१२. निब्बानसन्निहितपञ्हो

१२. ‘‘भन्ते नागसेन, अत्थि सो पदेसो पुरत्थिमाय वा दिसाय दक्खिणाय वा दिसाय पच्छिमाय वा दिसाय उत्तराय वा दिसाय उद्धं वा अधो वा तिरियं वा, यत्थ निब्बानं सन्निहित’’न्ति? ‘‘नत्थि, महाराज, सो पदेसो पुरत्थिमाय वा दिसाय दक्खिणाय वा दिसाय पच्छिमाय वा दिसाय उत्तराय वा दिसाय उद्धं वा अधो वा तिरियं वा, यत्थ निब्बानं सन्निहित’’न्ति.

‘‘यदि, भन्ते नागसेन, नत्थि निब्बानस्स सन्निहितोकासो, तेन हि नत्थि निब्बानं? येसञ्च तं निब्बानं सच्छिकतं, तेसम्पि सच्छिकिरिया मिच्छा, कारणं तत्थ वक्खामि, यथा, भन्ते नागसेन, महिया धञ्ञुट्ठानं खेत्तं अत्थि, गन्धुट्ठानं पुप्फं अत्थि, पुप्फुट्ठानं गुम्बो अत्थि, फलुट्ठानं रुक्खो अत्थि, रतनुट्ठानं आकरो अत्थि, तत्थ यो कोचि यं यं इच्छति, सो तत्थ गन्त्वा तं तं हरति, एवमेव खो, भन्ते नागसेन, यदि निब्बानं अत्थि, तस्स निब्बानस्स उट्ठानोकासोपि इच्छितब्बो, यस्मा च खो, भन्ते नागसेन, निब्बानस्स उट्ठानोकासो नत्थि, तस्मा नत्थि निब्बानन्ति ब्रूमि, येसञ्च निब्बानं सच्छिकतं, तेसम्पि सच्छिकिरिया मिच्छा’’ति.

‘‘नत्थि, महाराज, निब्बानस्स सन्निहितोकासो, अत्थि चेतं निब्बानं, सम्मापटिपन्नो योनिसो मनसिकारेन निब्बानं सच्छिकरोति. यथा पन, महाराज, अत्थि अग्गि नाम, नत्थि तस्स सन्निहितोकासो, द्वे कट्ठानि सङ्घट्टेन्तो अग्गिं अधिगच्छति. एवमेव खो, महाराज, अत्थि निब्बानं, नत्थि तस्स सन्निहितोकासो, सम्मापटिपन्नो योनिसो मनसिकारेन निब्बानं सच्छिकरोति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, अत्थि सत्त रतनानि नाम. सेय्यथिदं, चक्करतनं हत्थिरतनं अस्सरतनं मणिरतनं इत्थिरतनं गहपतिरतनं परिणायकरतनं. न च तेसं रतनानं सन्निहितोकासो अत्थि, खत्तियस्स पन सम्मापटिपन्नस्स पटिपत्तिबलेन तानि रतनानि उपगच्छन्ति. एवमेव खो, महाराज, अत्थि निब्बानं, नत्थि तस्स सन्निहितोकासो, सम्मापटिपन्नो योनिसो मनसिकारेन निब्बानं सच्छिकरोती’’ति.

‘‘भन्ते नागसेन, निब्बानस्स सन्निहितोकासो मा होतु, अत्थि पन तं ठानं, यत्थ ठितो सम्मापटिपन्नो निब्बानं सच्छिकरोती’’ति? ‘‘आम, महाराज, अत्थि तं ठानं, यत्थ ठितो सम्मापटिपन्नो निब्बानं सच्छिकरोती’’ति.

‘‘कतमं पन, भन्ते, तं ठानं, यत्थ ठितो सम्मापटिपन्नो निब्बानं सच्छिकरोती’’ति? ‘‘सीलं, महाराज, ठानं, सीले पतिट्ठितो योनिसो मनसिकरोन्तो सक्कयवनेपि चीनविलातेपि अलसन्देपि निगुम्बेपि [निकुम्बेपि (सी. स्या. पी.)] कासिकोसलेपि कस्मीरेपि गन्धारेपि नगमुद्धनिपि ब्रह्मलोकेपि यत्थ कत्थचिपि ठितो सम्मापटिपन्नो निब्बानं सच्छिकरोति. यथा, महाराज, यो कोचि चक्खुमा पुरिसो सकयवनेपि चीनविलातेपि अलसन्देपि निगुम्बेपि कासिकोसलेपि कस्मीरेपि गन्धारेपि नगमुद्धनिपि ब्रह्मलोकेपि यत्थ कत्थचिपि ठितो आकासं पस्सति, एवमेव खो, महाराज, सीले पतिट्ठितो योनिसो मनसिकरोन्तो सकयवनेपि…पे… यत्थ कत्थचिपि ठितो सम्मापटिपन्नो निब्बानं सच्छिकरोति.

‘‘यथा वा पन, महाराज, सकयवनेपि…पे… यत्थ कत्थचिपि ठितस्स पुब्बदिसा अत्थि, एवमेव खो, महाराज, सीले पतिट्ठितस्स योनिसो मनसिकरोन्तस्स सक्कयवनेपि…पे… यत्थ कत्थचिपि ठितस्स सम्मापटिपन्नस्स अत्थि निब्बानसच्छिकिरिया’’ति. ‘‘साधु, भन्ते नागसेन, देसितं तया निब्बानं, देसिता निब्बानसच्छिकिरिया, परिक्खता सीलगुणा, दस्सिता सम्मापटिपत्ति, उस्सापितो धम्मद्धजो, सण्ठपिता धम्मनेत्ति, अवञ्झो सुप्पयुत्तानं सम्मापयोगो, एवमेतं गणिवरपवर तथा सम्पटिच्छामी’’ति.

निब्बानसन्निहितपञ्हो द्वादसमो.

वेस्सन्तरवग्गो ततियो.

इमस्मिं वग्गे द्वादस पञ्हा.