लोकुत्तरविपाकवण्णना

मग्गचित्तस्स विय फलचित्तस्स मग्गयोगतो भेदाभावेन ‘‘चतुमग्गयोगतो’’ति अवत्वा ‘‘चतुमग्गसम्पयुत्तचित्तफलत्ता’’ति वुत्तं, चतूहि अरियमग्गेहि सम्पयुत्तकुसलचित्तस्स फलत्ता चतुब्बिधसामञ्ञफलसम्पयुत्तचित्तभावतोति अत्थो. सोतापत्तिमग्गस्स फलं चित्तं सोतापत्तिमग्गफलचित्तं. एवं सेसेसु. मग्गवीथियं द्विक्खत्तुं, तिक्खत्तुं वा फलसमापत्तिया अपरिच्छिन्नपरिमाणं पवत्तमानम्पि द्वीस्वेव ठानेसु पवत्तिया दुविधमेव होतीति आह ‘‘मग्गवीथिफलसमापत्तिवसेन पवत्तितो दुविध’’न्ति.

५०-१. मग्गस्सानन्तरे फले लब्भन्ति मग्गागमनतोति अधिप्पायो. मग्गो हि आगमनतो ‘‘सुञ्ञतो’’ति लद्धनामो सगुणालम्बणवसेन अनिमित्तअप्पणिहितनामम्पि लभतीति फलस्स नामत्तयम्पि देति, तथा आगमनतो अप्पणिहितो मग्गो सगुणारम्मणवसेन अनिमित्तसुञ्ञतअप्पणिहितनामकोति फलस्स नामत्तयम्पि देति. एवञ्च कत्वा अभिधम्मे एकेकस्स फलस्स तीणि तीणि नामानि वुत्तानि. ननु च अभिधम्मे ‘‘सगुणारम्मणतो नामं अनधिप्पेत’’न्ति वुत्तं? सच्चं वुत्तं, तं पन नामलाभं सन्धाय, न नामदानं. तत्थ हि ववत्थानकरत्ताभावतो तथा अनधिप्पेतं, न अलब्भनतो. इध पन एकेकस्स फलं नामत्तयम्पि लभतीति ववत्थानप्पयोजनाभावतो सगुणारम्मणेहि लद्धनामदानस्स अधिप्पेतत्ता तिविधम्पि नामं देति. एकन्तेन चेतं एवं सम्पटिच्छितब्बं, इतरथा विपस्सनापि विपस्सतो लद्धनाममग्गस्स तं न ददेय्याति. परभागस्मिन्ति अपरभागे. वळञ्जनफलेसूति समापज्जनवसेन अनुभवितब्बफलेसु. ‘‘वळञ्जनफलेसु ना’’ति मग्गागमनं सन्धाय पटिक्खित्तन्ति आह ‘‘विपस्सनावसेनेवा’’तिआदि. वळञ्जनफलञ्हि विसुं विपस्सनावसेनेव निब्बत्ततीति तस्स तंवसेन नामलाभो. यदि एवं मग्गस्स विय अनिमित्तनामलाभो न सिया? तं न, यथा मग्गानन्तरस्स फलस्स विय वळञ्जनकफलसमापत्तियापि मग्गागमनतो च झानपटिपदाभेदो होति, एवं अनिमित्तनामम्पि लब्भतीति.

५२-३. होन्ति साधिपतीनेवाति एत्थ कारणं वुत्तमेव. मग्गभावेनाति सोळसहि आकारेहि चतुसच्चपटिवेधकमग्गभावेन, किलेसमारणवसेन गमनसङ्खातेन, निब्बानत्थिकेहि मग्गितब्बभावसङ्खातेन वा मग्गभावेन. फलं…पे… वुच्चतीति सयं फलभावम्पि मग्गस्स फलत्ता, तंसदिसताय वा तमुपादाय मग्गोति वुच्चति ‘‘मग्गङ्गं मग्गपरियापन्न’’न्तिआदीसूति अधिप्पायो.

लोकुत्तरविपाकवण्णना निट्ठिता.