७. इस्सासङ्गपञ्हो

७. ‘‘भन्ते नागसेन, ‘इस्सासस्स चत्तारि अङ्गानि गहेतब्बानी’ति यं वदेसि, कतमानि तानि चत्तारि अङ्गानि गहेतब्बानी’’ति? ‘‘यथा, महाराज, इस्सासो सरे पातयन्तो उभो पादे पथवियं दळ्हं पतिट्ठापेति, जण्णुअवेकल्लं करोति, सरकलापं कटिसन्धिम्हि ठपेति, कायं उपत्थद्धं करोति, द्वे हत्थे सन्धिट्ठानं आरोपेति, मुट्ठिं पीळयति, अङ्गुलियो निरन्तरं करोति, गीवं पग्गण्हाति, चक्खूनि मुखञ्च पिदहति, निमित्तं उजुं करोति, हासमुप्पादेति ‘विज्झिस्सामी’ति, एवमेव खो, महाराज, योगिना योगावचरेन सीलपथवियं वीरियपादे पतिट्ठापेतब्बं, खन्तिसोरच्चं अवेकल्लं कातब्बं, संवरे चित्तं ठपेतब्बं, संयमनियमे अत्ता उपनेतब्बो, इच्छा मुच्छा पीळयितब्बा, योनिसो मनसिकारे चित्तं निरन्तरं कातब्बं, वीरियं पग्गहेतब्बं, छ द्वारा पिदहितब्बा, सति उपट्ठपेतब्बा, हासमुप्पादेतब्बं ‘सब्बकिलेसे ञाणनाराचेन विज्झिस्सामी’ति. इदं, महाराज, इस्सासस्स पठमं अङ्गं गहेतब्बं.

‘‘पुन चपरं, महाराज, इस्सासो आळकं परिहरति वङ्कजिम्हकुटिलनाराचस्स उजुकरणाय. एवमेव खो, महाराज, योगिना योगावचरेन इमस्मिं काये सतिपट्ठानआळकं परिहरितब्बं वङ्कजिम्हकुटिलचित्तस्स उजुकरणाय. इदं, महाराज, इस्सासस्स दुतियं अङ्गं गहेतब्बं.

‘‘पुन चपरं, महाराज, इस्सासो लक्खे उपासेति, एवमेव खो, महाराज, योगिना योगावचरेन इमस्मिं काये उपासितब्बं. कथं महाराज योगिना योगावचरेन इमस्मिं काये उपासितब्बं? अनिच्चतो उपासितब्बं, दुक्खतो उपासितब्बं, अनत्ततो उपासितब्बं, रोगतो…पे… गण्डतो…पे… सल्लतो…पे… अघतो…पे… आबाधतो…पे… परतो…पे… पलोकतो…पे… ईतितो…पे… उपद्दवतो…पे… भयतो…पे… उपसग्गतो…पे… चलतो…पे… पभङ्गुतो…पे… अद्धुवतो…पे… अताणतो…पे… अलेणतो…पे… असरणतो…पे… रित्ततो…पे… तुच्छतो…पे… सुञ्ञतो…पे… आदीनवतो…पे… विपरिणामधम्मतो…पे… असारतो …पे… अघमूलतो…पे… वधकतो…पे… विभवतो…पे… सासवतो…पे… सङ्खततो…पे… मारामिसतो…पे… जातिधम्मतो…पे… जराधम्मतो…पे… ब्याधिधम्मतो…पे… मरणधम्मतो…पे… सोकधम्मतो…पे… परिदेवधम्मतो…पे… उपायासधम्मतो…पे… संकिलेसधम्मतो…पे… एवं खो, महाराज, योगिना योगावचरेन इमस्मिं काये उपासितब्बं. इदं, महाराज, इस्सासस्स ततियं अङ्गं गहेतब्बं.

‘‘पुन चपरं, महाराज, इस्सासो सायं पातं उपासति. एवमेव खो, महाराज, योगिना योगावचरेन सायं पातं आरम्मणे उपासितब्बं. इदं, महाराज, इस्सासस्स चतुत्थं अङ्गं गहेतब्बं. भासितम्पेतं, महाराज, थेरेन सारिपुत्तेन धम्मसेनापतिना –

‘‘‘यथा इस्सासको नाम, सायं पातं उपासति;

उपासनं अरिञ्चन्तो [न रिच्छन्तो (सी. क.)], लभते भत्तवेतनं.

‘‘‘तथेव बुद्धपुत्तोपि, करोति कायुपासनं;

कायुपासनं अरिञ्चन्तो, अरहत्तमधिगच्छती’’’ति.

इस्सासङ्गपञ्हो सत्तमो.

कुम्भवग्गो सत्तमो [इतो परं राजङ्गपञ्हादिका अट्ठतिंस पञ्हा विनट्ठा, येहि ता दिट्ठा,§तेहि नो आरोचेतब्बा पुन मुद्दापनकाले पक्खिपनत्थायाति (न, बु, स)].

तस्सुद्दानं –

कुम्भो च काळायसो च, छत्तं खेत्तञ्च अगदो;

भोजनेन च इस्सासो, वुत्तं दानि विदूहीति.

ओपम्मकथापञ्हो निट्ठितो.