९. पणीतभोजनसिक्खापदवण्णना
नवमे पणीतभोजनानीति पणीतसंसट्ठानि सत्तधञ्ञनिब्बत्तानि भोजनानि. यथा हि आजञ्ञयुत्तो रथो ‘आजञ्ञरथो’ति वुच्चति, एवमिधापि पणीतसंसट्ठानि भोजनानि पणीतभोजनानीति. येहि पन पणीतेहि संसट्ठानि, तानि ‘पणीतभोजनानी’ति वुच्चन्ति, तेसं पभेददस्सनत्थं सेय्यथिदं सप्पि नवनीतन्तिआदिमाह, तत्थ सप्पिआदीनि भेसज्जसिक्खापदे (कङ्खा. अट्ठ. भेसज्जसिक्खापदवण्णना) वुत्तलक्खणेनेव वेदितब्बानि. मच्छादीसु पन सब्बोपि ‘ओदको’ति (पाचि. २६०) वुत्तलक्खणो मच्छो मच्छोयेव. येसं पन मंसं कप्पति, तेसं मंसञ्च खीरदधीनि च इधाधिप्पेतानि. एवरूपानि पणीतभोजनानीति यानि एतेहि सप्पिआदीहि संसट्ठत्ता ‘पणीतभोजनानी’ति वुच्चन्ति, तथारूपानि पणीतभोजनानि. अगिलानोति यस्स तेहि विनापि फासु होति. अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वाति एत्थ पन यो अगिलानो सुद्धानि सप्पिआदीनि भेसज्जत्थाय विञ्ञापेति, सो महानामसिक्खापदेन (पाचि. ३०३) कारेतब्बो, मच्छादीनि चत्तारि विञ्ञापेन्तो सूपोदनविञ्ञत्तिया (पाचि. ६१२-६१३) कारेतब्बो, सप्पिआदीहि संसट्ठभोजनानि विञ्ञापेन्तो इमिना कारेतब्बो. तत्रायं विनिच्छयो – ‘‘सप्पिना भत्तं देहि, सप्पिं आकिरित्वा देहि, सप्पिमिस्सकं कत्वा देहि, सह सप्पिना देहि, सप्पिञ्च भत्तञ्च देही’’ति एवं विञ्ञापेन्तस्स ताव विञ्ञत्तिया दुक्कटं, पटिग्गहणे दुक्कटं, अज्झोहरणे अज्झोहरणे पाचित्तियं. ‘‘सप्पिभत्तं देही’’ति वुत्ते पन यस्मा सालिभत्तं विय सप्पिभत्तं नाम नत्थि, तस्मा सूपोदनविञ्ञत्तिया दुक्कटमेव होति. सचे पन ‘‘सप्पिना भत्तं देही’’ति वुत्ते भत्तं दत्वा ‘‘सप्पिं कत्वा भुञ्जाही’’ति नवनीतखीरादीनि वा कप्पियभण्डं वा देति ‘‘इमिना सप्पिं गहेत्वा भुञ्जाही’’ति, यथावत्थुकमेव. ‘‘गोसप्पिना भत्तं देही’’ति वुत्ते पन गोसप्पिं वा देतु, तस्मिं असति पुरिमनयेन नवनीतादीनि वा, गाविंयेव वा देतु ‘‘इतो सप्पिना भुञ्जाही’’ति, यथावत्थुकमेव. सचे पन ‘‘गोसप्पिना देही’’ति याचितो अजिकासप्पिआदीहि देति, विसङ्केतं. एवञ्हि सति अञ्ञं याचितेन अञ्ञं दिन्नं नाम होति, तस्मा अनापत्ति, एस नयो ‘‘अजिकासप्पिना देही’’तिआदीसुपि. ‘‘कप्पियसप्पिना देही’’ति वुत्ते अकप्पियसप्पिना देति, विसङ्केतमेव. ‘‘अकप्पियसप्पिना देही’’ति वुत्ते अकप्पियसप्पिनाव देति, पटिग्गहणेपि परिभोगेपि दुक्कटमेव. इमिना नयेन सब्बपदेसु विनिच्छयो वेदितब्बो. सचे पन सब्बेहिपि सप्पिआदीहि एकट्ठाने वा नानाट्ठाने वा विञ्ञापेत्वा पटिलद्धं एकतो सम्भिन्नरसं कत्वा ततो कुसग्गेन एकबिन्दुम्पि अज्झोहरति, नव पाचित्तियानि.
सावत्थियं छब्बग्गिये भिक्खू आरब्भ पणीतभोजनविञ्ञत्तिवत्थुस्मिं पञ्ञत्तं, ‘‘अगिलानो’’ति अयमेत्थ अनुपञ्ञत्ति, असाधारणपञ्ञत्ति, अनाणत्तिकं, तिकपाचित्तियं, गिलानस्स अगिलानसञ्ञिनो, वेमतिकस्स वा दुक्कटं. गिलानसञ्ञिस्स, गिलानकाले विञ्ञापेत्वा अगिलानस्स भुञ्जतो, गिलानस्स सेसके, ञातकप्पवारितट्ठानतो, अञ्ञस्सत्थाय विञ्ञत्ते, अत्तनो धनेन गहिते, उम्मत्तकादीनञ्च अनापत्ति. पणीतभोजनता, अगिलानता, कतविञ्ञत्तिया पटिलाभो, अज्झोहरणन्ति इमानेत्थ चत्तारि अङ्गानि. अद्धानसमुट्ठानं, किरियं, नोसञ्ञाविमोक्खं, अचित्तकं, पण्णत्तिवज्जं, कायकम्मं, वचीकम्मं, तिचित्तं, तिवेदनन्ति.
पणीतभोजनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.