सत्तकवण्णना
३३०. सम्पत्तिपटिलाभट्ठेनाति सीलसम्पत्तिआदीनं सम्मासम्बोधिपरियोसानानं सम्पत्तीनं पटिलाभापनट्ठेन, सम्पत्तीनं वा पटिलाभो सम्पत्तिपटिलाभो, तस्स कारणं सम्पत्तिपटिलाभट्ठो, तेन सम्पत्तिपटिलाभट्ठेन. तेनेवाह ‘‘सम्पत्तीनं पटिलाभकारणतो’’ति. सद्धाव उभयहितत्थिकेहि धनायितब्बट्ठेन धनं सद्धाधनं. एत्थाति एतेसु धनेसु. सब्बसेट्ठं सब्बेसं पटिलाभकारणभावतो, तेसञ्च संकिलेसविसोधनेन महाजुतिकमहाविप्फारभावापादनतो. तेनाह ‘‘पञ्ञाय ही’’तिआदि. तत्थ पञ्ञाय ठत्वाति कम्मस्सकतापञ्ञाय पतिट्ठाय सुचरितादीनि पूरेत्वा सग्गूपगा होन्ति. तत्थ चेव पारमिता पञ्ञाय च ठत्वा सावकपारमिञाणादीनि पटिविज्झन्ति.
समाधिं परिक्खरोन्ति अभिसङ्खरोन्तीति समाधिपरिक्खारा, समाधिस्स सम्भारभूता सम्मादिट्ठिआदयो. इध पन सहकारीकारणभूता अधिप्पेताति आह ‘‘समाधिपरिवारा’’ति.
असतं असाधूनं धम्मा तेसं असाधुभावसाधनतो. असन्ताति असुन्दरा गारय्हा. तेनाह ‘‘लामका’’ति. ‘‘विपस्सकस्सेव कथिता’’ति वत्वा तस्स विपस्सनानिब्बत्तिं दस्सेतुं ‘‘तेसुपी’’तिआदि वुत्तं. चतुन्नम्पि हि सच्चानं विसेसेन दस्सनतो मग्गपञ्ञा सातिसयं ‘‘विपस्सना’’ति वत्तब्बा, तंसमङ्गी च अरियो विपस्सनकोति.
सप्पुरिसानं धम्माति सप्पुरिसानंयेव धम्मा, न असप्पुरिसानं. धम्मानुधम्मपटिपत्तिया एव हि धम्मञ्ञुआदिभावो, न पाळिधम्मपठनादिमत्तेन. भासितस्साति सुत्तगेय्यादिभासितस्स चेव तदञ्ञस्स च अत्तत्थपरत्थबोधकस्स पदस्स. अत्थकुसलतावसेन अत्थं जानातीति अत्थञ्ञू. अत्तानं जानातीति याथावतो अत्तनो पमाणजाननवसेन अत्तानं जानाति. पटिग्गहणपरिभोगमत्तञ्ञुताहि एव परियेसनविस्सज्जनमत्तञ्ञुतापि बोधिता होन्तीति ‘‘पटिग्गहणपरिभोगेसु’’ इच्चेव वुत्तं. एवञ्हि ता अनवज्जा होन्तीति. योगस्स अधिगमायाति भावनाय अनुयुञ्जनस्स. अतिसम्बाधन्ति अतिखुद्दकं अतिक्खपञ्ञस्स तावता कालेन तीरेतुं असक्कुणेय्यत्ता. अट्ठविधं परिसन्ति खत्तियपरिसादिकं अट्ठविधं परिसं. भिक्खुपरिसादिकं चतुब्बिधं खत्तियपरिसादिकं मनुस्सपरिसंयेव पुन चतुब्बिधं गहेत्वा अट्ठविधं वदन्ति अपरे. ‘‘इमं मे सेवन्तस्स अकुसला धम्मा परिहायन्ति, कुसला धम्मा अभिवड्ढन्ति, तस्मा सेवितब्बो, विपरियायतो तदञ्ञो असेवितब्बो’’ति एवं सेवितब्बासेवितब्बं पुग्गलं जानातीति पुग्गलञ्ञू. एवं तेसं पुग्गलानम्पि बोधनं उक्कट्ठं, निहीनं वा जानाति नाम.
३३१. ‘‘निद्दसवत्थूनी’’ति. ‘‘आदि-सद्दलोपेनायं निद्देसो’’ति आह ‘‘निद्दसादिवत्थूनी’’ति. नत्थि दानि इमस्स दसाति निद्दसो. पञ्होति ञातुं इच्छितो अत्थो. पुन दसवस्सो न होतीति तेसं मतिमत्तन्ति दस्सेतुं ‘‘सो किरा’’ति किरसद्दग्गहणं. ‘‘निद्दसो’’ति चेतं देसनामत्तं, तस्स निब्बीसादिभावस्स विय निन्नवादिभावस्स च इच्छितत्ताति दस्सेतुं ‘‘न केवलञ्चा’’तिआदि वुत्तं. गामे विचरन्तोति गामे पिण्डाय विचरन्तो.
न इदं तित्थियानं अधिवचनं तेसु तन्निमित्तस्स अभावा. सासनेपि सेक्खस्सापि न इदं अधिवचनं, किमङ्गं पन पुथुज्जनस्स. यस्स पनेतं अधिवचनं, येन च कारणेन, तं दस्सेतुं ‘‘खीणासवस्सेत’’न्तिआदि वुत्तं. अप्पटिसन्धिकभावो हिस्स पच्चक्खतो कारणं. परम्पराय इतरानि, यानि पाळियं आगतानि.
सिक्खाय सम्मदेव आदानं सिक्खासमादानं, तं पनस्सा पारिपूरिया वेदितब्बन्ति आह ‘‘सिक्खत्तयपूरणे’’ति. सिक्खाय वा सम्मदेव आदितो पट्ठाय रक्खणं सिक्खासमादानं, तञ्च अत्थतो पूरणे परिच्छिन्नं अरक्खणे सब्बेन सब्बं अभावतो, रक्खणे च परिपूरणतो. बहलच्छन्दोति दळ्हच्छन्दो. आयतिन्ति अनन्तरानागतदिवसादिकालो अधिप्पेतो, न अनागतभवोति आह ‘‘अनागते पुनदिवसादीसुपी’’ति. सिक्खं परिपूरेन्तस्स तत्थ निविट्ठअत्थिता अविगतपेमता, तेभूमकधम्मानं अनिच्चादिवसेन सम्मदेव निज्झानं धम्मनिसामनाति आह ‘‘विपस्सनायेतं अधिवचन’’न्ति. तण्हाविनयनेति विरागानुपस्सनादिविपस्सनाञाणानुभावसिद्धे तण्हाविक्खम्भने. एकीभावेति गणसङ्गणिकाकिलेससङ्गणिकाविगमसिद्धे विवेकभावे. वीरियारम्भेति सम्मप्पधानवीरियस्स पग्गण्हने, तं पन सब्बसो वीरियस्स परिब्रूहनं होतीति आह ‘‘कायिकचेतसिकस्स वीरियस्स पूरणे’’ति. सतियञ्चेव नेपक्कभावे चाति सतोकारिताय चेव सम्पजानकारिताय च. सतिसम्पजञ्ञबलेनेव वीरियारम्भो इज्झति. दिट्ठिपटिवेधेति सम्मादिट्ठिया पटिविज्झने. तेनाह ‘‘मग्गदस्सने’’ति. सच्चसम्पटिवेधे हि इज्झमाने मग्गसम्मादिट्ठि सिद्धा एव होति.
असुभानुपस्सनाञाणेति दसविधस्स, एकादसविधस्सापि वा असुभस्स अनुपस्सनावसेन पवत्तञाणे. इदञ्हि दुक्खानुपस्सनाय परिचयञाणं. आदीनवानुपस्सनाञाणेति सङ्खारानं अनिच्चदुक्खविपरिणामतासंसूचितस्स आदीनवस्स अनुपस्सनावसेन पवत्तञाणे. अप्पहीनट्ठेनाति मग्गेन असमुच्छिन्नभावेन. अनुसेन्तीति सन्ताने अनु अनु सयन्ति. कारणलाभे हि सति उप्पन्नारहा किलेसा सन्ताने अनु अनु सयिता विय होन्ति, तस्मा ते तदवत्था ‘‘अनुसया’’ति वुच्चन्ति. थामगतोति थामप्पत्तो. थामगमनञ्च अञ्ञेहि असाधारणो कामरागादीनमेव आवेणिको सभावो दट्ठब्बो. तथा हि वुत्तं अभिधम्मे ‘‘थामगतानुसयं पजहती’’ति. कामरागो एव अनुसयो कामरागानुसयो. ये पन ‘‘कामरागस्स अनुसयो कामरागानुसयो’’ति वदन्ति, तं तेसं मतिमत्तं. न हि कामरागविनिमुत्तो कामरागानुसयो नाम कोचि अत्थि. यदि ‘‘तस्स बीज’’न्ति वदेय्युं, तम्पि तब्बिनिमुत्तं परमत्थतो न उपलब्भतेवाति. एसेव नयो सेसेसुपि.