नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

खुद्दकनिकाये

सुत्तनिपातपाळि

१. उरगवग्गो

१. उरगसुत्तं

१. यो [यो वे (स्या.)] उप्पतितं विनेति कोधं, विसटं सप्पविसंव ओसधेहि [ओसधेभि (क.)];

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं [जिण्णमिव तचं (सी. स्या. कं. पी.), जिण्णमिवा तचं (?)] पुराणं.

२. यो रागमुदच्छिदा असेसं, भिसपुप्फंव सरोरुहं [सरेरुहं (क.)] विगय्ह;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं, पुराणं.

३. यो तण्हमुदच्छिदा असेसं, सरितं सीघसरं विसोसयित्वा;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

४. यो मानमुदब्बधी असेसं, नळसेतुंव सुदुब्बलं महोघो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

५. यो नाज्झगमा भवेसु सारं, विचिनं पुप्फमिव [पुप्फमिव (बहूसु)] उदुम्बरेसु;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

६. यस्सन्तरतो न सन्ति कोपा, इतिभवाभवतञ्च [इतिब्भवाभवतञ्च (क.)] वीतिवत्तो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

७. यस्स वितक्का विधूपिता, अज्झत्तं सुविकप्पिता असेसा;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

८. यो नाच्चसारी न पच्चसारी, सब्बं अच्चगमा इमं पपञ्चं;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

९. यो नाच्चसारी न पच्चसारी, सब्बं वितथमिदन्ति ञत्वा [उत्वा (स्या. पी. क.)] लोके;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१०. यो नाच्चसारी न पच्चसारी, सब्बं वितथमिदन्ति वीतलोभो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

११. यो नाच्चसारी न पच्चसारी, सब्बं वितथमिदन्ति वीतरागो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१२. यो नाच्चसारी न पच्चसारी, सब्बं वितथमिदन्ति वीतदोसो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१३. यो नाच्चसारी न पच्चसारी, सब्बं वितथमिदन्ति वीतमोहो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१४. यस्सानुसया न सन्ति केचि, मूला च अकुसला समूहतासे;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१५. यस्स दरथजा न सन्ति केचि, ओरं आगमनाय पच्चयासे;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१६. यस्स वनथजा न सन्ति केचि, विनिबन्धाय भवाय हेतुकप्पा;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

१७. यो नीवरणे पहाय पञ्च, अनिघो तिण्णकथंकथो विसल्लो;

सो भिक्खु जहाति ओरपारं, उरगो जिण्णमिवत्तचं पुराणं.

उरगसुत्तं पठमं निट्ठितं.

२. धनियसुत्तं

१८. ‘‘पक्कोदनो दुद्धखीरोहमस्मि, (इति धनियो गोपो)

अनुतीरे महिया समानवासो;

छन्ना कुटि आहितो गिनि, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

१९. ‘‘अक्कोधनो विगतखिलोहमस्मि [विगतखीलोहमस्मि (सी. पी.)], (इति भगवा)

अनुतीरे महियेकरत्तिवासो;

विवटा कुटि निब्बुतो गिनि, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२०. ‘‘अन्धकमकसा न विज्जरे, (इति धनियो गोपो)

कच्छे रूळ्हतिणे चरन्ति गावो;

वुट्ठिम्पि सहेय्युमागतं, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२१. ‘‘बद्धासि भिसी सुसङ्खता, (इति भगवा)

तिण्णो पारगतो विनेय्य ओघं;

अत्थो भिसिया न विज्जति, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२२. ‘‘गोपी मम अस्सवा अलोला, (इति धनियो गोपो)

दीघरत्तं [दीघरत्त (क.)] संवासिया मनापा;

तस्सा न सुणामि किञ्चि पापं, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२३. ‘‘चित्तं मम अस्सवं विमुत्तं, (इति भगवा)

दीघरत्तं परिभावितं सुदन्तं;

पापं पन मे न विज्जति, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२४. ‘‘अत्तवेतनभतोहमस्मि, (इति धनियो गोपो)

पुत्ता च मे समानिया अरोगा;

तेसं न सुणामि किञ्चि पापं, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२५. ‘‘नाहं भतकोस्मि कस्सचि, (इति भगवा)

निब्बिट्ठेन चरामि सब्बलोके;

अत्थो भतिया न विज्जति, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२६. ‘‘अत्थि वसा अत्थि धेनुपा, (इति धनियो गोपो)

गोधरणियो पवेणियोपि अत्थि;

उसभोपि गवम्पतीध अत्थि, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२७. ‘‘नत्थि वसा नत्थि धेनुपा, (इति भगवा)

गोधरणियो पवेणियोपि नत्थि;

उसभोपि गवम्पतीध नत्थि, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२८. ‘‘खिला निखाता असम्पवेधी, (इति धनियो गोपो)

दामा मुञ्जमया नवा सुसण्ठाना;

न हि सक्खिन्ति धेनुपापि छेत्तुं [छेतुं (क.)], अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

२९. ‘‘उसभोरिव छेत्व [छेत्वा (स्या. क.)] बन्धनानि, (इति भगवा)

नागो पूतिलतंव दालयित्वा [पूतिलतं पदालयित्वा (स्या. क.)];

नाहं पुनुपेस्सं [पुन उपेस्सं (सी. स्या. कं. पी.), पुनुपेय्य (क.)] गब्भसेय्यं, अथ चे पत्थयसी पवस्स देव’’.

३०. ‘‘निन्नञ्च थलञ्च पूरयन्तो, महामेघो पवस्सि तावदेव;

सुत्वा देवस्स वस्सतो, इममत्थं धनियो अभासथ.

३१. ‘‘लाभा वत नो अनप्पका, ये मयं भगवन्तं अद्दसाम;

सरणं तं उपेम चक्खुम, सत्था नो होहि तुवं महामुनि.

३२. ‘‘गोपी च अहञ्च अस्सवा, ब्रह्मचरियं [ब्रह्मचरिय (क.)] सुगते चरामसे;

जातिमरणस्स पारगू [पारगा (सी. स्या. कं. पी.)], दुक्खस्सन्तकरा भवामसे’’.

३३. ‘‘नन्दति पुत्तेहि पुत्तिमा, (इति मारो पापिमा)

गोमा [गोमिको (सी. पी.), गोपिको (स्या. कं.), गोपियो (क.)] गोहि तथेव नन्दति;

उपधी हि नरस्स नन्दना, न हि सो नन्दति यो निरूपधि’’.

३४. ‘‘सोचति पुत्तेहि पुत्तिमा, (इति भगवा)

गोपियो गोहि तथेव सोचति;

उपधी हि नरस्स सोचना, न हि सो सोचति यो निरूपधी’’ति.

धनियसुत्तं दुतियं निट्ठितं.

३. खग्गविसाणसुत्तं

३५. सब्बेसु भूतेसु निधाय दण्डं, अविहेठयं अञ्ञतरम्पि तेसं;

न पुत्तमिच्छेय्य कुतो सहायं, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

३६. संसग्गजातस्स भवन्ति स्नेहा, स्नेहन्वयं दुक्खमिदं पहोति;

आदीनवं स्नेहजं पेक्खमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

३७. मित्ते सुहज्जे अनुकम्पमानो, हापेति अत्थं पटिबद्धचित्तो;

एतं भयं सन्थवे [सन्धवे (क.)] पेक्खमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

३८. वंसो विसालोव यथा विसत्तो, पुत्तेसु दारेसु च या अपेक्खा;

वंसक्कळीरोव [वंसकळीरोव (सी.), वंसाकळीरोव (स्या. कं. पी.), वंसेकळीरोव (निद्देस)] असज्जमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

३९. मिगो अरञ्ञम्हि यथा अबद्धो [अबन्धो (स्या. कं.)], येनिच्छकं गच्छति गोचराय;

विञ्ञू नरो सेरितं पेक्खमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४०. आमन्तना होति सहायमज्झे, वासे ठाने गमने चारिकाय;

अनभिज्झितं सेरितं पेक्खमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४१. खिड्डा रती होति सहायमज्झे, पुत्तेसु च विपुलं होति पेमं;

पियविप्पयोगं विजिगुच्छमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४२. चातुद्दिसो अप्पटिघो च होति, सन्तुस्समानो इतरीतरेन;

परिस्सयानं सहिता अछम्भी, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४३. दुस्सङ्गहा पब्बजितापि एके, अथो गहट्ठा घरमावसन्ता;

अप्पोस्सुक्को परपुत्तेसु हुत्वा, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४४. ओरोपयित्वा गिहिब्यञ्जनानि [गिहिव्यञ्जनानि (स्या. कं. पी.)], सञ्छिन्नपत्तो [संसीनपत्तो (सी.)] यथा कोविळारो;

छेत्वान वीरो गिहिबन्धनानि, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४५. सचे लभेथ निपकं सहायं, सद्धिं चरं साधुविहारिधीरं;

अभिभुय्य सब्बानि परिस्सयानि, चरेय्य तेनत्तमनो सतीमा.

४६. नो चे लभेथ निपकं सहायं, सद्धिं चरं साधुविहारिधीरं;

राजाव रट्ठं विजितं पहाय, एको चरे मातङ्गरञ्ञेव नागो.

४७. अद्धा पसंसाम सहायसम्पदं, सेट्ठा समा सेवितब्बा सहाया;

एते अलद्धा अनवज्जभोजी, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४८. दिस्वा सुवण्णस्स पभस्सरानि, कम्मारपुत्तेन सुनिट्ठितानि;

सङ्घट्टमानानि दुवे भुजस्मिं, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

४९. एवं दुतियेन [दुतियेन (सब्बत्थ)] सहा ममस्स, वाचाभिलापो अभिसज्जना वा;

एतं भयं आयतिं पेक्खमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५०. कामा हि चित्रा मधुरा मनोरमा, विरूपरूपेन मथेन्ति चित्तं;

आदीनवं कामगुणेसु दिस्वा, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५१. ईती च गण्डो च उपद्दवो च, रोगो च सल्लञ्च भयञ्च मेतं;

एतं भयं कामगुणेसु दिस्वा, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५२. सीतञ्च उण्हञ्च खुदं पिपासं, वातातपे डंससरीसपे [डंससिरिंसपे (सी. स्या. कं. पी.)] च;

सब्बानिपेतानि अभिसम्भवित्वा, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५३. नागोव यूथानि विवज्जयित्वा, सञ्जातखन्धो पदुमी उळारो;

यथाभिरन्तं विहरं [विहरे (सी. पी. निद्देस)] अरञ्ञे, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५४. अट्ठानतं सङ्गणिकारतस्स, यं फस्सये [फुस्सये (स्या.)] सामयिकं विमुत्तिं;

आदिच्चबन्धुस्स वचो निसम्म, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५५. दिट्ठीविसूकानि उपातिवत्तो, पत्तो नियामं पटिलद्धमग्गो;

उप्पन्नञाणोम्हि अनञ्ञनेय्यो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५६. निल्लोलुपो निक्कुहो निप्पिपासो, निम्मक्खो निद्धन्तकसावमोहो;

निरासयो [निरासासो (क.)] सब्बलोके भवित्वा, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५७. पापं सहायं परिवज्जयेथ, अनत्थदस्सिं विसमे निविट्ठं;

सयं न सेवे पसुतं पमत्तं, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५८. बहुस्सुतं धम्मधरं भजेथ, मित्तं उळारं पटिभानवन्तं;

अञ्ञाय अत्थानि विनेय्य कङ्खं, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

५९. खिड्डं रतिं कामसुखञ्च लोके, अनलङ्करित्वा अनपेक्खमानो;

विभूसनट्ठाना विरतो सच्चवादी, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

६०. पुत्तञ्च दारं पितरञ्च मातरं, धनानि धञ्ञानि च बन्धवानि [बन्धवानि च (पी.)];

हित्वान कामानि यथोधिकानि, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

६१. सङ्गो एसो परित्तमेत्थ सोख्यं, अप्पस्सादो दुक्खमेत्थ भिय्यो;

गळो एसो इति ञत्वा मुतीमा [मतीमा (स्या. क.)], एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

६२. सन्दालयित्वान [पदालयित्वान (क.)] संयोजनानि, जालंव भेत्वा सलिलम्बुचारी;

अग्गीव दड्ढं अनिवत्तमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

६३. ओक्खित्तचक्खू न च पादलोलो, गुत्तिन्द्रियो रक्खितमानसानो;

अनवस्सुतो अपरिडय्हमानो, एको चरे खग्गविसाणकप्पो.

६४. ओहारयित्वा गिहिब्यञ्जनानि, सञ्छन्नपत्तो [सञ्छिन्नपत्तो (स्या. पी.), पच्छिन्नपत्तो (क.)] यथा पारिछत्तो;