३. ब्रह्मदेवसुत्तं
१७४. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा ब्राह्मणिया ब्रह्मदेवो नाम पुत्तो भगवतो सन्तिके अगारस्मा अनगारियं पब्बजितो होति.
अथ खो आयस्मा ब्रह्मदेवो एको वूपकट्ठो अप्पमत्तो आतापी पहितत्तो विहरन्तो नचिरस्सेव – यस्सत्थाय कुलपुत्ता सम्मदेव अगारस्मा अनगारियं पब्बजन्ति, तदनुत्तरं ब्रह्मचरियपरियोसानं दिट्ठेव धम्मे सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा उपसम्पज्ज विहासि. ‘‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’’ति अब्भञ्ञासि. अञ्ञतरो च पनायस्मा ब्रह्मदेवो अरहतं अहोसि.
अथ खो आयस्मा ब्रह्मदेवो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पाविसि. सावत्थियं सपदानं पिण्डाय चरमानो येन सकमातु निवेसनं तेनुपसङ्कमि. तेन खो पन समयेन आयस्मतो ब्रह्मदेवस्स माता ब्राह्मणी ब्रह्मुनो आहुतिं निच्चं पग्गण्हाति. अथ खो ब्रह्मुनो सहम्पतिस्स एतदहोसि – ‘‘अयं खो आयस्मतो ब्रह्मदेवस्स माता ब्राह्मणी ब्रह्मुनो आहुतिं निच्चं पग्गण्हाति. यंनूनाहं तं उपसङ्कमित्वा संवेजेय्य’’न्ति. अथ खो ब्रह्मा सहम्पति – सेय्यथापि नाम बलवा पुरिसो समिञ्जितं वा बाहं पसारेय्य, पसारितं वा बाहं समिञ्जेय्य एवमेव – ब्रह्मलोके अन्तरहितो आयस्मतो ब्रह्मदेवस्स मातु निवेसने पातुरहोसि. अथ खो ब्रह्मा सहम्पति वेहासं ठितो आयस्मतो ब्रह्मदेवस्स मातरं ब्राह्मणिं गाथाय अज्झभासि –
‘‘दूरे इतो ब्राह्मणि ब्रह्मलोको,
यस्साहुतिं पग्गण्हासि निच्चं;
नेतादिसो ब्राह्मणि ब्रह्मभक्खो,
किं जप्पसि ब्रह्मपथं अजानं [अजानन्ती (सी. पी. क.)].
‘‘एसो हि ते ब्राह्मणि ब्रह्मदेवो,
निरूपधिको अतिदेवपत्तो;
अकिञ्चनो भिक्खु अनञ्ञपोसी,
यो ते सो [ते सो (सी. पी.), यो ते स (?)] पिण्डाय घरं पविट्ठो.
‘‘आहुनेय्यो वेदगु भावितत्तो,
नरानं देवानञ्च दक्खिणेय्यो;
बाहित्वा पापानि अनूपलित्तो,
घासेसनं इरियति सीतिभूतो.
‘‘न तस्स पच्छा न पुरत्थमत्थि,
सन्तो विधूमो अनिघो निरासो;
निक्खित्तदण्डो तसथावरेसु,
सो त्याहुतिं भुञ्जतु अग्गपिण्डं.
‘‘विसेनिभूतो उपसन्तचित्तो,
नागोव दन्तो चरति अनेजो;
भिक्खु सुसीलो सुविमुत्तचित्तो,
सो त्याहुतिं भुञ्जतु अग्गपिण्डं.
‘‘तस्मिं पसन्ना अविकम्पमाना,
पतिट्ठपेहि दक्खिणं दक्खिणेय्ये;
करोहि पुञ्ञं सुखमायतिकं,
दिस्वा मुनिं ब्राह्मणि ओघतिण्ण’’न्ति.
‘‘तस्मिं पसन्ना अविकम्पमाना,
पतिट्ठपेसि दक्खिणं दक्खिणेय्ये;
अकासि पुञ्ञं सुखमायतिकं,
दिस्वा मुनिं ब्राह्मणी ओघतिण्ण’’न्ति.