तिकपुण्णमा एव वा पवारणादिवसा होन्ति. इदं पन पकतिचारित्तं. तथारूपप्पच्चये सति द्विन्नं कत्तिकपुण्णमानं पुरिमेसु चातुद्दसेसुपि पवारणं कातुं वट्टति. भिन्नस्स पन सङ्घस्स सामग्गियं यो कोचि दिवसो पवारणादिवसो होति. इमा दिवसवसेन तिस्सो पवारणा. कत्तब्बाकारवसेन पन वक्खमाननयेन विञ्ञातब्बा.

४३४. ‘‘पुब्बकिच्चे’’तिआदीसु –

‘‘सम्मज्जनी पदीपो च, उदकं आसनेन च;

पवारणाय एतानि, पुब्बकरणन्ति वुच्चति.

‘‘छन्दप्पवारणा उतुक्खानं, भिक्खुगणना च ओवादो;

पवारणाय एतानि, पुब्बकिच्चन्ति वुच्चति.

‘‘पवारणा यावतिका च भिक्खू कम्मप्पत्ता,

सभागापत्तियो च न विज्जन्ति;

वज्जनीया च पुग्गला तस्मिं न होन्ति,

पत्तकल्लन्ति वुच्चती’’ति. –

एवं अट्ठकथायं वुत्ता पुब्बकिच्चादयो वेदितब्बा. ञत्तिन्ति इदानि वक्खमानं सामञ्ञं सङ्घञत्तिं. एवं पन ञत्तिया ठपिताय कारणे सति तेवाचिकद्वेवाचिकएकवाचिकसमानवस्सिकवसेनपि पवारेतुं वट्टति. अयमेव पन ञत्ति ‘‘सङ्घो पवारेय्या’’ति एत्थ ‘‘सङ्घो तेवाचिकं पवारेय्य, सङ्घो द्वेवाचिकं पवारेय्य, सङ्घो एकवाचिकं पवारेय्य, सङ्घो समानवस्सिकं पवारेय्या’’तिपि ठपेतुं वट्टति. चातुद्दसियं पन सामग्गियञ्च ‘‘चातुद्दसी सामग्गी’’ति वत्तब्बं.

४३७. थेरेसु उक्कुटिकं निसज्ज पवारेन्तेसु नवो याव सयं पवारेति, ताव उक्कुटिको एव अच्छतूति योजना. अच्छतूति निसीदेय्य.

४४०-२. धम्मसाकच्छा च कलहो चाति द्वन्दो. रत्तिया खेपितभावतो तेवाचिकाय ओकासे असति दसविधे वा अन्तराये सति ‘‘सुणातु मे…पे… समानवस्सिकं पवारेय्या’’ति अनुरूपतो ञत्तिं वत्वा यथाठपितञत्तिया अनुरूपेन पवारेय्याति सम्बन्धो वेदितब्बो. अनुरूपतोति ‘‘सुणातु मे…पे… दानं देन्तेहि रत्ति खेपिता, सचे…पे… रत्ति विभायिस्सति, यदि सङ्घस्स पत्तकल्ल’’न्तिआदिना तेन खेपितरत्तिया अनुरूपेन. ‘‘सुणातु मे भन्ते सङ्घो, अयं राजन्तरायो, सचे सङ्घो तेवाचिकं…पे… सङ्घो भविस्सति, अथायं राजन्तरायो भविस्सति, यदि सङ्घस्स पत्तकल्ल’’न्तिआदिना राजन्तरायादीनं अनुरूपेन वाति अत्थो. ‘‘अथायं ब्रह्मचरियन्तरायो भविस्सती’’ति पन पेय्यालवसेन अन्ते वुत्तं ब्रह्मचरियन्तरायं गहेत्वा वुत्तं. ‘‘द्वेवाचिक’’न्तिआदिकं पन विसुं विसुं वत्तब्बम्पि लङ्घनक्कमेन सम्पिण्डेत्वा वुत्तं. वचनसमये पन ‘‘द्वेवाचिकं पवारेय्य’’इच्चादिना वत्तब्बं. आगच्छेय्युं यदि समाआदिका चाति ‘‘आगच्छेय्युं यदि समा’’इच्चादयो उपोसथे वुत्ता गाथायो च. एत्थाति एतिस्सं पवारणायं. अयमेव च आहरणक्कमो –

आगच्छेय्युं यदि समा, पवारेन्तेव थोकिका;

पवारिता ते सुप्पवारिता, अञ्ञेहि च पवारियं;

पवारितेसु सकला-येकच्चायुट्ठिताय वा.

पवारेय्युञ्च ते तेसं, सन्तिके बहुका सचे;

कत्वा सब्बविकप्पेसु, पुब्बकिच्चं पुनुद्दिसेति.

‘‘आवासिकानं पन्नरसो’’तिआदिका गाथायो पन एत्थापि समाना.

४४३. ञत्तिं वत्वाति वक्खमानगणञत्तिं वत्वा.

४४४. समुदीरियाति अञ्ञे द्वे तयो वा वक्खमानक्कमेन वत्तब्बा.

४४६-८. कत्तब्बं कत्वाति योजेतब्बं. कत्तब्बन्ति पुब्बकिच्चादिकं. नवेनपि ‘‘अहं भन्ते…पे… पटिकरिस्सामी’’ति थेरो ईरियोति योजेतब्बं. एवन्ति इदानि वक्खमानं परामसति.

४४९. ‘‘यस्मि’’न्तिआदि वुत्तनयत्ता उत्तानमेव.

४५०. गाथायोति ‘‘वग्गे समग्गे वग्गोति, सञ्ञिनो’’तिआदिका हेट्ठा वुत्तगाथायो वा. अयं पनेत्थ विसेसो – करोतोति एत्थ पवारणं करोतोति अत्थो गहेतब्बो. ततिय गाथाय ‘‘पातिमोक्खं न उद्दिसे’’ति अपनेत्वा ‘‘नो करेय्य पवारण’’न्ति पदं पक्खिपितब्बं. चतुत्थगाथाय ‘‘अनुपोसथे’’तिआदिगाथाबन्धं अपनेत्वा ‘‘नेव पवारणे कातुं, सा कप्पति पवारणा’’ति पक्खिपितब्बं. पञ्चमगाथाय ‘‘अट्ठितोपोसथावासा’’ति अपनेत्वा ‘‘पवारणाठितावासा’’ति पक्खिपितब्बं.

४५१. सङ्घम्हि पवारितेवाति पुरिमवस्सूपगते सङ्घम्हि पवारिते एव. पारिसुद्धिउपोसथं करेय्याति न एकस्मिं उपोसथग्गे द्वे ञत्तियो ठपेतब्बाति अधिप्पायो. पच्छिमिकाय उपगन्त्वा अपरिनिट्ठितवस्सो अवुत्थो. अनुपागतोति वस्सं अनुपागतो. अयमेत्थाधिप्पायो – पुरिमिकाय वस्सं उपगता पञ्च वा अतिरेका वा पच्छिमिकाय उपगता तेहि समा वा ऊनतरा वा पुरिमिकाय वा उपगतेहि पच्छिमिकाय उपगता थोकतरा चेव होन्ति, सङ्घप्पवारणाय गणं पूरेन्ति सङ्घप्पवारणावसेन ञत्तिं ठपेत्वा, अथ च उभोपि एकतो हुत्वा सङ्घं न पूरेन्ति, गणं पन पूरेन्ति, गणञत्तिं ठपेत्वा पवारेतब्बं, पच्छा तेसं सन्तिके पारिसुद्धिउपोसथो कातब्बो. यदि पन पुरिमिकाय एको, पच्छिमिकाय एको, एकेन एकस्स सन्तिके पवारेतब्बं, एकेन पारिसुद्धिउपोसथो कातब्बो. सचे पुरिमेहि वस्सूपगतेहि पच्छा वस्सूपगता एकेनपि अधिका सङ्घं पूरेन्ति, पठमं पातिमोक्खं उद्दिसित्वा पच्छा तेसं सन्तिके पवारेतब्बन्ति. गणेपि एसेव नयो. एवमुपरिपि यथायोगं चिन्तनीयं.

४५२. चातुमासिनियाति अपरकत्तिकपुण्णमायं. सङ्घेनाति पठमं वस्सूपगतेन सङ्घेन. वुत्था वस्सा येहि ते वुत्थवस्सा, पच्छिमवस्सूपगता. सचे अप्पतरा सियुन्ति इमिना यदि अधिकतरा वा समसमा वा होन्ति, पवारणाञत्तिं ठपेत्वा पच्छिमवस्सूपगतेहि पठमं पवारिते पच्छा इतरेहि पारिसुद्धिउपोसथो कातब्बोति दीपेतीति.

पवारणानिद्देसवण्णना निट्ठिता.