१६. पिङ्गियमाणवपुच्छा

११२६. ‘‘जिण्णोहमस्मि अबलो वीतवण्णो, (इच्चायस्मा पिङ्गियो)

नेत्ता न सुद्धा सवनं न फासु;

माहं नस्सं मोमुहो अन्तराव

आचिक्ख धम्मं यमहं विजञ्ञं;

जातिजराय इध विप्पहानं’’.

११२७. ‘‘दिस्वान रूपेसु विहञ्ञमाने, (पिङ्गियाति भगवा)

रुप्पन्ति रूपेसु जना पमत्ता;

तस्मा तुवं पिङ्गिय अप्पमत्तो,

जहस्सु रूपं अपुनब्भवाय’’.

११२८. ‘‘दिसा चतस्सो विदिसा चतस्सो, उद्धं अधो दस दिसा इमायो;

न तुय्हं अदिट्ठं असुतं अमुतं [असुतं अमुतं वा (सी.), असुतामुतं वा (स्या.), असुतं’मुतं वा (पी.)], अथो अविञ्ञातं किञ्चनमत्थि [किञ्चि मत्थि (स्या.), किञ्चि नत्थि (पी.), किञ्चिनमत्थि (क.)] लोके;

आचिक्ख धम्मं यमहं विजञ्ञं, जातिजराय इध विप्पहानं’’.

११२९. ‘‘तण्हाधिपन्ने मनुजे पेक्खमानो, (पिङ्गियाति भगवा)

सन्तापजाते जरसा परेते;

तस्मा तुवं पिङ्गिय अप्पमत्तो, जहस्सु तण्हं अपुनब्भवाया’’ति.

पिङ्गियमाणवपुच्छा सोळसमा निट्ठिता.

पारायनत्थुतिगाथा

इदमवोच भगवा मगधेसु विहरन्तो पासाणके चेतिये, परिचारकसोळसानं [परिचारकसोळसन्नं (स्या. क.)] ब्राह्मणानं अज्झिट्ठो पुट्ठो पुट्ठो पञ्हं [पञ्हे (सी. पी.)] ब्याकासि. एकमेकस्स चेपि पञ्हस्स अत्थमञ्ञाय धम्ममञ्ञाय धम्मानुधम्मं पटिपज्जेय्य, गच्छेय्येव जरामरणस्स पारं. पारङ्गमनीया इमे धम्माति, तस्मा इमस्स धम्मपरियायस्स पारायनन्तेव [पारायणंत्वेव (सी. अट्ठ.)] अधिवचनं.

११३०. अजितो तिस्समेत्तेय्यो, पुण्णको अथ मेत्तगू;

धोतको उपसीवो च, नन्दो च अथ हेमको.

११३१. तोदेय्य-कप्पा दुभयो, जतुकण्णी च पण्डितो;

भद्रावुधो उदयो च, पोसालो चापि ब्राह्मणो;

मोघराजा च मेधावी, पिङ्गियो च महाइसि.

११३२. एते बुद्धं उपागच्छुं, सम्पन्नचरणं इसिं;

पुच्छन्ता निपुणे पञ्हे, बुद्धसेट्ठं उपागमुं.

११३३. तेसं बुद्धो पब्याकासि, पञ्हे पुट्ठो यथातथं;

पञ्हानं वेय्याकरणेन, तोसेसि ब्राह्मणे मुनि.

११३४. ते तोसिता चक्खुमता, बुद्धेनादिच्चबन्धुना;

ब्रह्मचरियमचरिंसु, वरपञ्ञस्स सन्तिके.

११३५. एकमेकस्स पञ्हस्स, यथा बुद्धेन देसितं;

तथा यो पटिपज्जेय्य, गच्छे पारं अपारतो.

११३६. अपारा पारं गच्छेय्य, भावेन्तो मग्गमुत्तमं;

मग्गो सो पारं गमनाय, तस्मा पारायनं इति.

पारायनानुगीतिगाथा

११३७. ‘‘पारायनमनुगायिस्सं, (इच्चायस्मा पिङ्गियो)

यथाद्दक्खि तथाक्खासि, विमलो भूरिमेधसो;

निक्कामो निब्बनो [निब्बुतो (स्या.)] नागो, किस्स हेतु मुसा भणे.

११३८. ‘‘पहीनमलमोहस्स, मानमक्खप्पहायिनो;

हन्दाहं कित्तयिस्सामि, गिरं वण्णूपसञ्हितं.

११३९. ‘‘तमोनुदो बुद्धो समन्तचक्खु, लोकन्तगू सब्बभवातिवत्तो;

अनासवो सब्बदुक्खपहीनो, सच्चव्हयो ब्रह्मे उपासितो मे.

११४०. ‘‘दिजो यथा कुब्बनकं पहाय, बहुप्फलं काननमावसेय्य;

एवं पहं अप्पदस्से पहाय, महोदधिं हंसोरिव अज्झपत्तो.

११४१. ‘‘येमे पुब्बे वियाकंसु, हुरं गोतमसासना;

इच्चासि इति भविस्सति;

सब्बं तं इतिहितिहं, सब्बं तं तक्कवड्ढनं.

११४२. ‘‘एको तमनुदासिनो, जुतिमा सो पभङ्करो;

गोतमो भूरिपञ्ञाणो, गोतमो भूरिमेधसो.

११४३. ‘‘यो मे धम्ममदेसेसि, सन्दिट्ठिकमकालिकं;

तण्हक्खयमनीतिकं, यस्स नत्थि उपमा क्वचि’’.

११४४. ‘‘किंनु तम्हा विप्पवससि, मुहुत्तमपि पिङ्गिय;

गोतमा भूरिपञ्ञाणा, गोतमा भूरिमेधसा.

११४५. ‘‘यो ते धम्ममदेसेसि, सन्दिट्ठिकमकालिकं;

तण्हक्खयमनीतिकं, यस्स नत्थि उपमा क्वचि’’.

११४६. ‘‘नाहं तम्हा विप्पवसामि, मुहुत्तमपि ब्राह्मण;

गोतमा भूरिपञ्ञाणा, गोतमा भूरिमेधसा.

११४७. ‘‘यो मे धम्ममदेसेसि, सन्दिट्ठिकमकालिकं;

तण्हक्खयमनीतिकं, यस्स नत्थि उपमा क्वचि.

११४८. ‘‘पस्सामि नं मनसा चक्खुनाव, रत्तिन्दिवं ब्राह्मण अप्पमत्तो;

नमस्समानो विवसेमि रत्तिं, तेनेव मञ्ञामि अविप्पवासं.

११४९. ‘‘सद्धा च पीति च मनो सति च, नापेन्ति मे गोतमसासनम्हा;

यं यं दिसं वजति भूरिपञ्ञो, स तेन तेनेव नतोहमस्मि.

११५०. ‘‘जिण्णस्स मे दुब्बलथामकस्स, तेनेव कायो न पलेति तत्थ;

संकप्पयन्ताय [संकप्पयत्ताय (सी.)] वजामि निच्चं, मनो हि मे ब्राह्मण तेन युत्तो.

११५१. ‘‘पङ्के सयानो परिफन्दमानो, दीपा दीपं उपप्लविं [उपल्लविं (स्या. निद्देस)];

अथद्दसासिं सम्बुद्धं, ओघतिण्णमनासवं’’.

११५२. ‘‘यथा अहू वक्कलि मुत्तसद्धो, भद्रावुधो आळवि गोतमो च;

एवमेव त्वम्पि पमुञ्चस्सु सद्धं,

गमिस्ससि त्वं पिङ्गिय मच्चुधेय्यस्स पारं’’ [मच्चुधेय्यपारं (सी.)].

११५३. ‘‘एस भिय्यो पसीदामि, सुत्वान मुनिनो वचो;

विवट्टच्छदो सम्बुद्धो, अखिलो पटिभानवा.

११५४. ‘‘अधिदेवे अभिञ्ञाय, सब्बं वेदि वरोवरं [परो वरं (सी. स्या.), परो परं (निद्देस)];

पञ्हानन्तकरो सत्था, कङ्खीनं पटिजानतं.

११५५. ‘‘असंहीरं असङ्कुप्पं, यस्स नत्थि उपमा क्वचि;

अद्धा गमिस्सामि न मेत्थ कङ्खा, एवं मं धारेहि अधिमुत्तचित्त’’न्ति.

पारायनवग्गो पञ्चमो निट्ठितो.