४. सतुल्लपकायिकवग्गो

१. सब्भिसुत्तं

३१. एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो सम्बहुला सतुल्लपकायिका देवतायो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु. एकमन्तं ठिता खो एका देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ [क्रुब्बेथ (क.)] सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, सेय्यो होति न पापियो’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, पञ्ञा लब्भति [पञ्ञं लभति (स्या. कं.)] नाञ्ञतो’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, सोकमज्झे न सोचती’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, ञातिमज्झे विरोचती’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, सत्ता गच्छन्ति सुग्गति’’न्ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, सत्ता तिट्ठन्ति सातत’’न्ति.

अथ खो अपरा देवता भगवन्तं एतदवोच – ‘‘कस्स नु खो, भगवा, सुभासित’’न्ति? सब्बासं वो सुभासितं परियायेन, अपि च ममपि सुणाथ –

‘‘सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सतं सद्धम्ममञ्ञाय, सब्बदुक्खा पमुच्चती’’ति.

इदमवोच भगवा. अत्तमना ता देवतायो भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायिंसूति.

२. मच्छरिसुत्तं

३२. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो सम्बहुला सतुल्लपकायिका देवतायो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु. एकमन्तं ठिता खो एका देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘मच्छेरा च पमादा च, एवं दानं न दीयति [दिय्यति (क.)];

पुञ्ञं आकङ्खमानेन, देय्यं होति विजानता’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमा गाथायो अभासि –

‘‘यस्सेव भीतो न ददाति मच्छरी, तदेवाददतो भयं;

जिघच्छा च पिपासा च, यस्स भायति मच्छरी;

तमेव बालं फुसति, अस्मिं लोके परम्हि च.

‘‘तस्मा विनेय्य मच्छेरं, दज्जा दानं मलाभिभू;

पुञ्ञानि परलोकस्मिं, पतिट्ठा होन्ति पाणिन’’न्ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमा गाथायो अभासि –

‘‘ते मतेसु न मीयन्ति, पन्थानंव सहब्बजं;

अप्पस्मिं ये पवेच्छन्ति, एस धम्मो सनन्तनो.

‘‘अप्पस्मेके पवेच्छन्ति, बहुनेके न दिच्छरे;

अप्पस्मा दक्खिणा दिन्ना, सहस्सेन समं मिता’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमा गाथायो अभासि –

‘‘दुद्ददं ददमानानं, दुक्करं कम्म कुब्बतं;

असन्तो नानुकुब्बन्ति, सतं धम्मो दुरन्वयो [दुरन्नयो (सी.)].

‘‘तस्मा सतञ्च असतं [असतञ्च (सी. स्या. कं.)], नाना होति इतो गति;

असन्तो निरयं यन्ति, सन्तो सग्गपरायना’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके एतदवोच – ‘‘कस्स नु खो, भगवा, सुभासित’’न्ति?

‘‘सब्बासं वो सुभासितं परियायेन; अपि च ममपि सुणाथ –

‘‘धम्मं चरे योपि समुञ्जकं चरे,

दारञ्च पोसं ददमप्पकस्मिं;

सतं सहस्सानं सहस्सयागिनं,

कलम्पि नाग्घन्ति तथाविधस्स ते’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवन्तं गाथाय अज्झभासि –

‘‘केनेस यञ्ञो विपुलो महग्गतो,

समेन दिन्नस्स न अग्घमेति;

कथं [इदं पदं कत्थचि सीहळपोत्थके नत्थि] सतं सहस्सानं सहस्सयागिनं,

कलम्पि नाग्घन्ति तथाविधस्स ते’’ति.

‘‘ददन्ति हेके विसमे निविट्ठा,

छेत्वा वधित्वा अथ सोचयित्वा;

सा दक्खिणा अस्सुमुखा सदण्डा,

समेन दिन्नस्स न अग्घमेति.

‘‘एवं सतं सहस्सानं सहस्सयागिनं;

कलम्पि नाग्घन्ति तथाविधस्स ते’’ति.

३. साधुसुत्तं

३३. सावत्थिनिदानं. अथ खो सम्बहुला सतुल्लपकायिका देवतायो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु. एकमन्तं ठिता खो एका देवता भगवतो सन्तिके इमं उदानं उदानेसि –

‘‘साधु खो, मारिस, दानं;

मच्छेरा च पमादा च, एवं दानं न दीयति;

पुञ्ञं आकङ्खमानेन, देय्यं होति विजानता’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं उदानं उदानेसि –

‘‘साधु खो, मारिस, दानं;

अपि च अप्पकस्मिम्पि साहु दानं’’.

‘‘अप्पस्मेके पवेच्छन्ति, बहुनेके न दिच्छरे;

अप्पस्मा दक्खिणा दिन्ना, सहस्सेन समं मिता’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं उदानं उदानेसि –

‘‘साधु खो, मारिस, दानं; अप्पकस्मिम्पि साहु दानं;

अपि च सद्धायपि साहु दानं’’.

‘‘दानञ्च युद्धञ्च समानमाहु,

अप्पापि सन्ता बहुके जिनन्ति;

अप्पम्पि चे सद्दहानो ददाति,

तेनेव सो होति सुखी परत्था’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं उदानं उदानेसि –

‘‘साधु खो, मारिस, दानं; अप्पकस्मिम्पि साहु दानं;

सद्धायपि साहु दानं; अपि च धम्मलद्धस्सापि साहु दानं’’.

‘‘यो धम्मलद्धस्स ददाति दानं,

उट्ठानवीरियाधिगतस्स जन्तु;

अतिक्कम्म सो वेतरणिं यमस्स,

दिब्बानि ठानानि उपेति मच्चो’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं उदानं उदानेसि –

‘‘साधु खो, मारिस, दानं; अप्पकस्मिम्पि साहु दानं;

सद्धायपि साहु दानं; धम्मलद्धस्सापि साहु दानं;

अपि च विचेय्य दानम्पि साहु दानं’’.

‘‘विचेय्य दानं सुगतप्पसत्थं,

ये दक्खिणेय्या इध जीवलोके;

एतेसु दिन्नानि महप्फलानि,

बीजानि वुत्तानि यथा सुखेत्ते’’ति.

अथ खो अपरा देवता भगवतो सन्तिके इमं उदानं उदानेसि –

‘‘साधु खो, मारिस, दानं; अप्पकस्मिम्पि साहु दानं;

सद्धायपि साहु दानं; धम्मलद्धस्सापि साहु दानं;

विचेय्य दानम्पि साहु दानं; अपि च पाणेसुपि साधु संयमो’’.

‘‘यो पाणभूतानि [पाणभूतेसु (सी. पी.)] अहेठयं चरं,

परूपवादा न करोन्ति पापं;

भीरुं पसंसन्ति न हि तत्थ सूरं,

भया हि सन्तो न करोन्ति पाप’’न्ति.

अथ खो अपरा देवता भगवन्तं एतदवोच – ‘‘कस्स नु खो, भगवा, सुभासित’’न्ति?

‘‘सब्बासं वो सुभासितं परियायेन, अपि च ममपि सुणाथ –

‘‘सद्धा हि दानं बहुधा पसत्थं,

दाना च खो धम्मपदंव सेय्यो;

पुब्बे च हि पुब्बतरे च सन्तो,

निब्बानमेवज्झगमुं सपञ्ञा’’ति.

४. नसन्तिसुत्तं

३४. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो सम्बहुला सतुल्लपकायिका देवतायो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु. एकमन्तं ठिता खो एका देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘न सन्ति कामा मनुजेसु निच्चा,

सन्तीध कमनीयानि येसु [कामेसु (क.)] बद्धो;

येसु पमत्तो अपुनागमनं,

अनागन्ता पुरिसो मच्चुधेय्या’’ति.

‘‘छन्दजं अघं छन्दजं दुक्खं;

छन्दविनया अघविनयो;

अघविनया दुक्खविनयो’’ति.

‘‘न ते कामा यानि चित्रानि लोके,

सङ्कप्परागो पुरिसस्स कामो;

तिट्ठन्ति चित्रानि तथेव लोके,

अथेत्थ धीरा विनयन्ति छन्दं.

‘‘कोधं जहे विप्पजहेय्य मानं,

संयोजनं सब्बमतिक्कमेय्य;

तं नामरूपस्मिमसज्जमानं,

अकिञ्चनं नानुपतन्ति दुक्खा.

‘‘पहासि सङ्खं न विमानमज्झगा [न च मानमज्झगा (क. सी.), न विमानमागा (स्या. कं.)],

अच्छेच्छि तण्हं इध नामरूपे;

तं छिन्नगन्थं अनिघं निरासं,

परियेसमाना नाज्झगमुं;

देवा मनुस्सा इध वा हुरं वा,

सग्गेसु वा सब्बनिवेसनेसू’’ति.

‘‘तं चे हि नाद्दक्खुं तथाविमुत्तं (इच्चायस्मा मोघराजा),

देवा मनुस्सा इध वा हुरं वा;

नरुत्तमं अत्थचरं नरानं,

ये तं नमस्सन्ति पसंसिया ते’’ति.

‘‘पसंसिया तेपि भवन्ति भिक्खू (मोघराजाति भगवा),

ये तं नमस्सन्ति तथाविमुत्तं;

अञ्ञाय धम्मं विचिकिच्छं पहाय,

सङ्गातिगा तेपि भवन्ति भिक्खू’’ति.

५. उज्झानसञ्ञिसुत्तं

३५. एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो सम्बहुला उज्झानसञ्ञिका देवतायो अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णा केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा वेहासं अट्ठंसु. वेहासं ठिता खो एका देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –

‘‘अञ्ञथा सन्तमत्तानं, अञ्ञथा यो पवेदये;

निकच्च कितवस्सेव, भुत्तं थेय्येन तस्स तं.

‘‘यञ्हि कयिरा तञ्हि वदे, यं न कयिरा न तं वदे;

अकरोन्तं भासमानानं, परिजानन्ति पण्डिता’’ति.

‘‘न यिदं भासितमत्तेन, एकन्तसवनेन वा;

अनुक्कमितवे सक्का, यायं पटिपदा दळ्हा;

याय धीरा पमुच्चन्ति, झायिनो मारबन्धना.

‘‘न वे धीरा पकुब्बन्ति, विदित्वा लोकपरियायं;

अञ्ञाय निब्बुता धीरा, तिण्णा लोके विसत्तिक’’न्ति.

अथ खो ता देवतायो पथवियं पतिट्ठहित्वा भगवतो पादेसु सिरसा निपतित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘अच्चयो नो, भन्ते, अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं [यथाबाला यथामूळ्हा यथाअकुसला (सब्बत्थ)], या मयं भगवन्तं आसादेतब्बं अमञ्ञिम्हा. तासं नो, भन्ते, भगवा अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिं संवराया’’ति. अथ खो भगवा सितं पात्वाकासि. अथ खो ता देवतायो भिय्योसोमत्ताय उज्झायन्तियो वेहासं अब्भुग्गञ्छुं. एका देवता भगवतो सन्तिके इमं गाथं अभासि –