३६. भेसज्जनिद्देसवण्णना

२७४-५. जनस्स भेसज्जं कातुं दातुं वत्तुञ्च न लब्भतीति सम्बन्धियं. लब्भतीति एत्थ ‘‘भिक्खुना’’ति कत्ता ‘‘भेसज्ज’’न्ति वुत्तकम्मं. ननु च कातुन्ति भावसाधनत्ता तस्स अवुत्तकम्मेनापि भवितब्बं भावे विहितकितकप्पच्चयानं पयोगे कम्मकारकस्सापि इच्छितब्बत्ताति? सच्चं, तथापि पधानभूतकम्मसत्तिया अभिधाने सति अप्पधानकितककिरियाभिसम्बन्धेन गुणीभूता कम्मसत्ति अभिहिता विय विञ्ञायति. तथा च वुत्तं अम्हेहि योगविनिच्छये ‘‘पधानानुयायिताय जनवोहाराय पधानसत्याभिधाने गुणसत्ति अभिहिता विय पकासती’’ति. जनस्साति आगतागतजनस्स. सहधम्मीनञ्च पितूनञ्च तदुपट्ठाकभिक्खुनिस्सितभण्डूनञ्च वेय्यावच्चकरस्स च भिक्खाचरियविञ्ञत्तिसकेहि भेसज्जकरणं लब्भन्ति सम्बन्धो. तत्थ सहधम्मिनन्ति सह चरितब्बो धम्मो सीलसद्धापञ्ञासङ्खातो सहधम्मो, सो एतेसमत्थीति सहधम्मिनो, भिक्खु भिक्खुनी सिक्खमाना सामणेरो सामणेरीति पञ्च, तेसं. पिता च माता च पितरो एकसेसनयेन, उभिन्नं सामञ्ञनिद्देसो वा, तेसं. भिक्खुनिस्सितो नाम यो विहारे सब्बकम्मानि करोन्तो भिक्खुं निस्साय वसति. भण्डु नाम यो पब्बज्जापेक्खो याव पत्तचीवरं पटियादियति, ताव विहारे वसति, सो पण्डुपलासो. वेय्यावच्चकरस्साति अत्तनो उपट्ठाकस्स. एतेसु पन मातापितरो सचे रज्जेपि ठिता पच्चासीसन्ति, अकातुं न वट्टति. मातरं अनामसन्तेन सब्बं परिकम्मं कातब्बं. पिता पन सहत्थेन नहापनसम्बाहनादीनि कत्वा उपट्ठातब्बो.

२७६. पिता च माता च भाता च भगिनी चाति द्वन्दो पिता…पे… भगिनियो. महन्तो च चूळो च, महाचूळा च ते पिता…पे… भगिनियो चाति कम्मधारयो. ता आदि येसन्तेति अञ्ञपदत्थो. महाचूळ-सद्दा पितादि-सद्देहि पच्चेकं योजेतब्बा ‘‘महापितुनो चूळपितुनो’’तिआदिना. आदि-सद्देन पनेत्थ पितुच्छा मातुलो, तेसं दसन्नम्पि याव सत्तमा कुलपरिवट्टा पुत्तपरम्परञ्च सङ्गण्हाति. तेसं सके भेसज्जकरणं लब्भन्ति योजना. तेसं महापितादीनं सन्तके सति तेन भेसज्जकरणं लब्भतीति अत्थो. नाति नत्थि चे. अत्तनियेति भिक्खुनो अत्तनो सन्तके सतीति अत्थो. दातब्बं तावकालिकन्ति तावकालिकं कत्वा दातब्बन्ति अत्थो. ते पन सचे पटिदेन्ति, गहेतब्बं, नो चे देन्ति, न चोदेतब्बा. याव तस्स दानं, ताव कालो अस्साति तावकालिकं. णिको समासन्ते.

२७७. भेसज्जकरणादीति आदि-सद्देन अनामट्ठपिण्डदानादीनं गहणं, हि-सद्दो हेतुम्हि, हि यस्मा एतेसु कुलदूसनादयो न रुहन्ति, तस्मा तेसं भेसज्जकरणं लब्भं, अत्तनिये च सति दातब्बन्ति एवमेत्थ अत्थो दट्ठब्बो. न रूहतीति न रोहति नप्पवत्तति न होति, आपत्तिं न जनेतीति अधिप्पायो. तेसं अत्थाय ञातिसामणेरेहि वा भेसज्जं आहरापेतब्बं, अत्तनो अत्थाय वा आहरापेत्वा दातब्बं. तेहिपि ‘‘उपज्झायादीनं आहरिस्सामा’’ति वत्तसीसेन आहरितब्बं. सचे अञ्ञेपि ये गिलाना हुत्वा विहारं पविसन्ति, तेसं सब्बेसम्पि अपच्चासीसन्तेन भेसज्जं कातब्बं. सद्धं कुलं होति भिक्खुसङ्घस्स मातापितुट्ठानीयं, तत्र चे कोचि गिलानो होति, तस्सत्थाय ‘‘भन्ते, इत्थन्नामस्स रोगस्स किं भेसज्जं करोन्ती’’ति कप्पियं कत्वा पुच्छन्ति, इदञ्चिदञ्च गहेत्वा करोन्तीति वट्टति, भिक्खूहि अञ्ञमञ्ञं वा कथा कातब्बा.

२७८. छन्नं मातादीनञ्च दामरिकचोरस्स इस्सरियस्स अनामट्ठो पिण्डपातो दातुं अवारितोति योजेतब्बं. छन्नन्ति मातादीनं छन्नं मज्झे. मातादीनन्ति भिक्खुनिस्सितं ठपेत्वा अवसेसानं पञ्चन्नं मातादीनं. ‘‘छन्न’’न्ति पन योजनाय अट्ठकथाय विरुज्झति. तत्थ हि ‘‘मातापितून’’न्तिआदिना भिक्खुनिस्सितं ओहाय सत्तेव वुत्ता. आचरियबुद्धदत्तत्थेरेन च तथेव वुत्तं –

‘‘अनामट्ठोपि दातब्बो, पिण्डपातो विजानता;

द्विन्नं मातापितूनम्पि, तदुपट्ठायकस्स च.

‘‘इस्सरस्सापि दातब्बो, चोरदामरिकस्स च;

भण्डुकस्सत्तनो चेव, वेय्यावच्चकरस्सपी’’ति. (विनय वि. ४९३-४९५);

दामरिकचोरस्साति रज्जं पत्थयमानस्स पाकटचोरस्स. अनामट्ठोति अपब्बजितस्स हत्थतो लद्धा अत्तना अञ्ञेन वा पब्बजितेन अग्गहितअग्गो, अयं अनामट्ठपिण्डपातो. पटिसन्थारो ‘‘विहारप्पत्तं आगन्तुकं वा दलिद्दादिं वा दिस्वा ‘पानीयं पिवा’ति दातब्बं, पादमक्खनतेलं दातब्बं, काले आगतस्स यागुभत्तं, विकाले आगतस्स सचे तण्डुला अत्थि, तण्डुला दातब्बा, सयनट्ठानं दातब्बं, चोरानं पन सङ्घिकम्पिदातब्ब’’न्ति वुत्तो. अवसेसपटिसन्थारो पन अपच्चासीसन्तेन कातब्बो. तथा धम्मपटिसन्थारोपि यस्स कस्सचि दातब्बोव.

२७९. तेसन्ति अञ्ञातकादीनं गिहीनं. कयिराति ‘‘भणथा’’ति वुत्ते करेय्य. ‘‘न करोमा’’ति वुत्ते सचे विप्पटिसारिनो भविस्सन्ति, कातब्बं. नत्तनोति अत्तनो सुत्तोदकेहि न कयिराति योजनीयं. एवं सामञ्ञेन परित्ते पटिपज्जनविधिं दस्सेत्वा इदानि आटानाटियपरित्ते पटिपज्जितब्बविधिं दस्सेतुं ‘‘भणितब्ब’’न्तिआदिमाह. भणापेन्तेति ‘‘भणथा’’ति अज्झेसनपुब्बकं पयोजेन्ते. परित्तं सासनोगधन्ति पठममेव आटानाटियसुत्तं अभणित्वा सासनपरियापन्नं मेत्तसुत्तं धजग्गसुत्तं रतनसुत्तन्ति इमानि सुत्तानि सत्ताहं भणित्वा यथापरिकम्मं परित्तं आटानाटियपरित्तं भणितब्बन्ति योजना.

२८०. ‘‘आगन्त्वा सीलं देतु, धम्मं परित्तञ्च भासतू’’ति केनचि पेसितो गन्त्वा सीलं वा दातुं धम्मं परित्तं वा वत्तुं लब्भतीति सम्बन्धो.

भेसज्जनिद्देसवण्णना निट्ठिता.