नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

संयुत्तनिकायो

सगाथावग्गो

१. देवतासंयुत्तं

१. नळवग्गो

१. ओघतरणसुत्तं

१. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो अञ्ञतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवन्तं एतदवोच – ‘‘‘कथं नु त्वं, मारिस, ओघमतरी’ति? ‘अप्पतिट्ठं ख्वाहं, आवुसो, अनायूहं ओघमतरि’न्ति. ‘यथा कथं पन त्वं, मारिस, अप्पतिट्ठं अनायूहं ओघमतरी’ति? ‘यदाख्वाहं, आवुसो, सन्तिट्ठामि तदास्सु संसीदामि; यदाख्वाहं, आवुसो, आयूहामि तदास्सु निब्बुय्हामि [निवुय्हामि (स्या. कं. क.)]. एवं ख्वाहं, आवुसो, अप्पतिट्ठं अनायूहं ओघमतरि’’’न्ति.

‘‘चिरस्सं वत पस्सामि, ब्राह्मणं परिनिब्बुतं;

अप्पतिट्ठं अनायूहं, तिण्णं लोके विसत्तिक’’न्ति. –

इदमवोच सा देवता. समनुञ्ञो सत्था अहोसि. अथ खो सा देवता – ‘‘समनुञ्ञो मे सत्था’’ति भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायीति.

२. निमोक्खसुत्तं

२. सावत्थिनिदानं. अथ खो अञ्ञतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवन्तं एतदवोच –

‘‘जानासि नो त्वं, मारिस, सत्तानं निमोक्खं पमोक्खं विवेक’’न्ति?

‘‘जानामि ख्वाहं, आवुसो, सत्तानं निमोक्खं पमोक्खं विवेक’’न्ति.

‘‘यथा कथं पन त्वं, मारिस, जानासि सत्तानं निमोक्खं पमोक्खं विवेक’’न्ति?

‘‘नन्दीभवपरिक्खया [नन्दिभवपरिक्खया (स्या. कं.)], सञ्ञाविञ्ञाणसङ्खया, वेदनानं निरोधा उपसमा – एवं ख्वाहं, आवुसो, जानामि सत्तानं निमोक्खं पमोक्खं विवेक’’न्ति.

३. उपनीयसुत्तं

३. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘उपनीयति जीवितमप्पमायु,

जरूपनीतस्स न सन्ति ताणा;

एतं भयं मरणे पेक्खमानो,

पुञ्ञानि कयिराथ सुखावहानी’’ति.

‘‘उपनीयति जीवितमप्पमायु,

जरूपनीतस्स न सन्ति ताणा;

एतं भयं मरणे पेक्खमानो,

लोकामिसं पजहे सन्तिपेक्खो’’ति.

४. अच्चेन्तिसुत्तं

४. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘अच्चेन्ति काला तरयन्ति रत्तियो,

वयोगुणा अनुपुब्बं जहन्ति;

एतं भयं मरणे पेक्खमानो,

पुञ्ञानि कयिराथ सुखावहानी’’ति.

‘‘अच्चेन्ति काला तरयन्ति रत्तियो,

वयोगुणा अनुपुब्बं जहन्ति;

एतं भयं मरणे पेक्खमानो,

लोकामिसं पजहे सन्तिपेक्खो’’ति.

५. कतिछिन्दसुत्तं

५. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘कति छिन्दे कति जहे, कति चुत्तरि भावये;

कति सङ्गातिगो भिक्खु, ओघतिण्णोति वुच्चती’’ति.

‘‘पञ्च छिन्दे पञ्च जहे, पञ्च चुत्तरि भावये;

पञ्च सङ्गातिगो भिक्खु, ओघतिण्णोति वुच्चती’’ति.

६. जागरसुत्तं

६. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘कति जागरतं सुत्ता, कति सुत्तेसु जागरा;

कतिभि [कतीहि (सी.)] रजमादेति, कतिभि [कतीहि (सी.)] परिसुज्झती’’ति.

‘‘पञ्च जागरतं सुत्ता, पञ्च सुत्तेसु जागरा;

पञ्चभि [पञ्चहि (सी.)] रजमादेति, पञ्चभि [पञ्चहि (सी.)] परिसुज्झती’’ति.

७. अप्पटिविदितसुत्तं

७. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘येसं धम्मा अप्पटिविदिता, परवादेसु नीयरे [निय्यरे (क.)];

सुत्ता ते नप्पबुज्झन्ति, कालो तेसं पबुज्झितु’’न्ति.

‘‘येसं धम्मा सुप्पटिविदिता, परवादेसु न नीयरे;

ते सम्बुद्धा सम्मदञ्ञा, चरन्ति विसमे सम’’न्ति.

८. सुसम्मुट्ठसुत्तं

८. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘येसं धम्मा सुसम्मुट्ठा, परवादेसु नीयरे;

सुत्ता ते नप्पबुज्झन्ति, कालो तेसं पबुज्झितु’’न्ति.

‘‘येसं धम्मा असम्मुट्ठा, परवादेसु न नीयरे;

ते सम्बुद्धा सम्मदञ्ञा, चरन्ति विसमे सम’’न्ति.

९. मानकामसुत्तं

९. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘न मानकामस्स दमो इधत्थि,

न मोनमत्थि असमाहितस्स;

एको अरञ्ञे विहरं पमत्तो,

न मच्चुधेय्यस्स तरेय्य पार’’न्ति.

‘‘मानं पहाय सुसमाहितत्तो,

सुचेतसो सब्बधि विप्पमुत्तो;

एको अरञ्ञे विहरं अप्पमत्तो,

स मच्चुधेय्यस्स तरेय्य पार’’न्ति.

१०. अरञ्ञसुत्तं

१०. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवन्तं गाथाय अज्झभासि –

‘‘अरञ्ञे विहरन्तानं, सन्तानं ब्रह्मचारिनं;

एकभत्तं भुञ्जमानानं, केन वण्णो पसीदती’’ति.

‘‘अतीतं नानुसोचन्ति, नप्पजप्पन्ति नागतं;

पच्चुप्पन्नेन यापेन्ति, तेन वण्णो पसीदति’’.

‘‘अनागतप्पजप्पाय, अतीतस्सानुसोचना;

एतेन बाला सुस्सन्ति, नळोव हरितो लुतो’’ति.

नळवग्गो पठमो.

तस्सुद्दानं –

ओघं निमोक्खं उपनेय्यं, अच्चेन्ति कतिछिन्दि च;

जागरं अप्पटिविदिता, सुसम्मुट्ठा मानकामिना;

अरञ्ञे दसमो वुत्तो, वग्गो तेन पवुच्चति.

२. नन्दनवग्गो

१. नन्दनसुत्तं

११. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तत्र खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘भिक्खवो’’ति. ‘‘भदन्ते’’ति ते भिक्खू भगवतो पच्चस्सोसुं. भगवा एतदवोच –

‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, अञ्ञतरा तावतिंसकायिका देवता नन्दने वने अच्छरासङ्घपरिवुता दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पिता समङ्गीभूता परिचारियमाना [परिचारियमाना (स्या. कं. क.)] तायं वेलायं इमं गाथं अभासि –

‘‘न ते सुखं पजानन्ति, ये न पस्सन्ति नन्दनं;

आवासं नरदेवानं, तिदसानं यसस्सिन’’न्ति.

‘‘एवं वुत्ते, भिक्खवे, अञ्ञतरा देवता तं देवतं गाथाय पच्चभासि –

‘‘न त्वं बाले पजानासि, यथा अरहतं वचो;

अनिच्चा सब्बसङ्खारा [सब्बे सङ्खारा (सी. स्या. कं.)], उप्पादवयधम्मिनो;

उप्पज्जित्वा निरुज्झन्ति, तेसं वूपसमो सुखो’’ति.

२. नन्दतिसुत्तं

१२. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘नन्दति पुत्तेहि पुत्तिमा,

गोमा [गोमिको (सी. स्या. कं. पी.)] गोहि तथेव नन्दति;

उपधीहि नरस्स नन्दना,

न हि सो नन्दति यो निरूपधी’’ति.

‘‘सोचति पुत्तेहि पुत्तिमा,

गोमा गोहि तथेव सोचति;

उपधीहि नरस्स सोचना,

न हि सो सोचति यो निरूपधी’’ति.

३. नत्थिपुत्तसमसुत्तं

१३. सावत्थिनिदानं. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘नत्थि पुत्तसमं पेमं, नत्थि गोसमितं धनं;

नत्थि सूरियसमा [सुरियसमा (सी. स्या. कं. पी.)] आभा, समुद्दपरमा सरा’’ति.

‘‘नत्थि अत्तसमं पेमं, नत्थि धञ्ञसमं धनं;

नत्थि पञ्ञासमा आभा, वुट्ठि वे परमा सरा’’ति.

४. खत्तियसुत्तं

१४. ‘‘खत्तियो द्विपदं सेट्ठो, बलीबद्दो [बलिवद्दो (सी. पी.), बलिबद्दो (स्या. कं. क.)] चतुप्पदं.

कोमारी सेट्ठा भरियानं, यो च पुत्तान पुब्बजो’’ति.

‘‘सम्बुद्धो द्विपदं सेट्ठो, आजानीयो चतुप्पदं;

सुस्सूसा सेट्ठा भरियानं, यो च पुत्तानमस्सवो’’ति.

५. सणमानसुत्तं

१५. ‘‘ठिते मज्झन्हिके [मज्झन्तिके (सब्बत्थ)] काले, सन्निसीवेसु पक्खिसु.

सणतेव ब्रहारञ्ञं [महारञ्ञं (क. सी. स्या. कं. क.)], तं भयं पटिभाति म’’न्ति.

‘‘ठिते मज्झन्हिके काले, सन्निसीवेसु पक्खिसु;

सणतेव ब्रहारञ्ञं, सा रति पटिभाति म’’न्ति.

६. निद्दातन्दीसुत्तं

१६. ‘‘निद्दा तन्दी विजम्भिता [तन्दि विजम्भिका (सी. पी.)], अरती भत्तसम्मदो.

एतेन नप्पकासति, अरियमग्गो इध पाणिन’’न्ति.

‘‘निद्दं तन्दिं विजम्भितं, अरतिं भत्तसम्मदं;

वीरियेन [विरियेन (सी. स्या. कं. पी.)] नं पणामेत्वा, अरियमग्गो विसुज्झती’’ति.

७. दुक्करसुत्तं

१७. ‘‘दुक्करं दुत्तितिक्खञ्च, अब्यत्तेन च सामञ्ञं.

बहूहि तत्थ सम्बाधा, यत्थ बालो विसीदती’’ति.

‘‘कतिहं चरेय्य सामञ्ञं, चित्तं चे न निवारये;

पदे पदे विसीदेय्य, सङ्कप्पानं वसानुगो’’ति.

‘‘कुम्मोव अङ्गानि सके कपाले,

समोदहं भिक्खु मनोवितक्के;

अनिस्सितो अञ्ञमहेठयानो,

परिनिब्बुतो नूपवदेय्य कञ्ची’’ति.

८. हिरीसुत्तं

१८. ‘‘हिरीनिसेधो पुरिसो, कोचि लोकस्मिं विज्जति.

यो निन्दं अपबोधति [अपबोधेति (स्या. कं. क.)], अस्सो भद्रो कसामिवा’’ति.

‘‘हिरीनिसेधा तनुया, ये चरन्ति सदा सता;

अन्तं दुक्खस्स पप्पुय्य, चरन्ति विसमे सम’’न्ति.

९. कुटिकासुत्तं

१९. ‘‘कच्चि ते कुटिका नत्थि, कच्चि नत्थि कुलावका;

कच्चि सन्तानका नत्थि, कच्चि मुत्तोसि बन्धना’’ति.

‘‘तग्घ मे कुटिका नत्थि, तग्घ नत्थि कुलावका;

तग्घ सन्तानका नत्थि, तग्घ मुत्तोम्हि बन्धना’’ति.

‘‘किन्ताहं कुटिकं ब्रूमि, किं ते ब्रूमि कुलावकं;

किं ते सन्तानकं ब्रूमि, किन्ताहं ब्रूमि बन्धन’’न्ति.

‘‘मातरं कुटिकं ब्रूसि, भरियं ब्रूसि कुलावकं;

पुत्ते सन्तानके ब्रूसि, तण्हं मे ब्रूसि बन्धन’’न्ति.

‘‘साहु ते कुटिका नत्थि, साहु नत्थि कुलावका;

साहु सन्तानका नत्थि, साहु मुत्तोसि बन्धना’’ति.

१०. समिद्धिसुत्तं