५. आदित्तवग्गो

१. आदित्तसुत्तं

४१. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो अञ्ञतरा देवता अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं ठिता खो सा देवता भगवतो सन्तिके इमा गाथायो अभासि –

‘‘आदित्तस्मिं अगारस्मिं, यं नीहरति भाजनं;

तं तस्स होति अत्थाय, नो च यं तत्थ डय्हति.

‘‘एवं आदित्तको लोको, जराय मरणेन च;

नीहरेथेव दानेन, दिन्नं होति सुनीहतं.

‘‘दिन्नं सुखफलं होति, नादिन्नं होति तं तथा;

चोरा हरन्ति राजानो, अग्गि डहति नस्सति.

‘‘अथ अन्तेन जहति, सरीरं सपरिग्गहं;

एतदञ्ञाय मेधावी, भुञ्जेथ च ददेथ च;

दत्वा च भुत्वा च यथानुभावं;

अनिन्दितो सग्गमुपेति ठान’’न्ति.

२. किंददसुत्तं

४२. ‘‘किंददो बलदो होति, किंददो होति वण्णदो;

किंददो सुखदो होति, किंददो होति चक्खुदो;

को च सब्बददो होति, तं मे अक्खाहि पुच्छितो’’ति.

‘‘अन्नदो बलदो होति, वत्थदो होति वण्णदो;

यानदो सुखदो होति, दीपदो होति चक्खुदो.

‘‘सो च सब्बददो होति, यो ददाति उपस्सयं;

अमतं ददो च सो होति, यो धम्ममनुसासती’’ति.

३. अन्नसुत्तं

४३. ‘‘अन्नमेवाभिनन्दन्ति, उभये देवमानुसा;

अथ को नाम सो यक्खो, यं अन्नं नाभिनन्दती’’ति.

‘‘ये नं ददन्ति सद्धाय, विप्पसन्नेन चेतसा;

तमेव अन्नं भजति, अस्मिं लोके परम्हि च.

‘‘तस्मा विनेय्य मच्छेरं, दज्जा दानं मलाभिभू;

पुञ्ञानि परलोकस्मिं, पतिट्ठा होन्ति पाणिन’’न्ति.

४. एकमूलसुत्तं

४४. ‘‘एकमूलं द्विरावट्टं, तिमलं पञ्चपत्थरं;

समुद्दं द्वादसावट्टं, पातालं अतरी इसी’’ति.

५. अनोमसुत्तं

४५. ‘‘अनोमनामं निपुणत्थदस्सिं, पञ्ञाददं कामालये असत्तं;

तं पस्सथ सब्बविदुं सुमेधं, अरिये पथे कममानं महेसि’’न्ति.

६. अच्छरासुत्तं

४६. ‘‘अच्छरागणसङ्घुट्ठं, पिसाचगणसेवितं;

वनन्तं मोहनं नाम, कथं यात्रा भविस्सती’’ति.

‘‘उजुको नाम सो मग्गो, अभया नाम सा दिसा;

रथो अकूजनो नाम, धम्मचक्केहि संयुतो.

‘‘हिरी तस्स अपालम्बो, सत्यस्स परिवारणं;

धम्माहं सारथिं ब्रूमि, सम्मादिट्ठिपुरेजवं.

‘‘यस्स एतादिसं यानं, इत्थिया पुरिसस्स वा;

स वे एतेन यानेन, निब्बानस्सेव सन्तिके’’ति.

७. वनरोपसुत्तं

४७. ‘‘केसं दिवा च रत्तो च, सदा पुञ्ञं पवड्ढति;

धम्मट्ठा सीलसम्पन्ना, के जना सग्गगामिनो’’ति.

‘‘आरामरोपा वनरोपा, ये जना सेतुकारका;

पपञ्च उदपानञ्च, ये ददन्ति उपस्सयं.

‘‘तेसं दिवा च रत्तो च, सदा पुञ्ञं पवड्ढति;

धम्मट्ठा सीलसम्पन्ना, ते जना सग्गगामिनो’’ति.

८. जेतवनसुत्तं

४८. ‘‘इदञ्हि तं जेतवनं, इसिसङ्घनिसेवितं;

आवुत्थं [आवुट्ठं (क.)] धम्मराजेन, पीतिसञ्जननं मम.

‘‘कम्मं विज्जा च धम्मो च, सीलं जीवितमुत्तमं;

एतेन मच्चा सुज्झन्ति, न गोत्तेन धनेन वा.

‘‘तस्मा हि पण्डितो पोसो, सम्पस्सं अत्थमत्तनो;

योनिसो विचिने धम्मं, एवं तत्थ विसुज्झति.

‘‘सारिपुत्तोव पञ्ञाय, सीलेन उपसमेन च;

योपि पारङ्गतो भिक्खु, एतावपरमो सिया’’ति.

९. मच्छरिसुत्तं

४९. ‘‘येध मच्छरिनो लोके, कदरिया परिभासका;

अञ्ञेसं ददमानानं, अन्तरायकरा नरा.

‘‘कीदिसो तेसं विपाको, सम्परायो च कीदिसो;

भगवन्तं पुट्ठुमागम्म, कथं जानेमु तं मय’’न्ति.

‘‘येध मच्छरिनो लोके, कदरिया परिभासका;

अञ्ञेसं ददमानानं, अन्तरायकरा नरा.

‘‘निरयं तिरच्छानयोनिं, यमलोकं उपपज्जरे;

सचे एन्ति मनुस्सत्तं, दलिद्दे जायरे कुले.

‘‘चोळं पिण्डो रती खिड्डा, यत्थ किच्छेन लब्भति;

परतो आसीसरे [आसिंसरे (सी. स्या. कं. पी.)] बाला, तम्पि तेसं न लब्भति;

दिट्ठे धम्मेस विपाको, सम्पराये [सम्परायो (स्या. कं. पी.)] च दुग्गती’’ति.

‘‘इतिहेतं विजानाम, अञ्ञं पुच्छाम गोतम;

येध लद्धा मनुस्सत्तं, वदञ्ञू वीतमच्छरा.

‘‘बुद्धे पसन्ना धम्मे च, सङ्घे च तिब्बगारवा;

कीदिसो तेसं विपाको, सम्परायो च कीदिसो;

भगवन्तं पुट्ठुमागम्म, कथं जानेमु तं मय’’न्ति.

‘‘येध लद्धा मनुस्सत्तं, वदञ्ञू वीतमच्छरा;

बुद्धे पसन्ना धम्मे च, सङ्घे च तिब्बगारवा;

एते सग्गा [सग्गे (सी. स्या. कं.)] पकासन्ति, यत्थ ते उपपज्जरे.

‘‘सचे एन्ति मनुस्सत्तं, अड्ढे आजायरे कुले;

चोळं पिण्डो रती खिड्डा, यत्थाकिच्छेन लब्भति.

‘‘परसम्भतेसु भोगेसु, वसवत्तीव मोदरे;

दिट्ठे धम्मेस विपाको, सम्पराये च सुग्गती’’ति.

१०. घटीकारसुत्तं

५०. ‘‘अविहं उपपन्नासे, विमुत्ता सत्त भिक्खवो;

रागदोसपरिक्खीणा, तिण्णा लोके विसत्तिक’’न्ति.

‘‘के च ते अतरुं पङ्कं [सङ्गं (सी. स्या.)], मच्चुधेय्यं सुदुत्तरं;

के हित्वा मानुसं देहं, दिब्बयोगं उपच्चगु’’न्ति.

‘‘उपको पलगण्डो च, पुक्कुसाति च ते तयो;

भद्दियो खण्डदेवो च, बाहुरग्गि च सिङ्गियो [बहुदन्ती च पिङ्गयो (सी.)];

ते हित्वा मानुसं देहं, दिब्बयोगं उपच्चगु’’न्ति.

‘‘कुसली भाससी तेसं, मारपासप्पहायिनं;

कस्स ते धम्ममञ्ञाय, अच्छिदुं भवबन्धन’’न्ति.

‘‘न अञ्ञत्र भगवता, नाञ्ञत्र तव सासना;

यस्स ते धम्ममञ्ञाय, अच्छिदुं भवबन्धनं.

‘‘यत्थ नामञ्च रूपञ्च, असेसं उपरुज्झति;

तं ते धम्मं इधञ्ञाय, अच्छिदुं भवबन्धन’’न्ति.

‘‘गम्भीरं भाससी वाचं, दुब्बिजानं सुदुब्बुधं;

कस्स त्वं धम्ममञ्ञाय, वाचं भाससि ईदिस’’न्ति.

‘‘कुम्भकारो पुरे आसिं, वेकळिङ्गे [वेहळिङ्गे (सी.), वेभळिङ्गे (स्या. कं.)] घटीकरो;

मातापेत्तिभरो आसिं, कस्सपस्स उपासको.

‘‘विरतो मेथुना धम्मा, ब्रह्मचारी निरामिसो;

अहुवा ते सगामेय्यो, अहुवा ते पुरे सखा.

‘‘सोहमेते पजानामि, विमुत्ते सत्त भिक्खवो;

रागदोसपरिक्खीणे, तिण्णे लोके विसत्तिक’’न्ति.

‘‘एवमेतं तदा आसि, यथा भाससि भग्गव;

कुम्भकारो पुरे आसि, वेकळिङ्गे घटीकरो;

मातापेत्तिभरो आसि, कस्सपस्स उपासको.

‘‘विरतो मेथुना धम्मा, ब्रह्मचारी निरामिसो;

अहुवा मे सगामेय्यो, अहुवा मे पुरे सखा’’ति.

‘‘एवमेतं पुराणानं, सहायानं अहु सङ्गमो;

उभिन्नं भावितत्तानं, सरीरन्तिमधारिन’’न्ति.

आदित्तवग्गो पञ्चमो.

तस्सुद्दानं –

आदित्तं किंददं अन्नं, एकमूलअनोमियं;

अच्छरावनरोपजेतं, मच्छरेन घटीकरोति.