४०. अवेभङ्गियनिद्देसवण्णना

३२२-५. आरामा…पे… मत्तिकभण्डानीति एते पञ्च अविभाजियाति सम्बन्धितब्बं. पञ्चाति ‘‘आरामारामवत्थूनि एक’’न्तिआदिना रासिवसेन पञ्च, सरूपवसेन पनेतानि पण्णं तिणे पक्खिपित्वा पञ्चवीसतिविधानि होन्ति. तथा चाह –

‘‘द्विसङ्गहानि द्वे होन्ति, ततियं चतुसङ्गहं;

चतुत्थं नवकोट्ठासं, पञ्चमं अट्ठभेदनं.

‘‘इति पञ्चहि रासीहि, पञ्चनिम्मललोचनो;

पञ्चवीसविधं नाथो, गरुभण्डं पकासयी’’ति. (चूळव. अट्ठ. ३२१);

तत्थ आरामो नाम पुप्फारामो वा फलारामो वा. आरामवत्थु नाम तेसंयेव पतिट्ठानोकासो, विनट्ठेसु वा तेसु पोराणकभूमिभागो. विहारो नाम पासादादि यं किञ्चि सेनासनं. लोहकुम्भी नाम काळलोहेन वा तम्बलोहेन वा कतकुम्भी. कटाहादीसुपि एसेव नयो. एत्थ भाणकन्ति अरञ्जरो वुच्चति. वारकोति घटो. रासिं अपेक्खित्वा एतेति पुल्लिङ्गनिद्देसो. अविभाजियाति मूलच्छेज्जवसेन अवेभङ्गिया. परिवत्तनवसेन पन परिभुञ्जन्तस्स विस्सज्जेन्तस्स च अनापत्ति. अविस्सज्जियानि चाति च-सद्देन अवेभङ्गियानि चाति अवुत्तं सम्पिण्डेति.

३२६-८. एकन्तगरुभण्डत्ता आदितो तयो रासी ठपेत्वा चतुत्थरासितो पट्ठाय गरुभण्डागरुभण्डे विभजितुं ‘‘वल्ली’’तिआदि आरद्धं. अड्ढबाहुमत्तापि वल्लि च अट्ठङ्गुलायतो वेळु च मुट्ठिमत्तम्पि तिणादि च एकम्पि पण्णञ्च पाकता वा पञ्चवण्णा वा तालपक्कप्पमाणापि मत्तिका च तालपक्कप्पमाणापि सुधा च तालपक्कप्पमाणापि कङ्गुट्ठआदिका च दिन्ना वा तत्थजातका वा सङ्घिका रक्खिता अभाजिया, रज्जुयोत्तादि च दिन्ना सङ्घिका अभाजियाति योजना. वेळु परिणाहतो पण्णसूचिदण्डमत्तो गहेतब्बो. तिणं मुञ्जं पब्बजञ्च आदिसद्दसङ्गहितं ठपेत्वा अवसेसं यं किञ्चि तिणं. पण्णो अट्ठङ्गुलप्पमाणो रित्तपोत्थको गरुभण्डमेव. पाकताति पकतिया जाता. पञ्चवण्णाति रत्तसेतादिपञ्चवण्णा. सुधाकङ्गुट्ठादयो मत्तिकग्गहणेन गहिता. कङ्गुट्ठआदिकाति आदि-सद्देन सज्जुरसजातिहिङ्गुलकादीनं गहणं. दिन्नाति सङ्घस्स दिन्ना. तत्थजाताति सङ्घिकभूमियं जाता. रज्जुयोत्तादीति सुत्तमकचिवाकनाळिकेरहीरचम्ममया रज्जु च योत्तादि च. आदि-सद्देन मकचिवाकादिके वट्टेत्वा कता एकवट्टा गहिता. ब्यतिरेकवसेन पनेत्थ चतुत्थरासिम्हि इतरे भाजियाति वेदितब्बा. सङ्घिके कम्मे, चेतियस्स वा कम्मे निट्ठिते भाजियाति योजनीयं.

३२९. लोहभण्डेसु भिक्खुसारुप्पं पत्तादि वा तथा विप्पकताकतं लोहभण्डं तथा पादगण्हकं वारकं भाजियन्ति योजना. पत्तादीति अयोपत्तो अयथालकं तम्बलोहथालकं अञ्जनिसलाका कण्णमलहरणी सूचि पण्णसूचि खुद्दको पिप्फलको खुद्दकं आरकण्डकं कुञ्चिका ताळादि. विप्पकतन्ति अपरिनिट्ठितं. अकतन्ति सब्बसो अकतं. पादगण्हकन्ति सीहळदीपे पादगण्हनकं. पादो नाम चतुत्थंसो, मगधनाळिया पञ्चनाळिमत्ता. मगधनाळि च नामेसा ऊनपञ्चपसता वेदितब्बा. तथा घटको तेलभाजनञ्च. याय वासिया ठपेत्वा दन्तकट्ठच्छेदनं वा उच्छुतच्छनं वा अञ्ञं महाकम्मं कातुं न सक्का, अयं भाजिया. सम्मुञ्जनिदण्डखणनकं पन अदण्डकं फलमत्तमेव, यं सक्का सिपाटिकाय पक्खिपित्वा परिहरितुं, अयं भाजनीया. तिपुकोट्टकउपकरणेसु तिपुच्छेदनकसत्थकं सुवण्णकारूपकरणेसु सुवण्णच्छेदनकसत्थकं चम्मकारउपकरणेसु चम्मछिन्दनकं खुद्दकसत्थं नहापिततुण्णकारउपकरणेसु ठपेत्वा महाकत्तरिं महासण्डासञ्च महापिप्फलकञ्च सब्बानि भाजनीयभण्डानि. तथा कुञ्चिका. वुत्तविपल्लासेन पन लोहभण्डे अभाजियाति वेदितब्बा.

३३०. ‘‘वेळुम्ही’’तिआदिना दारुभण्डानि दस्सेति. दारुभण्डेन पन सङ्गहेत्वा सब्बापि दारुवेळुचम्मुपाहनादिविकति वेदितब्बा. छत्तदण्डो च सलाका चाति द्वन्दो. उपाहनाय दण्डको उपाहनदण्डको.

३३१. अनुञ्ञातवासिदण्डोति अनुञ्ञातवासिया दण्डो. अरणञ्जनिसिङ्गादीति आदि-सद्देन अञ्जनिसलाका छत्तं मुट्ठिपण्णं उपाहना धम्मकरणो पादगण्हनकतो अनतिरित्तं आमलकतुम्बं आमलकघटो लाबुकतुम्बं लाबुकघटो विसाणतुम्बन्ति इदं सङ्गण्हाति.

३३२. यथावुत्ततो अञ्ञं दारुभण्डेसु गरुभण्डं. मत्तिकामयो पादघटको भाजियोति योजना. पादघटकोति पादस्स पहोनको घटको. इमिना मत्तिकाभण्डं उपलक्खेति, तस्मा पत्तो थालकं कुण्डिकाति इमानि भाजनीयानि, वुत्तावसेसा अभाजिया.

३३३-४. गरुना गरुभण्डञ्च थावरञ्च परिवत्तेय्य, थावरेन च थावरम्पि परिवत्तेय्याति योजेतब्बं. गरुना मञ्चपीठादिना. थावरन्ति आरामादि पठमरासिद्वयं. तथा कत्वा च भुञ्जितुन्ति एवञ्च परिवत्तेत्वा ततो आभतं कप्पियभण्डं परिभुञ्जेय्याति अत्थो, विधिम्हि अयं तुंपच्चयो. फातिकम्मेन वल्लादिं गण्हेति सम्बन्धनीयं. फातिकम्मं नाम समकं वा अतिरेकं वा तदग्घनकं वा वड्ढिकम्मं. सेसन्ति पठमरासित्तिकन्ति.

अवेभङ्गियनिद्देसवण्णना निट्ठिता.