अधिकरणसमथसत्तकवण्णना

अधिकरीयन्ति एत्थाति अधिकरणानि. के अधिकरीयन्ति? समथा. कथं अधिकरीयन्तीति? समनवसेन, तस्मा ते तेसं समनवसेन पवत्तन्तीति आह ‘‘अधिकरणानि समेन्ती’’तिआदि. उप्पन्नानं उप्पन्नानन्ति उट्ठितानं उट्ठितानं. समथत्थन्ति समनत्थं.

‘‘अट्ठारसहि वत्थूही’’ति लक्खणवचनमेतं यथा ‘‘यदि मे ब्याधी दाहेय्युं दातब्बमिदमोसध’’न्ति, तस्मा तेसु अञ्ञतरञ्ञतरेन विवदन्ता ‘‘अट्ठारसहि वत्थूहि विवदन्ती’’ति वुच्चन्ति. उपवदनाति अक्कोसो. चोदनाति अनुयोगो.

अधिकरणस्स सम्मुखाव विनयनतो सम्मुखाविनयो. सन्निपतितपरिसाय धम्मवादीनं येभुय्यताय येभुय्यसिककम्मस्स करणं येभुय्यसिका. अयन्ति अयं यथावुत्ता चतुब्बिधा सम्मुखता सम्मुखाविनयो नाम.

सङ्घसामग्गिवसेन सम्मुखीभावो, न यथा तथा कारकपुग्गलानं सम्मुखाता. भूतताति तच्छता. सच्चपरियायो हि इध धम्म-सद्दो ‘‘धम्मवादी’’तिआदीसु (दी. नि. १.९, १९४) विय. विनेति एतेनाति विनयो, तस्स तस्स अधिकरणस्स वूपसमनाय भगवता वुत्तविधि, तस्स विनयस्स सम्मुखता विनयसम्मुखता. तेनाह ‘‘यथा तं…पे… सम्मुखता’’ति. येनाति येन पुग्गलेन. विवादवत्थुसङ्खाते अत्थे पच्चत्थिका अत्थपच्चत्थिका. सङ्घसम्मुखता परिहायति सम्मतपुग्गलेहेव वूपसमनतो.

नन्ति विवादाधिकरणं. ‘‘न छन्दागतिं गच्छती’’तिआदिना वुत्तं पञ्चङ्गसमन्नागतं. गुळ्हकादीसु अलज्जुस्सन्नाय परिसाय गुळ्हको सलाकग्गाहो कातब्बो लज्जुस्सन्नाय विवटको, बालुस्सन्नाय सकण्णजप्पको. यस्सा किरियाय धम्मवादिनो बहुतरा, सा येभुय्यसिकाति आह ‘‘धम्मवादीनं येभुय्यताया’’तिआदि.

‘‘चतूहि समथेहि सम्मती’’ति इदं सब्बसङ्गाहिकवसेन वुत्तं. तत्थ पन द्वीहि द्वीहि एव वूपसमनं दट्ठब्बं. एवं विनिच्छितन्ति सचे आपत्ति नत्थि, उभो खमापेत्वा, अथ अत्थि, आपत्तिं दस्सेत्वा रोपनवसेन विनिच्छितं. पटिकम्मं पन आपत्ताधिकरणसमथे परतो आगमिस्सति.

न समणसारुप्पं अस्सामणकं, समणेहि अकत्तब्बं, तस्मिं. अज्झाचारे वीतिक्कमे सति.

पटिचरतोति पटिच्छादेन्तस्स. पापुस्सन्नताय पापियो, पुग्गलो, तस्स कत्तब्बकम्मं तस्स पापियसिकं. सम्मुखाविनयेनेव वूपसमो नत्थि पटिञ्ञाय तथारूपाय, खन्तिया वा विना अवूपसमनतो.

एत्थाति आपत्तिदेसनाय. पटिञ्ञाते आपन्नभावादिके करणं किरिया ‘‘आयतिं संवरेय्यासी’’ति, परिवासदानादिवसेन च पवत्तं वचीकम्मं पटिञ्ञातकरणं.

यथानुरूपन्ति ‘‘द्वीहि समथेहि चतूहि तीहि एकेना’’ति एवं वुत्तनयेन यथानुरूपं. एत्थाति इमस्मिं सुत्ते, इमस्मिं वा समथविचारे. विनिच्छयनयोति विनिच्छये नयमत्तं. तेनाह ‘‘वित्थारो पना’’तिआदि. समन्तपासादिकायं विनयट्ठकथाय (चूळव. अट्ठ. १८४-१८७) वुत्तो, तस्मा वुत्तनयेनेव वेदितब्बोति अधिप्पायो.

सत्तकवण्णना निट्ठिता.

निट्ठिता च दुतियभाणवारवण्णना.