४. बकब्रह्मसुत्तं

१७५. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन बकस्स ब्रह्मुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं होति – ‘‘इदं निच्चं, इदं धुवं, इदं सस्सतं, इदं केवलं, इदं अचवनधम्मं, इदञ्हि न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति, इतो च पनञ्ञं उत्तरिं [उत्तरिं (सी. स्या. कं. पी.)] निस्सरणं नत्थी’’ति.

अथ खो भगवा बकस्स ब्रह्मुनो चेतसा चेतोपरिवितक्कमञ्ञाय – सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो समिञ्जितं वा बाहं पसारेय्य, पसारितं वा बाहं समिञ्जेय्य एवमेव – जेतवने अन्तरहितो तस्मिं ब्रह्मलोके पातुरहोसि. अद्दसा खो बको ब्रह्मा भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं. दिस्वान भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एहि खो मारिस, स्वागतं ते, मारिस! चिरस्सं खो मारिस! इमं परियायमकासि यदिदं इधागमनाय. इदञ्हि, मारिस, निच्चं, इदं धुवं, इदं सस्सतं, इदं केवलं, इदं अचवनधम्मं, इदञ्हि न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति. इतो च पनञ्ञं उत्तरि निस्सरणं नत्थी’’ति.

एवं वुत्ते, भगवा बकं ब्रह्मानं एतदवोच – ‘‘अविज्जागतो वत, भो, बको ब्रह्मा; अविज्जागतो वत, भो, बको ब्रह्मा. यत्र हि नाम अनिच्चंयेव समानं निच्चन्ति वक्खति, अधुवंयेव समानं धुवन्ति वक्खति, असस्सतंयेव समानं सस्सतन्ति वक्खति, अकेवलंयेव समानं केवलन्ति वक्खति, चवनधम्मंयेव समानं अचवनधम्मन्ति वक्खति. यत्थ च पन जायति च जीयति च मीयति च चवति च उपपज्जति च, तञ्च तथा वक्खति – ‘इदञ्हि न जायति न जीयति न मीयति न चवति न उपपज्जति’. सन्तञ्च पनञ्ञं उत्तरि निस्सरणं, ‘नत्थञ्ञं उत्तरि निस्सरण’न्ति वक्खती’’ति.

‘‘द्वासत्तति गोतम पुञ्ञकम्मा,

वसवत्तिनो जातिजरं अतीता;

अयमन्तिमा वेदगू ब्रह्मुपपत्ति,

अस्माभिजप्पन्ति जना अनेका’’ति.

‘‘अप्पञ्हि एतं न हि दीघमायु,

यं त्वं बक मञ्ञसि दीघमायुं;

सतं सहस्सानं [सहस्सान (स्या. कं.)] निरब्बुदानं,

आयुं पजानामि तवाहं ब्रह्मे’’ति.

‘‘अनन्तदस्सी भगवाहमस्मि,

जातिजरं सोकमुपातिवत्तो;

किं मे पुराणं वतसीलवत्तं,

आचिक्ख मे तं यमहं विजञ्ञा’’ति.

‘‘यं त्वं अपायेसि बहू मनुस्से,

पिपासिते घम्मनि सम्परेते;

तं ते पुराणं वतसीलवत्तं,

सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि.

‘‘यं एणिकूलस्मिं जनं गहीतं,

अमोचयी गय्हकं नीयमानं;

तं ते पुराणं वतसीलवत्तं,

सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि.

‘‘गङ्गाय सोतस्मिं गहीतनावं,

लुद्देन नागेन मनुस्सकम्या;

पमोचयित्थ बलसा पसय्ह,

तं ते पुराणं वतसीलवत्तं,

सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामि.

‘‘कप्पो च ते बद्धचरो अहोसिं,

सम्बुद्धिमन्तं [सम्बुद्धिवन्तं (बहूसु)] वतिनं अमञ्ञि;

तं ते पुराणं वतसीलवत्तं,

सुत्तप्पबुद्धोव अनुस्सरामी’’ति.

‘‘अद्धा पजानासि ममेतमायुं,

अञ्ञेपि [अञ्ञम्पि (सी. पी.)] जानासि तथा हि बुद्धो;

तथा हि त्यायं जलितानुभावो,

ओभासयं तिट्ठति ब्रह्मलोक’’न्ति.