विमुत्तायतनपञ्चकवण्णना
३२२. विमुत्तिया वट्टदुक्खतो विमुच्चनस्स आयतनानि कारणानि विमुत्तायतनानीति आह ‘‘विमुच्चनकारणानी’’ति. पाळिअत्थं जानन्तस्साति ‘‘इध सीलं आगतं, इध समाधि, इध पञ्ञा’’तिआदिना तं तं पाळिअत्थं याथावतो जानन्तस्स. पाळिं जानन्तस्साति तदत्थजोतनं पाळिं याथावतो उपधारेन्तस्स. तरुणपीतीति सञ्जातमत्ता मुदुका पीति जायति. कथं जायति? यथादेसितधम्मं उपधारेन्तस्स तदनुच्छविकमेव अत्तनो कायवचीमनोसमाचारं परिग्गण्हन्तस्स सोमनस्सप्पत्तस्स पमोदलक्खणं पामोज्जं जायति. तुट्ठाकारभूता बलवपीतीति पुरिमुप्पन्नाय पीतिया वसेन लद्धासेवनत्ता अतिविय तुट्ठाकारभूता कायचित्तदरथपस्सम्भनसमत्थाय पस्सद्धिया पच्चयो भवितुं समत्था बलप्पत्ता पीति जायति. यस्मा नामकाये पस्सद्धे रूपकायोपि पस्सद्धो एव होति, तस्मा ‘‘नामकायो पटिपस्सम्भति’’ इच्चेव वुत्तं. सुखं पटिलभतीति वक्खमानस्स चित्तसमाधानस्स पच्चयो भवितुं समत्थं चेतसिकं निरामिसं सुखं पटिलभति विन्दति. ‘‘समाधियती’’ति एत्थ न यो कोचि समाधि अधिप्पेतो, अथ खो अनुत्तरसमाधीति दस्सेन्तो ‘‘अरहत्त फलसमाधिना समाधियती’’ति आह. ‘‘अयञ्ही’’तिआदि तस्सा देसनाय तादिसस्स पुग्गलस्स यथावुत्तसमाधिपटिलाभस्स कारणभावविभावनं. तस्स विमुत्तायतनभावो. ओसक्कितुन्ति नयितुं. समाधियेव समाधिनिमित्तन्ति कम्मट्ठानपाळिआरुळ्हो समाधियेव परतो उप्पज्जनकभावनासमाधिस्स कारणभावतो समाधिनिमित्तं. तेनाह ‘‘आचरियसन्तिके’’तिआदि.
विमुत्ति वुच्चति अरहत्तं सब्बसो किलेसेहि पटिप्पस्सद्धिविमुत्तीति कत्वा. परिपाचेन्तीति साधेन्ति निप्फादेन्ति. अनिच्चानुपस्सनाञाणे निस्सयपच्चयभूते उप्पन्नसञ्ञा, तेन ञाणेन सहगताति अत्थो. सेसेसुपि एसेव नयो. यं पनेत्थ वत्तब्बं, तं विसुद्धिमग्गसंवण्णनायं (विसुद्धि. टी. १.३७, ३०६) वुत्तनयेन वेदितब्बं.
पञ्चकवण्णना निट्ठिता.