९. अङ्कुरपेतवत्थु

२५७. ‘‘यस्स अत्थाय गच्छाम, कम्बोजं धनहारका;

अयं कामददो यक्खो, इमं यक्खं नयामसे.

२५८. ‘‘इमं यक्खं गहेत्वान, साधुकेन पसय्ह वा;

यानं आरोपयित्वान, खिप्पं गच्छाम द्वारक’’न्ति.

२५९. [जा. १.१०.१५१; १.१४.१९६; २.१८.१५३; २.२२.१०] ‘‘यस्स रुक्खस्स छायाय, निसीदेय्य सयेय्य वा;

न तस्स साखं भञ्जेय्य, मित्तदुब्भो हि पापको’’ति.

२६०. ‘‘यस्स रुक्खस्स छायाय, निसीदेय्य सयेय्य वा;

खन्धम्पि तस्स छिन्देय्य, अत्थो चे तादिसो सिया’’ति.

२६१. ‘‘यस्स रुक्खस्स छायाय, निसीदेय्य सयेय्य वा;

न तस्स पत्तं भिन्देय्य [हिंसेय्य (क.)], मित्तदुब्भो हि पापको’’ति.

२६२. ‘‘यस्स रुक्खस्स छायाय, निसीदेय्य सयेय्य वा;

समूलम्पि तं अब्बुहे [उब्बहे (?)], अत्थो चे तादिसो सिया’’ति.

२६३. ‘‘यस्सेकरत्तिम्पि घरे वसेय्य, यत्थन्नपानं पुरिसो लभेथ;

न तस्स पापं मनसापि चिन्तये, कतञ्ञुता सप्पुरिसेहि वण्णिता.

२६४. ‘‘यस्सेकरत्तिम्पि घरे वसेय्य, अन्नेन पानेन उपट्ठितो सिया;

न तस्स पापं मनसापि चिन्तये, अदुब्भपाणी दहते मित्तदुब्भिं.

२६५. ‘‘यो पुब्बे कतकल्याणो, पच्छा पापेन हिंसति;

अल्लपाणिहतो [अदुब्भिपाणीहतो (क)] पोसो, न सो भद्रानि पस्सती’’ति.

२६६. ‘‘नाहं देवेन वा मनुस्सेन वा, इस्सरियेन वाहं सुप्पसय्हो;

यक्खोहमस्मि परमिद्धिपत्तो, दूरङ्गमो वण्णबलूपपन्नो’’ति.

२६७. ‘‘पाणि ते सब्बसो वण्णो, पञ्चधारो मधुस्सवो;

नानारसा पग्घरन्ति, मञ्ञेहं तं पुरिन्दद’’न्ति.

२६८. ‘‘नाम्हि देवो न गन्धब्बो, नापि सक्को पुरिन्ददो;

पेतं मं अङ्कुर जानाहि, रोरुवम्हा [हेरुवम्हा (सी.)] इधागत’’न्ति.

२६९. ‘‘किंसीलो किंसमाचारो, रोरुवस्मिं पुरे तुवं;

केन ते ब्रह्मचरियेन, पुञ्ञं पाणिम्हि इज्झती’’ति.

२७०. ‘‘तुन्नवायो पुरे आसिं, रोरुवस्मिं तदा अहं;

सुकिच्छवुत्ति कपणो, न मे विज्जति दातवे.

२७१. ‘‘निवेसनञ्च [आवेसनञ्च (सी.)] मे आसि, असय्हस्स उपन्तिके;

सद्धस्स दानपतिनो, कतपुञ्ञस्स लज्जिनो.

२७२. ‘‘तत्थ याचनका यन्ति, नानागोत्ता वनिब्बका;

ते च मं तत्थ पुच्छन्ति, असय्हस्स निवेसनं.

२७३. ‘‘कत्थ गच्छाम भद्दं वो, कत्थ दानं पदीयति;

तेसाहं पुट्ठो अक्खामि, असय्हस्स निवेसनं.

२७४. ‘‘पग्गय्ह दक्खिणं बाहुं, एत्थ गच्छथ भद्दं वो;

एत्थ दानं पदीयति, असय्हस्स निवेसने.

२७५. ‘‘तेन पाणि कामददो, तेन पाणि मधुस्सवो;

तेन मे ब्रह्मचरियेन, पुञ्ञं पाणिम्हि इज्झती’’ति.

२७६. ‘‘न किर त्वं अदा दानं, सकपाणीहि कस्सचि;

परस्स दानं अनुमोदमानो, पाणिं पग्गय्ह पावदि.

२७७. ‘‘तेन पाणि कामददो, तेन पाणि मधुस्सवो;

तेन ते ब्रह्मचरियेन, पुञ्ञं पाणिम्हि इज्झति.

२७८. ‘‘यो सो दानमदा भन्ते, पसन्नो सकपाणिभि;

सो हित्वा मानुसं देहं, किं नु सो दिसतं गतो’’ति.

२७९. ‘‘नाहं पजानामि असय्हसाहिनो, अङ्गीरसस्स गतिं आगतिं वा;

सुतञ्च मे वेस्सवणस्स सन्तिके, सक्कस्स सहब्यतं गतो असय्हो’’ति.

२८०. ‘‘अलमेव कातुं कल्याणं, दानं दातुं यथारहं;

पाणिं कामददं दिस्वा, को पुञ्ञं न करिस्सति.

२८१. ‘‘सो हि नून इतो गन्त्वा, अनुप्पत्वान द्वारकं;

दानं पट्ठपयिस्सामि, यं ममस्स सुखावहं.

२८२. ‘‘दस्सामन्नञ्च पानञ्च, वत्थसेनासनानि च;

पपञ्च उदपानञ्च, दुग्गे सङ्कमनानि चा’’ति.

२८३. ‘‘केन ते अङ्गुली कुणा [कुण्ठा (सी. स्या.)], मुखञ्च कुणलीकतं [कुण्डलीकतं (सी. स्या. क.)];

अक्खीनि च पग्घरन्ति, किं पापं पकतं तया’’ति.

२८४. ‘‘अङ्गीरसस्स गहपतिनो, सद्धस्स घरमेसिनो;

तस्साहं दानविस्सग्गे, दाने अधिकतो अहुं.

२८५. ‘‘तत्थ याचनके दिस्वा, आगते भोजनत्थिके;

एकमन्तं अपक्कम्म, अकासिं कुणलिं मुखं.

२८६. ‘‘तेन मे अङ्गुली कुणा, मुखञ्च कुणलीकतं;

अक्खीनि मे पग्घरन्ति, तं पापं पकतं मया’’ति.

२८७. ‘‘धम्मेन ते कापुरिस, मुखञ्च कुणलीकतं;

अक्खीनि च पग्घरन्ति, यं तं परस्स दानस्स;

अकासि कुणलिं मुखं.

२८८. ‘‘कथं हि दानं ददमानो, करेय्य परपत्तियं;

अन्नं पानं खादनीयं, वत्थसेनासनानि च.

२८९. ‘‘सो हि नून इतो गन्त्वा, अनुप्पत्वान द्वारकं;

दानं पट्ठपयिस्सामि, यं ममस्स सुखावहं.

२९०. ‘‘दस्सामन्नञ्च पानञ्च, वत्थसेनासनानि च;

पपञ्च उदपानञ्च, दुग्गे सङ्कमनानि चा’’ति.

२९१. ततो हि सो निवत्तित्वा, अनुप्पत्वान द्वारकं;

दानं पट्ठपयि अङ्कुरो, यंतुमस्स [यं तं अस्स (स्या.), यन्तमस्स (क.)] सुखावहं.

२९२. अदा अन्नञ्च पानञ्च, वत्थसेनासनानि च;

पपञ्च उदपानञ्च, विप्पसन्नेन चेतसा.

२९३. ‘‘को छातो को च तसितो, को वत्थं परिदहिस्सति;

कस्स सन्तानि योग्गानि, इतो योजेन्तु वाहनं.

२९४. ‘‘को छत्तिच्छति गन्धञ्च, को मालं को उपाहनं;

इतिस्सु तत्थ घोसेन्ति, कप्पका सूदमागधा [पाटवा (क.)];

सदा सायञ्च पातो च, अङ्कुरस्स निवेसने.

२९५. ‘‘‘सुखं सुपति अङ्कुरो’, इति जानाति मं जनो;

दुक्खं सुपामि सिन्धक [सन्दुक, सिन्धुक (क.)], यं न पस्सामि याचके.

२९६. ‘‘‘सुखं सुपति अङ्कुरो’, इति जानाति मं जनो;

दुक्खं सिन्धक सुपामि, अप्पके सु वनिब्बके’’ति.

२९७. ‘‘सक्को चे ते वरं दज्जा, तावतिंसानमिस्सरो;

किस्स सब्बस्स लोकस्स, वरमानो वरं वरे’’ति.

२९८. ‘‘सक्को चे मे वरं दज्जा, तावतिंसानमिस्सरो;

कालुट्ठितस्स मे सतो, सुरियुग्गमनं पति;

दिब्बा भक्खा पातुभवेय्युं, सीलवन्तो च याचका.

२९९. ‘‘ददतो मे न खीयेथ, दत्वा नानुतपेय्यहं;

ददं चित्तं पसादेय्यं, एतं सक्कं वरं वरे’’ति.

३००. ‘‘न सब्बवित्तानि परे पवेच्छे, ददेय्य दानञ्च धनञ्च रक्खे;

तस्मा हि दाना धनमेव सेय्यो, अतिप्पदानेन कुला न होन्ति.

३०१. ‘‘अदानमतिदानञ्च, नप्पसंसन्ति पण्डिता;

तस्मा हि दाना धनमेव सेय्यो, समेन वत्तेय्य स धीरधम्मो’’ति.

३०२. ‘‘अहो वत रे अहमेव दज्जं, सन्तो च मं सप्पुरिसा भजेय्युं;

मेघोव निन्नानि परिपूरयन्तो [भिपूरयन्तो (सी.), हि पूरयन्तो (स्या.)], सन्तप्पये सब्बवनिब्बकानं.

३०३. ‘‘यस्स याचनके दिस्वा, मुखवण्णो पसीदति;

दत्वा अत्तमनो होति, तं घरं वसतो सुखं.

३०४. ‘‘यस्स याचनके दिस्वा, मुखवण्णो पसीदति;

दत्वा अत्तमनो होति, एसा यञ्ञस्स [पुञ्ञस्स (सी.)] सम्पदा.

३०५. [अ. नि. ६.३७] ‘‘पुब्बेव दाना सुमनो, ददं चित्तं पसादये;

दत्वा अत्तमनो होति, एसा यञ्ञस्स [पुञ्ञस्स (सी.)] सम्पदा’’ति.

३०६. सट्ठि वाहसहस्सानि, अङ्कुरस्स निवेसने;

भोजनं दीयते निच्चं, पुञ्ञपेक्खस्स जन्तुनो.

३०७. तिसहस्सानि सूदानि हि [सूदानि (स्या. क.)], आमुत्तमणिकुण्डला;

अङ्कुरं उपजीवन्ति, दाने यञ्ञस्स वावटा [ब्यावटा (सी.), पावटा (स्या.)].

३०८. सट्ठि पुरिससहस्सानि, आमुत्तमणिकुण्डला;

अङ्कुरस्स महादाने, कट्ठं फालेन्ति माणवा.

३०९. सोळसित्थिसहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

अङ्कुरस्स महादाने, विधा पिण्डेन्ति नारियो.

३१०. सोळसित्थिसहस्सानि, सब्बालङ्कारभूसिता;

अङ्कुरस्स महादाने, दब्बिगाहा उपट्ठिता.

३११. बहुं बहूनं पादासि, चिरं पादासि खत्तियो;

सक्कच्चञ्च सहत्था च, चित्तीकत्वा पुनप्पुनं.

३१२. बहू मासे च पक्खे च, उतुसंवच्छरानि च;

महादानं पवत्तेसि, अङ्कुरो दीघमन्तरं.

३१३. एवं दत्वा यजित्वा च, अङ्कुरो दीघमन्तरं;

सो हित्वा मानुसं देहं, तावतिंसूपगो अहु.

३१४. कटच्छुभिक्खं दत्वान, अनुरुद्धस्स इन्दको;

सो हित्वा मानुसं देहं, तावतिंसूपगो अहु.

३१५. दसहि ठानेहि अङ्कुरं, इन्दको अतिरोचति;

रूपे सद्दे रसे गन्धे, फोट्ठब्बे च मनोरमे.

३१६. आयुना यससा चेव, वण्णेन च सुखेन च;

आधिपच्चेन अङ्कुरं, इन्दको अतिरोचति.

३१७. तावतिंसे यदा बुद्धो, सिलायं पण्डुकम्बले;

पारिच्छत्तकमूलम्हि, विहासि पुरिसुत्तमो.

३१८. दससु लोकधातूसु, सन्निपतित्वान देवता;

पयिरुपासन्ति सम्बुद्धं, वसन्तं नगमुद्धनि.

३१९. न कोचि देवो वण्णेन, सम्बुद्धं अतिरोचति;

सब्बे देवे अतिक्कम्म [अधिगय्ह (सी.), अतिग्गय्ह (क)], सम्बुद्धोव विरोचति.

३२०. योजनानि दस द्वे च, अङ्कुरोयं तदा अहु;

अविदूरेव बुद्धस्स [अविदूरे सम्बुद्धस्स (क.)], इन्दको अतिरोचति.

३२१. ओलोकेत्वान सम्बुद्धो, अङ्कुरञ्चापि इन्दकं;

दक्खिणेय्यं सम्भावेन्तो [पभावेन्तो (सी.)], इदं वचनमब्रवि.

३२२. ‘‘महादानं तया दिन्नं, अङ्कुर दीघमन्तरं;

अतिदूरे [सुविदूरे (क.)] निसिन्नोसि, आगच्छ मम सन्तिके’’ति.

३२३. चोदितो भावितत्तेन, अङ्कुरो इदमब्रवि;

‘‘किं मय्हं तेन दानेन, दक्खिणेय्येन सुञ्ञतं.

३२४. ‘‘अयं सो इन्दको यक्खो, दज्जा दानं परित्तकं;

अतिरोचति अम्हेहि, चन्दो तारगणे यथा’’ति.

३२५. ‘‘उज्जङ्गले यथा खेत्ते, बीजं बहुम्पि रोपितं;

न विपुलफलं होति, नपि तोसेति कस्सकं.

३२६. ‘‘तथेव दानं बहुकं, दुस्सीलेसु पतिट्ठितं;

न विपुलफलं होति, नपि तोसेति दायकं.

३२७. ‘‘यथापि भद्दके खेत्ते, बीजं अप्पम्पि रोपितं;

सम्मा धारं पवेच्छन्ते, फलं तोसेति कस्सकं.

३२८. ‘‘तथेव सीलवन्तेसु, गुणवन्तेसु तादिसु;

अप्पकम्पि कतं कारं, पुञ्ञं होति महप्फल’’न्ति.

३२९. विचेय्य दानं दातब्बं, यत्थ दिन्नं महप्फलं;

विचेय्य दानं दत्वान, सग्गं गच्छन्ति दायका.