नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

खुद्दसिक्खा

गन्थारम्भकथा

(क)

आदितो उपसम्पन्न-सिक्खितब्बं समातिकं;

खुद्दसिक्खं पवक्खामि, वन्दित्वा रतनत्तयं.

तत्रायं मातिका –

(ख)

पाराजिका च चत्तारो, गरुका नव चीवरं;

रजनानि च पत्तो च, थालका च पवारणा.

(ग)

कालिका च पटिग्गाहो, मंसेसु च अकप्पियं;

निस्सग्गियानि पाचित्ति, समणकप्प भूमियो.

(घ)

उपज्झाचरियवत्तानि, वच्चप्पस्सावठानिकं;

आपुच्छकरणं नग्गो, न्हानकप्पो अवन्दियो.

(ङ)

चम्मं उपाहना चेव, अनोलोकियमञ्जनी;

अकप्पियसयनानि, समानासनिकोपि च.

(च)

असंवासिको च कम्मं, मिच्छाजीवविवज्जना;

वत्तं विकप्पना चेव, निस्सयो कायबन्धनं.

(छ)

पथवी च परिक्खारो, भेसज्जुग्गहदूसनं;

वस्सूपनायिका चेवावेभङ्गियं पकिण्णकं.

(ज)

देसना छन्ददानादि, उपोसथप्पवारणा;

संवरो सुद्धि सन्तोसो, चतुरक्खा विपस्सनाति.

१. पाराजिकनिद्देसो

पाराजिका च चत्तारोति –

१. मग्गत्तये अनिक्खित्तसिक्खो सन्थतसन्थते;

अल्लोकासे निमित्तं सं, तिलमत्तम्पि सन्थतं.

२. असन्थतमुपादिण्णं, पवेसन्तो चुतोथ वा;

पवेसनट्ठितुद्धारपविट्ठक्खणसादको.

३. आदियेय्य हरेय्यावहरेय्य इरियापथं;

कोपेय्य ठाना चावेय्य, सङ्केतं वीतिनामये.

४. अदिन्नं थेय्यचित्तेन, भवे पाराजिकोथ वा;

थेय्याबलकुसच्छन्नपरिकप्पावहारको;

भण्डकालग्घदेसेहि, परिभोगेत्थ निच्छयो.

५. मनुस्सविग्गहं चिच्च, जीविता वा वियोजये;

सत्थहारकं वास्स मरणचेतनो उपनिक्खिपे.

६. गाहेय्य मरणूपायं, वदेय्य मरणे गुणं;

चुतो पयोगा साहत्थिनिस्सग्गाणत्तिथावरा.

७. इद्धिविज्जामया कालवत्थावुधिरियापथा;

क्रियाविसेसो ओकासो, छ आणत्तिनियामका.

८. झानादिभेद नोसन्तमत्तनत्तुपनायिकं;

कत्वा कोट्ठासमेकेकं, पच्चुप्पन्नभवस्सितं.

९. अञ्ञापदेसरहितं, दीपेन्तोनधिमानिको;

कायेन वाचा विञ्ञत्ति-पथे ञाते चुतो भवे.

१०. पाराजिकेते चत्तारो, असंवासा यथा पुरे;

अभब्बा भिक्खुभावाय, सीसच्छिन्नोव जीवितुं.

११. परियायो च आणत्ति, ततिये दुतिये पन;

आणत्तियेव सेसेसु, द्वयमेतं न लब्भति.

१२. सेवेतुकामताचित्तं, मग्गे मग्गप्पवेसनं;

इमं मेथुनधम्मस्स, आहु अङ्गद्वयं बुधा.

१३. मनुस्ससं तथासञ्ञी, थेय्यचित्तञ्च वत्थुनो;

गरुता अवहारो च, अदिन्नादानहेतुयो.

१४. पाणो मानुस्सको पाण-सञ्ञिता घातचेतना;

पयोगो तेन मरणं, पञ्चेते वधहेतुयो.

१५. असन्तता अत्तनि पापमिच्छता-

यारोचना तस्स मनुस्सजातिता;

नाञ्ञापदेसो च तदेव जाननं,

पञ्चेत्थ अङ्गानि असन्तदीपने.

१६. असाधारणा चत्तारो, भिक्खुनीनमभब्बका;

एकादस च विब्भन्ता, भिक्खुनी मुदुपिट्ठिको.

१७. लम्बी मुखेन गण्हन्तो, अङ्गजातं परस्स च;

तत्थेवाभिनिसीदन्तो, चत्तारो अनुलोमिका.

१८. मग्गे मग्गप्पवेसना, मेथुनस्स इधागता;

चत्तारोति चतुब्बीस, समोधाना पराजिकाति.

२. सङ्घादिसेसनिद्देसो

गरुका नवाति –

१९. मोचेतुकामता सुक्क-स्सुपक्कम्म विमोचयं;

अञ्ञत्र सुपिनन्तेन, समणो गरुकं फुसे.

२०. इत्थिसञ्ञी मनुस्सित्थिं, कायसंसग्गरागवा;

सम्फुसन्तो उपक्कम्म, समणो गरुकं फुसे.

२१. तथा सुणन्तिं विञ्ञुञ्च, मग्गं वारब्भ मेथुनं;

दुट्ठुल्लवाचारागेन, ओभासेत्वा गरुं फुसे.

२२. वत्वात्तकामुपट्ठान-वण्णं मेथुनरागिनो;

वाचा मेथुनयुत्तेन, गरुं मेथुनयाचने.

२३. पटिग्गहेत्वा सन्देसं, इत्थिया पुरिसस्स वा;

वीमंसित्वा हरं पच्चा, समणो गरुकं फुसे.

२४. संयाचितपरिक्खारं, कत्वादेसितवत्थुकं;

कुटिं पमाणातिक्कन्तं, अत्तुद्देसं गरुं फुसे.

२५. महल्लकं विहारं वा, कत्वादेसितवत्थुकं;

अत्तनो वसनत्थाय, समणो गरुकं फुसे.

२६. अमूलकेन चोदेन्तो, चोदापेन्तोव वत्थुना;

अन्तिमेन च चावेतुं, सुणमानं गरुं फुसे.

२७. अञ्ञस्स किरियं दिस्वा, तेन लेसेन चोदयं;

वत्थुना अन्तिमेनाञ्ञं, चावेतुं गरुकं फुसे.

२८. छादेति जानमापन्नं, परिवसेय्य तावता;

चरेय्य सङ्घे मानत्तं, परिवुत्थो छ रत्तियो.

चिण्णमानत्तमब्भेय्य, तं सङ्घो वीसतीगणो.

२९. आपत्तिनुक्खित्तमनन्तराय

पहुत्ततायो तथसञ्ञिता च;

छादेतुकामो अथ छादनाति,

छन्ना दसङ्गेह्यरुणुग्गमम्हीति.

३. चीवरनिद्देसो

चीवरन्ति –

३०. खोमकोसेय्यकप्पास-साणभङ्गानि कम्बलं;

कप्पियानि छळेतानि, सानुलोमानि जातितो.

३१. दुकूलञ्चेव पट्टुण्ण-पटं सोमारचीनजं;

इद्धिजं देवदिन्नञ्च, तस्स तस्सानुलोमिकं.

३२. तिचीवरं परिक्खार-चोळं वस्सिकसाटिकं;

अधिट्ठे न विकप्पेय्य, मुखपुञ्छननिसीदनं.

३३. पच्चत्थरणकं कण्डु-च्छादिमेत्थ तिचीवरं;

न वसेय्य विनेकाहं, चातुमासं निसीदनं.

३४. ‘‘इमं सङ्घाटिंधिट्ठामि’’, सङ्घाटिमिच्चधिट्ठये;

अहत्थपासमेतन्ति, सेसेसुपि अयं नयो.

३५. अधिट्ठहन्तो सङ्घाटि-प्पभुतिं पुब्बचीवरं;

पच्चुद्धरित्वाधिट्ठेय्य, पत्ताधिट्ठहने तथा.

३६. एतं इमं व सङ्घाटिं, संसे पच्चुद्धरामिति;

एवं सब्बानि नामेन, वत्वा पच्चुद्धरे विदू.

३७. सङ्घाटि पच्छिमन्तेन, दीघसो मुट्ठिपञ्चको;

उत्तमन्तेन सुगत-चीवरूनापि वट्टति.

३८. मुट्ठित्तिकञ्च तिरियं, तथा एकंसिकस्सपि;

अन्तरवासको चापि, दीघसो मुट्ठिपञ्चको;

अड्ढतेय्यो द्विहत्थो वा, तिरियन्तेन वट्टति.

३९. निसीदनस्स दीघेन, विदत्थि द्वे विसालतो;

दियड्ढं दसा विदत्थि, सुगतस्स विदत्थिया.

४०. कण्डुप्पटिच्छादिकस्स, तिरियं द्वे विदत्थियो;

दीघन्ततो चतस्सोव, सुगतस्स विदत्थिया.

४१. वस्सिकसाटिकायापि, दीघसो छ विदत्थियो;

तिरियं अड्ढतेय्याव, सुगतस्स विदत्थिया.

४२. एत्थ छेदनपाचित्ति, करोन्तस्स तदुत्तरि;

पच्चत्थरण मुखचोळा, आकङ्खितप्पमाणिका.

४३. परिक्खारचोळे गणना, पमाणं वा न दीपितं;

तथा वत्वा अधिट्ठेय्य, थविकादिं विकप्पियं.

४४. अहताहतकप्पानं, सङ्घाटि दिगुणा सिया;

एकच्चियोत्तरासङ्गो, तथा अन्तरवासको.

४५. उतुद्धटान दुस्सानं, सङ्घाटि च चतुग्गुणा;

भवेय्युं दिगुणा सेसा, पंसुकूले यथारुचि.

४६. तीसु द्वे वापि एकं वा, छिन्दितब्बं पहोति यं;

सब्बेसु अप्पहोन्तेसु, अन्वाधिमादियेय्य वा;

अच्छिन्नञ्च अनादिण्णं, न धारेय्य तिचीवरं.

४७. गामे निवेसने उद्दो-सितपासादहम्मिये;

नावाट्टमाळआरामे, सत्थखेत्तखले दुमे.

४८. अज्झोकासे विहारे वा, निक्खिपित्वा तिचीवरं;

भिक्खुसम्मुतियाञ्ञत्र, विप्पवत्थुं न वट्टति.

४९. रोगवस्सानपरियन्ता, कण्डुच्छादिकसाटिका;

ततो परं विकप्पेय्य, सेसा अपरियन्तिका.

५०. पच्चत्थरण परिक्खार-मुखपुञ्छनचोळकं;

दसं प्यरत्तनादिण्णकप्पं लब्भं निसीदनं.

५१. अदसं रजितंयेव, सेसचीवरपञ्चकं;

कप्पतादिण्णकप्पंव, सदसंव निसीदनं.

५२. अनधिट्ठितनिस्सट्ठं, कप्पेत्वा परिभुञ्जये;

हत्थदीघं ततोपड्ढ-वित्थारञ्च विकप्पियं.

५३. तिचीवरस्स भिक्खुस्स, सब्बमेतं पकासितं;

परिक्खारचोळियो सब्बं, तथा वत्वा अधिट्ठति.

५४. अच्छेदविस्सज्जनगाहविब्भमा,