३७. उग्गहनिद्देसवण्णना

२८१. पुग्गल-सद्दमत्ते पयुत्ते अत्तनोपि गहणसम्भवो सियाति ब्यभिचारत्थं अञ्ञ-सद्दप्पयोगो. सति सम्भवे ब्यभिचारे विसेसनं सात्थकं होतीति. दसभेदम्पि रतनन्ति ‘‘मुत्ता मणि वेळुरियो सङ्खो सिला पवाळं रजतं जातरूपं लोहितङ्को मसारगल्ल’’न्ति (पाचि. ५०६) एवं वुत्तं दसभेदम्पि रतनं. उग्गण्हन्तस्साति गण्हन्तस्स सम्पटिच्छन्तस्स.

२८२-३. तेसु अत्तत्थं उग्गण्हन्तस्स द्वीसु निस्सग्गीति सम्बन्धो. तेसूति तेसु दससु मज्झे. द्वीसूति रजतजातरूपसङ्खातेसु द्वीसु निस्सग्गियवत्थूसु. अत्तत्थन्ति इमिना नवकम्मादीनं पञ्चन्नं अत्थाय दुक्कटन्ति दीपेति. सेसेसु दुक्कटन्ति अवसेसेसु अट्ठसु सब्बेसम्पि अत्थाय उग्गण्हन्तस्स दुक्कटन्ति अत्थो. गणञ्च सङ्घञ्च पुग्गलञ्च अनामसित्वा ‘‘चेत्यस्स नवकम्मस्स दम्मी’’ति वुत्ते च न पटिक्खिपेति सम्बन्धनीयं. न पटिक्खिपेति इमिना सङ्घादिं आमसित्वा वुत्ते पटिक्खिपनं दीपेति. पटिक्खित्ते ‘‘कप्पियकारकानं वा हत्थे भविस्सति, मम पुरिसानं मय्हमेव वा हत्थे भविस्सति, केवलं तुम्हे पच्चये परिभुञ्जथा’’ति वदति, वट्टति. चतुपच्चयत्थाय च दिन्नं येन येन अत्थो होति, तदत्थं उपनेतब्बं. तेसं चीवरत्थाय दिन्नं चीवरेयेव उपनेतब्बं. सचे चीवरेन तादिसो अत्थो नत्थि, पिण्डपातादीहि सङ्घो किलमति, सङ्घसुट्ठुताय अपलोकेत्वा तदत्थायपि उपनेतब्बं. एस नयो पिण्डपातगिलानपच्चयत्थाय दिन्नेपि. सेनासनत्थाय दिन्नं पन गरुभण्डत्ता तत्थेव उपनेतब्बं, सेनासनेसु नस्सन्तेसु जग्गनत्थं मूलच्छेज्जं अकत्वा अविस्सज्जेत्वा यापनमत्तं परिभुञ्जितब्बं.

२८४. खेत्तादीनं केसञ्चि दुक्कटवत्थूनं सम्पटिच्छनूपायं दस्सेतुं ‘‘खेत्त’’न्तिआदि वुत्तं. तत्थ खेत्तन्ति पुब्बण्णविरुहनट्ठानं. वत्थुन्ति अपरण्णउच्छुफलादीनं विरुहनट्ठानं. दासपस्वादिकन्ति दासपसुपुप्फारामफलारामादिकं. पटिक्खिपित्वा कप्पियेन कमेन च गण्हेय्याति सम्बन्धो. कप्पियेन कमेन चाति एत्थ कम-सद्दो वोहारप्पटिपाटिवचनो, तस्मा परेसं अत्तनो च कप्पियवोहारक्कमेनेवाति अत्थो.

सो च खेत्तवत्थूसु ताव ‘‘चत्तारो पच्चये परिभुञ्जथा’’ति वा ‘‘कप्पियकारकानं हत्थे भविस्सती’’ति वा ‘‘सङ्घो कप्पियभण्डं भुञ्जतू’’ति वा ‘‘सीमं देमा’’ति वा परेहि वुत्तो, ‘‘साधु, उपासक मिगपक्खिनो एत्थ निब्भया सुखेन जीविस्सन्ती’’ति अत्तना वा तळाके यथावुत्तेनेव ‘‘उदकं परिभुञ्जिस्सन्ति, भण्डकं धोविस्सन्ति, मिगपक्खिनो पिविस्सन्ती’’ति परेहि वा ‘‘साधु, उपासक, सङ्घो पानीयं पिविस्सती’’तिआदिना अत्तना वा दासे ‘‘आरामिकं दम्मि, वेय्यावच्चकरं दम्मि, कप्पियकारकं दम्मी’’ति वा पसूसु ‘‘पञ्चगोरसपरिभोगत्थाय दम्मी’’ति आरामे ‘‘वनं दम्मी’’ति एवमादिना वुत्तो वेदितब्बो. सचे पन कोचि अब्यत्तो अकप्पियवोहारेन खेत्तादिं पटिग्गण्हाति वा कारेति वा, तं भिक्खूहि न परिभुञ्जितब्बं, तं निस्साय लद्धं कप्पियभण्डम्पि अकप्पियमेव. अब्यत्तेन पन लज्जीभिक्खुना कारापितेसु किञ्चापि पटिग्गहणं कप्पियं, भिक्खुस्स पयोगपच्चया उप्पन्नेन मिस्सत्ता विसगतपिण्डपातो विय, अकप्पियमंसभोजनं विय च दुब्बिनिब्भोगं होति, सब्बेसं अकप्पियमेव.

२८५-६. नव…पे… किरिया च अनवे मत्तिकुद्धारणञ्च बन्धो च आळिया थिरकारो च अनवे केदारे अतिरेकभागग्गहणञ्च नवे च अपरिच्छिन्नभागे सस्से ‘‘एत्तके देथा’’ति कहापणुट्ठापनञ्चाति सब्बेसम्पि अकप्पियन्ति सम्बन्धो. मातिका च केदारो च तळाको चाति द्वन्दो मातिक…पे… तळाका. तेसं किरियाति समासो. अनवेति चतुपच्चयवसेन पटिग्गहिते पुराणतळाके. उदकवसेन पटिग्गहिते पन सुद्धचित्तानं वट्टति. बन्धोति पाळिया बन्धो. पोराणकेदारे नियमितपकतिभागत्ता आह ‘‘अनवे’’ति. अपरिच्छिन्नभागेति ‘‘एत्तके भूमिभागे एत्तको भागो दातब्बो’’ति एवं अपरिच्छिन्नभागे.

२८७-९. ‘‘कस वप्प’’ इच्चादिं अवत्वा च ‘‘एत्तकाय भूमिया एत्तको भागो देय्यो’’ति भूमिं वा पतिट्ठापेति, तस्सेवेतमकप्पियन्ति सम्बन्धो. च-सद्दो अवधारणे. पतिट्ठापेतीति यो भिक्खु पतिट्ठापेति. तस्सेवाति तस्स पतिट्ठापकभिक्खुस्सेव. एतन्ति पतिट्ठापितभूमितो लद्धधञ्ञं ‘‘एत्तके भूमिभागे सस्सं कतं, एत्तकं गण्हथा’’ति एवं वदन्ते पमाणगण्हनत्थं दण्डरज्जुभि मिनने वा खले ठत्वा रक्खणे वा तं नीहरापने वा कोट्ठागारादिपटिसामने वा एतं तस्सेव अकप्पियन्ति सम्बन्धनीयं. पतिट्ठापेति चाति सो भिक्खु पतिट्ठापेति च. कतन्ति अम्हेहि कतं. वदन्तेवन्ति एवं कस्सके वदन्ते. पमाणन्ति भूमिप्पमाणं. नीहरापनेति खलतो गेहस्स नीहरापने. एतन्ति मितलद्धरक्खितादिकं. तस्सेवाति मानकरक्खकादिनो एव. अपुब्बस्स अनुप्पादितत्ता अञ्ञेसं कप्पतीति आह ‘‘तस्सेवेतमकप्पिय’’न्ति.

२९०. पटिसामनप्पसङ्गेनाह ‘‘पटिसामेय्या’’तिआदि. पितुसन्तकम्पि गिहिसन्तकं यं किञ्चीति सम्बन्धो. पितुसन्तकन्ति पिता च माता च पितरो, तेसं सन्तकं. गिहिसन्तकन्ति इमिना पञ्चन्नं सहधम्मिकानं सन्तकं यं किञ्चि परिक्खारं पटिसामेतुं वट्टतीति दीपेति. यं किञ्चीति कप्पियं अकप्पियं वा अन्तमसो मातुकण्णपिळन्धनतालपण्णम्पि. भण्डागारिकसीसेनाति सीसङ्गमिव पधानं यं किञ्चि ‘‘सीस’’न्ति इध उपचारवसेन वुच्चति, तथा भण्डागारिकसद्दोपि भावप्पधानो, भण्डागारिको भण्डागारिकत्तं सीसं पधानन्ति विसेसनपरपदे कम्मधारयो, तेन, भण्डागारिकत्तस्स पधानकरणेनाति अत्थो.

२९१-२. अवस्सं पटिसामियन्ति अवस्सं सङ्गोपेतब्बं. वुत्तेपीति मातापितूहि वुत्तेपि.

२९३-४. वड्ढकिआदयो वा राजवल्लभा वा ‘‘सकं परिक्खारं वा सयनभण्डं वा पटिसामेत्वा देही’’ति यदि वदन्ति, छन्दतोपि भयापि न करेय्याति योजना. परिक्खारन्ति वासिफरसुआदिउपकरणभण्डं. छन्दतोपि भयापीति वड्ढकिआदीसु छन्देन, राजवल्लभेसु भयेन.

२९५-६. पटिसामितुं वट्टतीति योजेतब्बं. सङ्कन्तीति यादिसे पदेसे ‘‘भिक्खूहि वा सामणेरेहि वा गहितं भविस्सती’’ति सङ्कं उप्पादेन्ति, तादिसे विहारावसथस्सन्तोति योजनीयं. विहारावसथस्साति विहारस्स च आवसथस्स च. रतनन्ति दसविधं रतनं. रत्नसम्मतन्ति वत्थादिकं. निक्खिपेय्याति सामिके दिट्ठे नियमेत्वा दातुं ‘‘एत्तका कहापणा’’तिआदिनानुरूपेन मत्तिकलञ्छनादिनिमित्तेन वा सञ्ञाणं कत्वा निक्खिपेय्य. गहेत्वानाति तादिसे असति अत्तनाव गहेत्वा. तादिसेति रतने वा रतनसम्मते वा सति. सामिकानागमं ञत्वाति यदि अत्तनि आसङ्कन्ति, मग्गा ओक्कम्म निसीदिय पच्छा सामिकानं अनागमनं विञ्ञाय. पतिरूपन्ति रतनसम्मते पंसुकूलग्गहणं रतने निरुस्सुक्कगमनन्ति एवरूपं भिक्खूनं अनुरूपन्ति.

उग्गहनिद्देसवण्णना निट्ठिता.