५४६. विधुरजातकं (९)

दोहळकण्डं

१३४६. ‘‘पण्डु किसियासि दुब्बला, वण्णरूपं [वण्णरूपे (क.)] नतवेदिसं पुरे;

विमले अक्खाहि पुच्छिता, कीदिसी तुय्हं सरीरवेदना’’.

१३४७. ‘‘धम्मो मनुजेसु मातीनं [मातिनं (सी. पी.)], दोहळो नाम जनिन्द वुच्चति;

धम्माहतं नागकुञ्जर, विधुरस्स हदयाभिपत्थये’’.

१३४८. ‘‘चन्दं खो त्वं दोहळायसि, सूरियं वा अथ वापि मालुतं;

दुल्लभञ्हि [दुल्लभे (सी. पी.)] विधुरस्स दस्सनं [दस्सने (सी. पी.)], को विधुरमिध मानयिस्सति’’.

१३४९. ‘‘किन्नु तात तुवं पज्झायसि, पदुमं हत्थगतंव ते मुखं;

किन्नु दुम्मनरूपोसि इस्सर, मा त्वं सोचि अमित्ततापन’’.

१३५०. ‘‘माता हि तव इरन्धति [इरन्दति (सी. स्या. पी.)], विधुरस्स हदयं धनियति;

दुल्लभञ्हि विधुरस्स दस्सनं, को विधुरमिध मानयिस्सति’’.

१३५१. ‘‘तस्स भत्तुपरियेसनं [भत्तुपरियेसनं (सी. पी.)] चर, यो विधुरमिध मानयिस्सति’’;

‘‘पितुनो च सा सुत्वान वाक्यं, रत्तिं निक्खम्म अवस्सुतिं चरि’’.

१३५२. ‘‘के गन्धब्बे रक्खसे च नागे, के किम्पुरिसे चापि मानुसे;

के पण्डिते सब्बकामददे [सब्बकामदे (सी. पी.)], दीघरत्तं भत्ता मे भविस्सति’’.

१३५३. ‘‘अस्सास हेस्सामि ते पति, भत्ता ते हेस्सामि अनिन्दलोचने;

पञ्ञा हि ममं तथाविधा, अस्सास हेस्ससि भरिया मम.

१३५४. ‘‘अवचासि पुण्णकं इरन्धती [इरन्दती (सी. पी.)], पुब्बपथानुगतेन चेतसा;

एहि गच्छाम पितु ममन्तिके [पितु मम सन्तिकं (क.)], एसोव ते एतमत्थं पवक्खति.

१३५५. ‘‘अलङ्कता सुवसना, मालिनी चन्दनुस्सदा;

यक्खं हत्थे गहेत्वान, पितुसन्तिकुपागमि’’.

१३५६. ‘‘नागवर वचो सुणोहि मे, पतिरूपं पटिपज्ज सुङ्कियं;

पत्थेमि अहं इरन्धतिं, ताय समङ्गिं करोहि मं तुवं.

१३५७. ‘‘सतं हत्थी सतं अस्सा, सतं अस्सतरीरथा;

सतं वलभियो पुण्णा, नानारत्नस्स केवला;

ते नाग पटिपज्जस्सु, धीतरं देहिरन्धतिं’’.

१३५८. ‘‘याव आमन्तये ञाती, मित्ते च सुहदज्जने [सुहदंजनं (सी. पी.)];

अनामन्त कतं कम्मं, तं पच्छा अनुतप्पति’’.

१३५९. ततो सो वरुणो नागो, पविसित्वा निवेसनं;

भरियं आमन्तयित्वान, इदं वचनमब्रवि.

१३६०. ‘‘अयं सो पुण्णको यक्खो, याचती मं इरन्धतिं;

बहुना वित्तलाभेन, तस्स देम पियं ममं’’.

१३६१. ‘‘न धनेन न वित्तेन, लब्भा अम्हं इरन्धती;

सचे च खो हदयं पण्डितस्स, धम्मेन लद्धा इध माहरेय्य;

एतेन वित्तेन कुमारि लब्भा, नाञ्ञं धनं उत्तरि पत्थयाम’’.

१३६२. ततो सो वरुणो नागो, निक्खमित्वा निवेसना;

पुण्णकामन्तयित्वान, इदं वचनमब्रवि.

१३६३. ‘‘न धनेन न वित्तेन, लब्भा अम्हं इरन्धती;

सचे तुवं हदयं पण्डितस्स, धम्मेन लद्धा इध माहरेसि;

एतेन वित्तेन कुमारि लब्भा, नाञ्ञं धनं उत्तरि पत्थयाम’’.

१३६४. ‘‘यं पण्डितोत्येके वदन्ति लोके, तमेव बालोति पुनाहु अञ्ञे;

अक्खाहि मे विप्पवदन्ति एत्थ, कं पण्डितं नाग तुवं वदेसि’’.

१३६५. ‘‘कोरब्यराजस्स धनञ्चयस्स [धनञ्जयस्स (सी. स्या. पी.)], यदि ते सुतो विधुरो नाम कत्ता;

आनेहि तं पण्डितं धम्मलद्धा, इरन्धती पदचरा [पद्धचरा (सी. पी.), पट्ठचरा (स्या. क.)] ते होतु.

१३६६. ‘‘इदञ्च सुत्वा वरुणस्स वाक्यं, उट्ठाय यक्खो परमप्पतीतो;

तत्थेव सन्तो पुरिसं असंसि, आनेहि आजञ्ञमिधेव युत्तं.

१३६७. ‘‘जातरूपमया कण्णा, काचम्हिचमया [काचम्हमया (सी.), काचम्भमया (पी.)] खुरा;

जम्बोनदस्स पाकस्स, सुवण्णस्स उरच्छदो’’.

१३६८. ‘‘देववाहवहं यानं, अस्समारुय्ह पुण्णको;

अलङ्कतो कप्पितकेसमस्सु, पक्कामि वेहायसमन्तलिक्खे [अन्तलिक्खं (क.)].

१३६९. ‘‘सो पुण्णको कामरागेन [कामवेगेन (सी. पी.)] गिद्धो, इरन्धतिं नागकञ्ञं जिगीसं [जिगिंसं (सी. स्या. पी.)];

गन्त्वान तं भूतपतिं यसस्सिं, इच्चब्रवी वेस्सवणं कुवेरं.

१३७०. ‘‘भोगवती नाम मन्दिरे, वासा हिरञ्ञवतीति वुच्चति;

नगरे निम्मिते कञ्चनमये, मण्डलस्स उरगस्स निट्ठितं.

१३७१. ‘‘अट्टालका ओट्ठगीवियो, लोहितङ्कस्स मसारगल्लिनो;

पासादेत्थ सिलामया, सोवण्णरतनेहि छादिता.

१३७२. ‘‘अम्बा तिलका च जम्बुयो, सत्तपण्णा मुचलिन्दकेतका;

पियङ्गु [पियका (सी. पी.), पियङ्गुका (स्या.)] उद्दालका सहा, उपरिभद्दका सिन्दुवारका [भिन्दुवारिता (स्या. पी.), भिन्धवारिता (क.)].

१३७३. ‘‘चम्पेय्यका नागमल्लिका, भगिनीमाला अथ मेत्थ कोलिया;

एते दुमा परिणामिता, सोभयन्ति उरगस्स मन्दिरं [मन्दिरे (स्या. क.)].

१३७४. ‘‘खज्जुरेत्थ सिलामया, सोवण्णधुवपुप्फिता बहू;

यत्थ वसतो पपातिको, नागराजा वरुणो महिद्धिको.

१३७५. ‘‘तस्स कोमारिका भरिया, विमला कञ्चनवेल्लिविग्गहा;

काला तरुणाव उग्गता, पुचिमन्दत्थनी चारुदस्सना.

१३७६. ‘‘लाखारसरत्तसुच्छवी, कणिकाराव निवातपुप्फिता [कणिकारोव निवातपुप्फितो (सी. पी.)];

तिदिवोकचराव अच्छरा, विज्जुवब्भघना विनिस्सटा.

१३७७. ‘‘सा दोहळिनी सुविम्हिता, विधुरस्स हदयं धनियति;

तं तेसं देमि इस्सर, तेन ते देन्ति इरन्धतिं ममं’’.

१३७८. ‘‘सो पुण्णको भूतपतिं यसस्सिं, आमन्तय वेस्सवणं कुवेरं;

तत्थेव सन्तो [सन्तं (पी.)] पुरिसं असंसि, आनेहि आजञ्ञमिधेव युत्तं.

१३७९. ‘‘जातरूपमया कण्णा, काचम्हिचमया खुरा;

जम्बोनदस्स पाकस्स, सुवण्णस्स उरच्छदो.

१३८०. ‘‘देववाहवहं यानं, अस्समारुय्ह पुण्णको;

अलङ्कतो कप्पितकेसमस्सु, पक्कामि वेहायसमन्तलिक्खे’’.

१३८१. ‘‘सो अग्गमा राजगहं सुरम्मं, अङ्गस्स रञ्ञो नगरं दुरायुतं [दुरासदं (स्या.)];

पहूतभक्खं बहुअन्नपानं, मसक्कसारं विय वासवस्स.

१३८२. ‘‘मयूरकोञ्चागणसम्पघुट्ठं, दिजाभिघुट्ठं दिजसङ्घसेवितं;

नानासकुन्ताभिरुदं सुवङ्गणं [सुभङ्गणं (सी. पी.)], पुप्फाभिकिण्णं हिमवंव पब्बतं.

१३८३. ‘‘सो पुण्णको वेपुलमाभिरूहि [वेपुल्लमाभिरुच्छि (सी. पी.)], सिलुच्चयं किम्पुरिसानुचिण्णं;

अन्वेसमानो मणिरतनं उळारं, तमद्दसा पब्बतकूटमज्झे.

१३८४. ‘‘दिस्वा मणिं पभस्सरं जातिमन्तं [जातिवन्तं (सी. स्या.)], मनोहरं [धनाहरं (सी. पी. क.)] मणिरतनं उळारं;

दद्दल्लमानं यससा यसस्सिनं, ओभासती विज्जुरिवन्तलिक्खे.

१३८५. ‘‘तमग्गही वेळुरियं महग्घं, मनोहरं नाम महानुभावं;

आजञ्ञमारुय्ह मनोमवण्णो, पक्कामि वेहायसमन्तलिक्खे.

१३८६. ‘‘सो अग्गमा [अगमा (स्या. पी. क.)] नगरमिन्दपत्थं, ओरुय्हुपागच्छि सभं कुरूनं;

समागते एकसतं समग्गे, अव्हेत्थ यक्खो अविकम्पमानो.

१३८७. ‘‘को नीध रञ्ञं वरमाभिजेति, कमाभिजेय्याम वरद्धनेन [वरंधनेन (सी. पी.)];

कमनुत्तरं रतनवरं जिनाम, को वापि नो जेति वरद्धनेन’’.

१३८८. ‘‘कुहिं नु रट्ठे तव जातिभूमि, न कोरब्यस्सेव वचो तवेदं;

अभीतोसि [अभिभोसि (सी. पी.)] नो वण्णनिभाय सब्बे, अक्खाहि मे नामञ्च बन्धवे च’’.

१३८९. ‘‘कच्चायनो माणवकोस्मि राज, अनूननामो इति मव्हयन्ति;

अङ्गेसु मे ञातयो बन्धवा च, अक्खेन देवस्मि इधानुपत्तो’’.

१३९०. ‘‘किं माणवस्स रतनानि अत्थि, ये तं जिनन्तो हरे अक्खधुत्तो;

बहूनि रञ्ञो रतनानि अत्थि, ते त्वं दलिद्दो कथमव्हयेसि’’.

१३९१. ‘‘मनोहरो नाम मणी ममायं, मनोहरं मणिरतनं उळारं;

इमञ्च आजञ्ञममित्ततापनं, एतं मे जिनित्वा हरे अक्खधुत्तो’’.

१३९२. ‘‘एको मणी माणव किं करिस्सति, आजानियेको पन किं करिस्सति;

बहूनि रञ्ञो मणिरतनानि अत्थि, आजानिया वातजवा अनप्पका’’.

दोहळकण्डं नाम.

मणिकण्डं

१३९३. ‘‘इदञ्च मे मणिरतनं, पस्स त्वं द्विपदुत्तम;

इत्थीनं विग्गहा चेत्थ, पुरिसानञ्च विग्गहा.

१३९४. ‘‘मिगानं विग्गहा चेत्थ, सकुणानञ्च विग्गहा;

नागराजा सुपण्णा च [नागराजे सुपण्णे च (सी. स्या. पी.)], मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१३९५. ‘‘हत्थानीकं रथानीकं, अस्से पत्ती च वम्मिने [धजानि च (पी.)];

चतुरङ्गिनिमं सेनं, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१३९६. ‘‘हत्थारोहे अनीकट्ठे, रथिके पत्तिकारके;

बलग्गानि वियूळ्हानि [वियूहानि (स्या. क.)], मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१३९७. ‘‘पुरं उद्धापसम्पन्नं [उद्दापसम्पन्नं (सी. पी.), अट्टालसम्पन्नं (स्या.)], बहुपाकारतोरणं;

सिङ्घाटकेसु भूमियो, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१३९८. ‘‘एसिका परिखायो च, पलिखं अग्गळानि च;

अट्टालके च द्वारे च, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१३९९. ‘‘पस्स तोरणमग्गेसु, नानादिजा गणा बहू;

हंसा कोञ्चा मयूरा च, चक्कवाका च कुक्कुहा.

१४००. ‘‘कुणालका बहू चित्रा, सिखण्डी जीवजीवका;

नानादिजगणाकिण्णं, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०१. ‘‘पस्स नगरं सुपाकारं, अब्भुतं लोमहंसनं;

समुस्सितधजं रम्मं, सोण्णवालुकसन्थतं.

१४०२. ‘‘पस्सेत्थ [पस्स त्वं (सी. पी.)] पण्णसालायो, विभत्ता भागसो मिता;

निवेसने निवेसे च, सन्धिब्यूहे पथद्धियो.

१४०३. ‘‘पानागारे च सोण्डे च, सूना [सूणा (सी. पी.), सुद्दा (स्या. क.)] ओदनिया घरा;

वेसी च गणिकायो च, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०४. ‘‘मालाकारे च रजके, गन्धिके अथ दुस्सिके;

सुवण्णकारे मणिकारे, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०५. ‘‘आळारिके च सूदे च, नटनाटकगायिनो;

पाणिस्सरे कुम्भथूनिके, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०६. ‘‘पस्स भेरी मुदिङ्गा च, सङ्खा पणवदिन्दिमा;

सब्बञ्च ताळावचरं, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०७. ‘‘सम्मतालञ्च वीणञ्च, नच्चगीतं सुवादितं;

तूरियताळितसङ्घुट्ठं, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०८. ‘‘लङ्घिका मुट्ठिका चेत्थ, मायाकारा च सोभिया;

वेतालिके [वेत्तलिके (क.)] च जल्ले च, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४०९. ‘‘समज्जा चेत्थ वत्तन्ति, आकिण्णा नरनारिभि;

मञ्चातिमञ्चे भूमियो, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४१०. ‘‘पस्स मल्ले समज्जस्मिं, फोटेन्ते [पाठेन्ते (सी. स्या. पी.)] दिगुणं भुजं;

निहते निहतमाने च, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४११. ‘‘पस्स पब्बतपादेसु, नानामिगगणा बहू;

सीहा ब्यग्घा वराहा च, अच्छकोकतरच्छयो.

१४१२. ‘‘पलासादा गवजा च, महिंसा रोहिता रुरू;

एणेय्या च वराहा [सरभा (स्या.)] च, गणिनो नीक [निङ्क (सी. स्या. पी.)] सूकरा.

१४१३. ‘‘कदलिमिगा बहू चित्रा, बिळारा ससकण्टका;

नानामिगगणाकिण्णं, मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४१४. ‘‘नज्जायो सुपतित्थायो, सोण्णवालुकसन्थता;

अच्छा सवन्ति अम्बूनि, मच्छगुम्बनिसेविता.

१४१५. ‘‘कुम्भीला मकरा चेत्थ, सुसुमारा च कच्छपा;

पाठीना पावुसा मच्छा, बलजा [वलजा (सी.), वालजा (पी.)] मुञ्जरोहिता.

१४१६. ‘‘नानादिजगणाकिण्णा, नानादुमगणायुता;

वेळुरियक-रोदायो [वेळुरियफलकरोदायो (सी.)], मणिम्हि पस्स निम्मितं.

१४१७. ‘‘पस्सेत्थ पोक्खरणियो, सुविभत्ता चतुद्दिसा;