१०. कोकालिकसुत्तं

एवं मे सुतं – एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. अथ खो कोकालिको भिक्खु येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नो खो कोकालिको भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘पापिच्छा, भन्ते, सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं वसं गता’’ति.

एवं वुत्ते, भगवा कोकालिकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा हेवं, कोकालिक, मा हेवं, कोकालिक! पसादेहि, कोकालिक, सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं. पेसला सारिपुत्तमोग्गल्लाना’’ति.

दुतियम्पि खो…पे… ततियम्पि खो कोकालिको भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘किञ्चापि मे, भन्ते, भगवा सद्धायिको पच्चयिको, अथ खो पापिच्छाव सारिपुत्तमोग्गल्लाना, पापिकानं इच्छानं वसं गता’’ति. ततियम्पि खो भगवा कोकालिकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा हेवं, कोकालिक, मा हेवं, कोकालिक! पसादेहि, कोकालिक, सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं. पेसला सारिपुत्तमोग्गल्लाना’’ति.

अथ खो कोकालिको भिक्खु उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि. अचिरप्पक्कन्तस्स च कोकालिकस्स भिक्खुनो सासपमत्तीहि पिळकाहि सब्बो कायो फुटो [फुट्ठो (स्या.)] अहोसि; सासपमत्तियो हुत्वा मुग्गमत्तियो अहेसुं; मुग्गमत्तियो हुत्वा कळायमत्तियो अहेसुं; कळायमत्तियो हुत्वा कोलट्ठिमत्तियो अहेसुं; कोलट्ठिमत्तियो हुत्वा कोलमत्तियो अहेसुं; कोलमत्तियो हुत्वा आमलकमत्तियो अहेसुं; आमलकमत्तियो हुत्वा बेळुवसलाटुकमत्तियो अहेसुं; बेळुवसलाटुकमत्तियो हुत्वा बिल्लमत्तियो अहेसुं; बिल्लमत्तियो हुत्वा पभिज्जिंसु; पुब्बञ्च लोहितञ्च पग्घरिंसु. अथ खो कोकालिको भिक्खु तेनेवाबाधेन कालमकासि. कालङ्कतो च कोकालिको भिक्खु पदुमं निरयं उपपज्जि सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं आघातेत्वा.

अथ खो ब्रह्मा सहम्पति अभिक्कन्ताय रत्तिया अभिक्कन्तवण्णो केवलकप्पं जेतवनं ओभासेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि. एकमन्तं, ठितो खो ब्रह्मा सहम्पति भगवन्तं एतदवोच – ‘‘कोकालिको, भन्ते, भिक्खु कालङ्कतो; कालङ्कतो च, भन्ते, कोकालिको भिक्खु पदुमं निरयं उपपन्नो सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं आघातेत्वा’’ति. इदमवोच ब्रह्मा सहम्पति; इदं वत्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायि.

अथ खो भगवा तस्सा रत्तिया अच्चयेन भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इमं, भिक्खवे, रत्तिं ब्रह्मा सहम्पति अभिक्कन्ताय रत्तिया…पे… इदमवोच, भिक्खवे, ब्रह्मा सहम्पति, इदं वत्वा मं पदक्खिणं कत्वा तत्थेवन्तरधायी’’ति.

एवं वुत्ते, अञ्ञतरो भिक्खु भगवन्तं एतदवोच – ‘‘कीवदीघं नु खो, भन्ते, पदुमे निरये आयुप्पमाण’’न्ति? ‘‘दीघं खो, भिक्खु, पदुमे निरये आयुप्पमाणं; तं न सुकरं सङ्खातुं एत्तकानि वस्सानि इति वा एत्तकानि वस्ससतानि इति वा एत्तकानि वस्ससहस्सानि इति वा एत्तकानि वस्ससतसहस्सानि इति वा’’ति. ‘‘सक्का पन, भन्ते, उपमा [उपमं (सी. स्या. क.)] कातु’’न्ति? ‘‘सक्का, भिक्खू’’ति भगवा अवोच –

‘‘सेय्यथापि, भिक्खु, वीसतिखारिको कोसलको तिलवाहो; ततो पुरिसो वस्ससतस्स वस्ससतस्स अच्चयेन एकमेकं तिलं उद्धरेय्य. खिप्पतरं खो सो भिक्खु वीसतिखारिको कोसलको तिलवाहो इमिना उपक्कमेन परिक्खयं परियादानं गच्छेय्य, नत्वेव एको अब्बुदो निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अब्बुदा निरया एवमेको निरब्बुदो निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति निरब्बुदा निरया एवमेको अबबो निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अबबा निरया एवमेको अहहो निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अहहा निरया एवमेको अटटो निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति अटटा निरया एवमेको कुमुदो निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति कुमुदा निरया एवमेको सोगन्धिको निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति सोगन्धिका निरया एवमेको उप्पलको निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति उप्पलका निरया एवमेको पुण्डरीको निरयो. सेय्यथापि, भिक्खु, वीसति पुण्डरीका निरया एवमेको पदुमो निरयो. पदुमं खो पन भिक्खु निरयं कोकालिको भिक्खु उपपन्नो सारिपुत्तमोग्गल्लानेसु चित्तं आघातेत्वा’’ति. इदमवोच भगवा, इदं वत्वान सुगतो अथापरं एतदवोच सत्था –

६६२. ‘‘पुरिसस्स हि जातस्स, कुठारी [कुधारी (क.)] जायते मुखे;

याय छिन्दति अत्तानं, बालो दुब्भासितं भणं.

६६३. ‘‘यो निन्दियं पसंसति, तं वा निन्दति यो पसंसियो;

विचिनाति मुखेन सो कलिं, कलिना तेन सुखं न विन्दति.

६६४. ‘‘अप्पमत्तो अयं कलि, यो अक्खेसु धनपराजयो;

सब्बस्सापि सहापि अत्तना, अयमेव महत्तरो [महन्तकरो (सी.)] कलि;

यो सुगतेसु मनं पदोसये.

६६५. ‘‘सतं सहस्सानं निरब्बुदानं, छत्तिंसति पञ्च च अब्बुदानि [अब्बुदानं (क.)];

यमरियगरही निरयं उपेति, वाचं मनञ्च पणिधाय पापकं.

६६६. ‘‘अभूतवादी निरयं उपेति, यो वापि कत्वा न करोमिचाह;

उभोपि ते पेच्च समा भवन्ति, निहीनकम्मा मनुजा परत्थ.

६६७. ‘‘यो अप्पदुट्ठस्स नरस्स दुस्सति, सुद्धस्स पोसस्स अनङ्गणस्स;

तमेव बालं पच्चेति पापं, सुखुमो रजो पटिवातंव खित्तो.

६६८. ‘‘यो लोभगुणे अनुयुत्तो, सो वचसा परिभासति अञ्ञे;

असद्धो कदरियो अवदञ्ञू, मच्छरि पेसुणियं [पेसुणियस्मिं (बहूसु)] अनुयुत्तो.

६६९. ‘‘मुखदुग्ग विभूत अनरिय, भूनहु [भुनहत (स्या. क.)] पापक दुक्कटकारि;

पुरिसन्त कली अवजात, मा बहुभाणिध नेरयिकोसि.

६७०. ‘‘रजमाकिरसी अहिताय, सन्ते गरहसि किब्बिसकारी;

बहूनि दुच्चरितानि चरित्वा, गच्छसि खो पपतं चिररत्तं.

६७१. ‘‘न हि नस्सति कस्सचि कम्मं, एति हतं लभतेव सुवामि;

दुक्खं मन्दो परलोके, अत्तनि पस्सति किब्बिसकारी.

६७२. ‘‘अयोसङ्कुसमाहतट्ठानं, तिण्हधारमयसूलमुपेति;

अथ तत्तअयोगुळसन्निभं, भोजनमत्थि तथा पतिरूपं.

६७३. ‘‘न हि वग्गु वदन्ति वदन्ता, नाभिजवन्ति न ताणमुपेन्ति;

अङ्गारे सन्थते सयन्ति [सेन्ति (सी. स्या. पी.)], गिनिसम्पज्जलितं पविसन्ति.

६७४. ‘‘जालेन च ओनहियान, तत्थ हनन्ति अयोमयकुटेभि [अयोमयकूटेहि (सी. स्या. पी.)];

अन्धंव तिमिसमायन्ति, तं विततञ्हि यथा महिकायो.

६७५. ‘‘अथ लोहमयं पन कुम्भिं, गिनिसम्पज्जलितं पविसन्ति;

पच्चन्ति हि तासु चिररत्तं, अग्गिनिसमासु [गिनिस्समासु (क.)] समुप्पिलवाते.

६७६. ‘‘अथ पुब्बलोहितमिस्से, तत्थ किं पच्चति किब्बिसकारी;

यं यं दिसकं [दिसतं (सी. स्या. पी.)] अधिसेति, तत्थ किलिस्सति सम्फुसमानो.

६७७. ‘‘पुळवावसथे सलिलस्मिं, तत्थ किं पच्चति किब्बिसकारी;

गन्तुं न हि तीरमपत्थि, सब्बसमा हि समन्तकपल्ला.

६७८. ‘‘असिपत्तवनं पन तिण्हं, तं पविसन्ति समुच्छिदगत्ता;

जिव्हं बलिसेन गहेत्वा, आरजयारजया विहनन्ति.

६७९. ‘‘अथ वेतरणिं पन दुग्गं, तिण्हधारखुरधारमुपेन्ति;

तत्थ मन्दा पपतन्ति, पापकरा पापानि करित्वा.

६८०. ‘‘खादन्ति हि तत्थ रुदन्ते, सामा सबला काकोलगणा च;

सोणा सिङ्गाला [सिगाला (सी. पी.)] पटिगिद्धा [पटिगिज्झा (स्या. पी.)], कुलला वायसा च [कुलला च वायसा (?)] वितुदन्ति.

६८१. ‘‘किच्छा वतयं इध वुत्ति, यं जनो फुसति [पस्सति (सी. स्या. पी.)] किब्बिसकारी;

तस्मा इध जीवितसेसे, किच्चकरो सिया नरो न चप्पमज्जे.

६८२. ‘‘ते गणिता विदूहि तिलवाहा, ये पदुमे निरये उपनीता;

नहुतानि हि कोटियो पञ्च भवन्ति, द्वादस कोटिसतानि पुनञ्ञा [पनय्ये (क.)].

६८३. ‘‘याव दुखा [दुक्खा (सी. स्या.), दुक्ख (पी. क.)] निरया इध वुत्ता, तत्थपि ताव चिरं वसितब्बं;

तस्मा सुचिपेसलसाधुगुणेसु, वाचं मनं सततं [पकतं (स्या.)] परिरक्खे’’ति.

कोकालिकसुत्तं दसमं निट्ठितं.